Key takeaways
What this article covers, in order:
- मी QRMP घेऊ शकतो का?
- QRMP ची एक तिमाही प्रत्यक्षात कशी दिसते?
- IFF, आणि तुमच्या ग्राहकांना त्याची का पडलेली असते
- मासिक पेमेंट कसं चालतं?
- मीराच्या व्यवसायाची एक तिमाही
- QRMP फाइलर्स सहसा कुठे घसरतात
पाच माणसांच्या व्यवसायासाठी वर्षाला चोवीस GST रिटर्न म्हणजे बऱ्याच संध्याकाळी त्यातच जातात. QRMP योजना (Quarterly Return, Monthly Payment) हा आकडा आठवर आणते: तुमचा turnover ₹5 कोटीपर्यंत असेल, तर तुम्ही GSTR-1 आणि GSTR-3B तिमाहीतून एकदाच भरता, कर मात्र दर महिन्याला challan PMT-06 ने भरता, आणि हवं असेल तर B2B invoices आधीच Invoice Furnishing Facility (IFF) मधून upload करू शकता, म्हणजे तुमच्या ग्राहकांचं credit अडकून राहत नाही.
ऐकायला फुकटचं जेवण वाटतं. बहुतेक ते खरंच तसं आहे. पण QRMP ची स्वतःची एक लय आहे, आणि मासिक पेमेंटच्या भागातच छोटे व्यवसाय गरज नसताना व्याज भरून बसतात.
मी QRMP घेऊ शकतो का?
मागच्या आर्थिक वर्षात तुमचा एकूण वार्षिक turnover ₹5 कोटी किंवा त्यापेक्षा कमी असेल आणि तुम्ही regular taxpayer असाल, तर हो. Composition dealers यात येत नाहीत; त्यांची CMP-08 ची स्वतःची तिमाही पद्धत आहे.
Turnover तुमच्या PAN वरच्या प्रत्येक GSTIN मिळून मोजला जातो. म्हणजे महाराष्ट्रातलं registration ₹3 कोटी करत असेल आणि गुजरातचं ₹2.5 कोटी, तर तुम्ही ₹5.5 कोटीवर आहात आणि दोन्हीपैकी कोणताच GSTIN पात्र नाही. वर्षाच्या मध्येच ₹5 कोटी ओलांडले, तर पुढच्या तिमाहीपासून तुम्ही परत मासिक फाइलिंगवर जाता.
मी कधी बदलू शकतो?
कोणत्याही तिमाहीसाठी खिडकी आधीच्या तिमाहीच्या दुसऱ्या महिन्याच्या 1 तारखेला उघडते आणि ज्या तिमाहीसाठी हवं आहे तिच्या पहिल्या महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी बंद होते. Jan 2027 ते Mar 2027 या तिमाहीसाठी तिमाही फाइलिंग हवी आहे? मग 1 Nov 2026 ते 31 Jan 2027 दरम्यान opt in करा.
दर तिमाहीला परत opt करायची गरज नाही. तुम्ही बदलत नाही किंवा अपात्र ठरत नाही तोपर्यंत तुमचा पर्याय तसाच राहतो. एक अट: पर्याय बदलू देण्याआधी portal तुमचा शेवटचा देय GSTR-3B भरलेला आहे का ते पाहतो.
QRMP ची एक तिमाही प्रत्यक्षात कशी दिसते?
Oct 2026 ते Dec 2026 ही तिमाही घ्या, म्हणजे FY 2026-27 ची Q3. Due dates अधूनमधून वाढवल्या जातात, म्हणून हा नेहमीचा pattern समजा आणि GST portal वर खात्री करून घ्या.
| महिना | तुम्ही काय करता | नेहमीची due date |
|---|---|---|
| Oct 2026 | IFF मधून B2B invoices upload करा (ऐच्छिक) | 13 Nov 2026 |
| Oct 2026 | PMT-06 ने कर भरा | 25 Nov 2026 |
| Nov 2026 | IFF मधून B2B invoices upload करा (ऐच्छिक) | 13 Dec 2026 |
| Nov 2026 | PMT-06 ने कर भरा | 25 Dec 2026 |
| Dec 2026 | उरलेल्या सगळ्यासह तिमाही GSTR-1 भरा | 13 Jan 2027 |
| Dec 2026 | तिमाही GSTR-3B भरा, उरलेली रक्कम भरा | 22 Jan 2027 किंवा 24 Jan 2027 |
तुम्हाला 22 तारीख मिळते की 24, हे तुमचं registration कोणत्या राज्यात आहे त्यावर ठरतं. राज्यांचे दोन गट केलेले आहेत. तुमचं राज्य एकदा portal वर बघा आणि sticky note वर लिहून ठेवा; लोक दर तिमाहीला यात गोंधळ घालतात.
