Key takeaways
What this article covers, in order:
- आधी, GSTR-3B मध्ये खरंच काय बदललंय?
- Return उघडण्याआधी हे तयार ठेवा
- GSTR-3B च्या प्रत्येक table चा अर्थ काय?
- Portal वर GSTR-3B फाइल करणं, स्टेप बाय स्टेप
- एक उदाहरण: नाशिकमधलं अनिलचं hardware दुकान
- 20 तारखेला काय काय चुकतं
19 तारीख आहे. तुमचा CA फोन उचलत नाहीये, बँकेत बॅलन्स जरा कमीच आहे, आणि GSTR-3B उद्या due आहे. हे तुम्ही स्वतः करू शकता, फ्री. GSTR-3B हा summary return आहे: तुमच्या विक्रीवरचा tax GSTR-1 मधून येतो, input tax credit तुम्ही GSTR-2B मधून घेता, उरलेला फरक cash ledger मधून भरता, आणि फाइल करता. एकेक table करून कसं ते बघूया.
आधी, GSTR-3B मध्ये खरंच काय बदललंय?
तुम्ही शेवटचं GSTR-3B दोन-एक वर्षांपूर्वी भरलं असेल, तर काही गोष्टी वेगळ्या वाटतील.
सगळ्यात मोठा बदल: July 2025 च्या tax period पासून Table 3 मधली outward liability GSTR-1, IFF आणि GSTR-1A मधून आपोआप भरली जाते, आणि ती lock असते. त्यावर तुम्ही टाइप करू शकत नाही. विक्रीचा आकडा चुकीचा असेल, तर GSTR-3B फाइल करण्याआधी त्या period साठी GSTR-1A मध्ये दुरुस्त करायचा, किंवा पुढच्या GSTR-1 मधून. Table 3.2 मधला inter-state breakup सुद्धा lock झालाय.
Table 4 मधलं input tax credit GSTR-2B मधून आपोआप भरलं जातं. Sep 2026 पर्यंत ते अजूनही edit करता येतं, पण GSTR-2B ला धरून असलेल्यापेक्षा परवानगी असलेल्या मर्यादेबाहेर जास्त claim केलं तर portal कडून DRC-01C notice येऊ शकते. Table 4 सुद्धा lock करण्याबद्दल बरीच चर्चा झालीय. Social media वर वाचलेल्यावर विसंबून न राहता portal च्या news section वर लक्ष ठेवा.
याचा प्रत्यक्ष अर्थ काय? GSTR-3B आता data-entry पेक्षा तपासणीचं काम जास्त झालंय. खरं काम बहुतेक आधीच होतं, GSTR-1 मध्ये आणि तुमच्या Invoice Management System मध्ये.
Return उघडण्याआधी हे तयार ठेवा
- त्या period चं फाइल केलेलं GSTR-1 (किंवा IFF आणि GSTR-1A).
- त्या period चं GSTR-2B, शक्यतो तुमच्या खरेदी bills शी आधीच जुळवलेलं.
- ज्या bills वर reverse charge खाली tax तुम्ही भरता ती, जसं वकिलाची legal fees किंवा GTA freight.
- Reverse करायचं credit, जसं वैयक्तिक वापर किंवा blocked वस्तूंवरचं.
- तुमच्या cash ledger मध्ये साधारण किती बॅलन्स आहे याचा अंदाज. लोक payment च्या टप्प्यावरच अडकतात.
GSTR-3B च्या प्रत्येक table चा अर्थ काय?
| Table | त्यात काय येतं | आकडे कुठून येतात |
|---|---|---|
| 3.1 (a) ते (e) | Outward supplies: taxable, zero-rated, nil/exempt, reverse-charge inward, non-GST | GSTR-1 मधून आपोआप; (d) GSTR-2B आणि तुमच्या स्वतःच्या नोंदींमधून |
| 3.1.1 | Section 9(5) खाली e-commerce operators मार्फत supplies | लागू असेल तिथे आपोआप |
| 3.2 | नोंदणी नसलेल्या व्यक्ती, composition dealers आणि UIN holders ना inter-state supplies | GSTR-1 मधून आपोआप |
| 4 | Eligible ITC, reversals, net ITC आणि ineligible ITC | GSTR-2B मधून आपोआप; तुम्ही तपासून reversals adjust करता |
| 5 | Exempt, nil-rated आणि non-GST inward supplies | तुम्ही भरता |
| 5.1 | व्याज आणि late fee | Portal मोजतं |
| 6 | Tax चा भरणा | आधी credit ledger मधून set off, मग cash ledger |
Pattern लक्षात येईल. बहुतेक portal भरतं. तुमचं काम reverse charge, reversals आणि payment तपासणं.
Portal वर GSTR-3B फाइल करणं, स्टेप बाय स्टेप
Return उघडा. Services, मग Returns, मग Returns Dashboard वर जा. वर्ष आणि period निवडा आणि GSTR-3B खाली Prepare Online वर click करा.
प्रश्नांची उत्तरं द्या. Portal त्या period बद्दल काही हो/नाही प्रश्न विचारतं, जसं outward supplies होत्या का, reverse-charge खरेदी होती का किंवा व्याज भरायचं आहे का. तुमच्या उत्तरांवरून कोणती tables उघडतील ते ठरतं.
Table 3.1 तपासा. ते तुमच्या GSTR-1 शी जुळवा. जुळायलाच हवं, कारण एक दुसऱ्यातूनच येतं. काही चुकल्यासारखं वाटलं तर तो GSTR-1 चा प्रश्न आहे, GSTR-3B चा नाही.
Reverse-charge खरेदी टाका. 3.1(d) मध्ये ज्या inward supplies वर reverse charge खाली tax तुम्हाला भरायचा आहे त्या आहेत ना हे बघा. तुमच्या suppliers नी report केलेल्या GSTR-2B मध्ये दिसतात; बाकीच्या, जसं नोंदणी नसलेल्या व्यक्तीकडून reverse charge खाली येणाऱ्या services, त्या तुम्ही तुमच्या नोंदींमधून टाकायच्या.
Table 4 तपासा. GSTR-2B मधून आलेलं ITC बघा. मग तुम्हाला माहीत असलेले reversals टाका: Section 17(5) खाली blocked वस्तूंवरचं credit, वैयक्तिक वापरासाठी घेतलेल्या मालावरचं credit, आणि exempt विक्री असेल तर Rule 42 किंवा 43 नुसार लागणारं. Supplier चा invoice GSTR-2B मध्ये नसेल, तर या महिन्यात तो claim करू नका.
लागू असेल तर Table 5 भरा. Exempt किंवा non-GST खरेदी, जसं इंधन किंवा composition dealer कडून खरेदी, इथे जाते.
Save करा आणि 5.1 तपासा. उशिरा फाइल करत असाल तर portal व्याज आणि late fee दाखवतं. तेवढेच तुम्ही भरणार, म्हणून नोंद करून ठेवा.
पैसे भरा. Proceed to Payment वर click करा. Portal