IFF, आणि तुमच्या ग्राहकांना त्याची का पडलेली असते
IFF हा पहिल्या आणि दुसऱ्या महिन्यासाठी एक छोटा, ऐच्छिक upload आहे. त्यात फक्त B2B invoices, नोंदणीकृत ग्राहकांच्या credit आणि debit notes, आणि त्यांच्या amendments जातात. B2C विक्री नाही, HSN summary नाही. त्या तिमाही GSTR-1 साठी थांबतात. IFF मधून महिन्याला ₹50 लाख invoice value ची मर्यादाही आहे; त्यापेक्षा जास्त असेल ते तिमाही रिटर्नमध्ये जातं.
हे का आहे ते समजून घ्या. समजा तुम्ही ₹3 कोटींच्या एका food manufacturer ला corrugated boxes पुरवता आणि तो दर महिन्याला रिटर्न भरतो. तुमच्या Oct 2026 च्या invoice चं credit त्याच्या GSTR-2B मध्ये तुम्ही report केल्यावरच दिसतं. तुम्ही तिमाही GSTR-1 पर्यंत थांबलात, तर ते Oct 2026 चं invoice त्याच्याकडे Jan 2027 मध्ये पोहोचतं. त्याचे तीन महिन्यांचे पैसे अडकले. फोन येणार हे नक्की, आणि कदाचित पेमेंटही उशिरा.
म्हणून तुमचे नेहमीचे ग्राहक मासिक रिटर्न भरत असतील, किंवा "बिल upload करा" म्हणून सारखे मागे लागत असतील, तर IFF वापरा. तुमची विक्री बहुतेक B2C असेल (retail counter, D2C वेबसाइट) किंवा तुमचे B2B ग्राहक स्वतः तिमाही फाइलर असतील आणि त्यांना थांबायला हरकत नसेल, तर सोडून द्या.
IFF मधून जे upload केलं ते आपोआप पुढे जातं. तिमाही GSTR-1 मध्ये ते परत report करायचं नाही.
मासिक पेमेंट कसं चालतं?
रिटर्न तिमाही, पेमेंट मासिक. हा दुसरा भाग महत्त्वाचा आहे. पहिल्या आणि दुसऱ्या महिन्यासाठी तुम्ही पुढच्या महिन्याच्या 25 तारखेपर्यंत PMT-06 ने कर भरता, आणि दोनपैकी एक पद्धत निवडता.
Fixed Sum Method, ज्याला सगळे 35% challan म्हणतात, हा चांगल्या अर्थाने आळशी पर्याय आहे. Portal एक रक्कम आधीच भरून देतो. मागच्या तिमाहीचा GSTR-3B तुम्ही तिमाही भरला असेल, तर ती रक्कम त्या तिमाहीत रोख भरलेल्या कराच्या 35% असते. मागची तिमाही मासिक भरली असेल, तर त्या तिमाहीच्या शेवटच्या महिन्यातला रोख कर. ती रक्कम 25 तारखेपर्यंत भरा, आणि तुमची खरी देणी जास्त निघाली तरी पहिल्या आणि दुसऱ्या महिन्यासाठी व्याज लागत नाही. फरक तिमाही रिटर्नमध्ये settle होतो.
Self-Assessment Method म्हणजे तुम्ही त्या महिन्याची खरी देणी काढता, उपलब्ध ITC वजा करता आणि उरलेला रोख कर भरता. काम जास्त, पण मंदीच्या महिन्यात सरकारकडे जास्तीचे पैसे पडून राहत नाहीत. मात्र कमी भरलेत, तर कमी पडलेल्या रकमेवर वर्षाला 18% व्याज लागेल.
| Fixed Sum (35%) | Self-Assessment | |
|---|---|---|
| मेहनत | आधी भरलेली रक्कम भरा | दर महिन्याला देणी आणि ITC मोजा |
| Cash flow | मंदीच्या महिन्यात जास्त भरलं जाऊ शकतं | खऱ्या देणीच्या जवळ |
| महिना 1 आणि 2 मध्ये व्याजाचा धोका | वेळेवर भरल्यास नाही | हो, कमी भरल्यास |
| कोणासाठी योग्य | स्थिर, अंदाज करता येणारी विक्री | हंगामी किंवा अनियमित B2B विक्री |
प्रत्येक महिन्यासाठी वेगळी पद्धत निवडता येते. आणि एखाद्या महिन्यात ITC मध्ये देणी भागत असेल किंवा देणी शून्य असेल, तर त्या महिन्याचं PMT-06 पूर्ण वगळू शकता.
मीराच्या व्यवसायाची एक तिमाही
मीरा पुण्यात stationery distribution चा व्यवसाय करते. Turnover साधारण ₹1.4 कोटी, त्यातला अंदाजे 60% नोंदणीकृत शाळा आणि ऑफिसेसना. हे आकडे फक्त उदाहरणासाठी आहेत.
Oct 2026 मध्ये ती 13 Nov 2026 पर्यंत IFF मधून 38 B2B invoices upload करते. शाळांच्या accountants ना त्याच महिन्यात त्यांच्या GSTR-2B मध्ये credit दिसतं आणि ते तिच्या मागे लागणं थांबवतात.
मागच्या तिमाहीत तिचा रोख कर ₹1,20,000 होता, म्हणून Oct 2026 साठी Fixed Sum challan ₹42,000 येतं. ती 24 Nov 2026 ला भरते.
Nov 2026 हा दिवाळीचा महिना. विक्री वाढते, आणि ₹42,000 आता तिच्या खऱ्या देणीपेक्षा बरंच कमी आहे. ती Fixed Sum Method वर आहे आणि वेळेवर भरते आहे, म्हणून त्या फरकावर सध्या व्याज लागत नाही. ती परत ₹42,000 भरते.
Jan 2027 मध्ये ती 13 Jan 2027 पर्यंत तिमाही GSTR-1 भरते: Dec 2026 चे B2B invoices, तिमाहीतली सगळी B2C विक्री आणि HSN summary. तिच्या तिमाही GSTR-3B मध्ये पूर्ण तिमाहीचा कर दिसतो, आधीच भरलेले ₹84,000 वजा होतात आणि ती उरलेली रक्कम भरते.
तिने self-assessment वापरलं असतं, तर Nov 2026 मध्ये पूर्ण खरी रक्कम भरावी लागली असती. दोन्हीपैकी कोणताच पर्याय चूक नाही. पैशाची चणचण कोणत्या महिन्यात सोसायची आहे, एवढाच प्रश्न आहे.
QRMP फाइलर्स सहसा कुठे घसरतात
सगळ्यात मोठी चूक म्हणजे QRMP ला "तिमाही पेमेंट" समजणं. तुम्ही self-assessment वर असाल आणि पहिल्या किंवा दुसऱ्या महिन्याचं पेमेंट चुकवलं, तर व्याजाचं मीटर सुरू होतं.
दुसरी, IFF मध्ये सगळं झालं असं समजून लोक तिमाही GSTR-1 मध्ये B2C विक्री विसरतात. ती झालेली नसते. IFF फक्त B2B साठी आहे.
तिसरी, तेच invoice IFF मध्ये आणि परत तिमाही GSTR-1 मध्ये upload करणं. मग तुमची report केलेली विक्री फुगते आणि GSTR-1 आणि GSTR-3B जुळत नाहीत.
काही छोट्या चुका:
- IFF ची तारीख चुकली म्हणून घाबरणं. घाबरू नका. ते invoice पुढच्या IFF मध्ये किंवा तिमाही GSTR-1 मध्ये जातं. तुमच्या ग्राहकाचं credit उशिरा मिळतं, बुडत नाही.
- तिमाहीच्या मध्येच बदलायचा प्रयत्न. Portal तसं करू देत नाही.
- तिमाही फाइलर्सना late fee कमी लागते असं मानणं. ती उशिराच्या प्रत्येक दिवसाला लागते, मासिकसारखीच कल्पना.
QRMP चं एक सोपं रुटीन
- [ ] महिना 1 आणि 2: प्रत्येक B2B invoice आणि credit note ग्राहकाच्या GSTIN सह नोंदवा
- [ ] महिना 1 आणि 2: ग्राहकांना मासिक credit हवं असेल तर 13 तारखेपर्यंत IFF मधून B2B invoices upload करा
- [ ] महिना 1 आणि 2: 25 तारखेपर्यंत PMT-06 भरा
- [ ] महिना 3: तिमाहीच्या खरेदी GSTR-2B शी जुळवा
- [ ] महिना 3: 13 तारखेपर्यंत तिमाही GSTR-1 भरा (उरलेले B2B, सगळे B2C, HSN summary)
- [ ] महिना 3: 22 किंवा 24 तारखेपर्यंत तिमाही GSTR-3B भरा आणि उरलेली रक्कम भरा
मग, QRMP फायद्याचं आहे का?
₹5 कोटींखालच्या बहुतेक व्यवसायांसाठी, हो. रिटर्न कमी, महिनाअखेरची धावपळ कमी. तुमचे मोठे ग्राहक मासिक फाइलर असतील, त्यांना दर महिन्याला credit हवं असेल आणि तुम्हाला IFF करायचा कंटाळा असेल, तर ते तितकं आकर्षक नाही; तेव्हा सरळ मासिक फाइलिंगच खरं तर सोपी पडू शकते. तुमचा turnover ₹5 कोटींच्या आसपास घुटमळत असेल, किंवा तुमची अनेक registrations असतील, तर बदलण्याआधी तुमच्या CA सोबत बसून बोला.
HelloBooks कशी मदत करतं
तुमचे QRMP रिटर्न invoices, credit notes आणि खरेदी बिलांवरून तयार होतात, आणि HelloBooks हे सगळं GSTINs, HSN/SAC codes आणि कर दरांसह एकाच ठिकाणी ठेवतं. Free plan वर तुम्ही एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट HelloBooks मधूनच GST portal वर भरू शकता, ₹0 मध्ये आणि कोणत्याही expiry शिवाय. GSTR-3B submit करण्याआधी व्याज आणि late fee GST portal च्या स्वतःच्या आकड्यानुसार दिसते. ITC tracking सह GSTR-2B reconciliation सुद्धा यात आहे, जे तिसऱ्या महिन्यात तिमाहीचा हिशोब जुळवताना कामी येतं. जास्त माहिती GSTR-1 filing page आणि GSTR-3B filing page वर आहे.
Free मध्ये वर्षाला 200 transactions पर्यंत चालतात. तुम्ही त्यापुढे असाल, तर pricing वर तपशील आहे.
FAQs
मी GSTR-1 तिमाही आणि GSTR-3B मासिक भरू शकतो का?
नाही. QRMP हा दोन्ही रिटर्नसाठी एकच पर्याय आहे. Opt in केलं तर दोन्ही तिमाही; opt out केलं तर दोन्ही मासिक.
IFF बंधनकारक आहे का?
नाही. सगळे B2B invoices तुम्ही तिमाही GSTR-1 मध्येही report करू शकता. एवढंच की तुमच्या ग्राहकांना credit उशिरा मिळतं.
वर्षाच्या मध्येच माझा turnover ₹5 कोटी पार गेला. आता काय?
पुढच्या तिमाहीपासून तुम्ही अपात्र ठरता आणि तेव्हापासून मासिक भरता. तुमच्या PAN वरच्या सगळ्या GSTINs चा मिळून turnover सतत लक्षात ठेवा.
माझ्याकडे पुरेसं ITC असेल तर PMT-06 भरायचं का?
नाही. ITC मध्ये त्या महिन्याची देणी भागत असेल, किंवा देणी शून्य असेल, तर त्या महिन्यासाठी काही भरायचं नाही.
QRMP मुळे माझ्या वार्षिक रिटर्नमध्ये काही बदलतं का?
नाही. GSTR-9 अजूनही आर्थिक वर्षानंतरच्या 31 Dec पर्यंत भरायचा आहे (FY 2026-27 साठी 31 Dec 2027), turnover वर आधारित सवलतींच्या अधीन. QRMP फक्त GSTR-1 आणि GSTR-3B किती वेळा भरायचे ते बदलतं.
पद्धत निवडा, महिन्याला दोन reminders लावा, आणि QRMP बहुतेक आपोआप चालतं.
मोफत सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, card नको. Try HelloBooks Free
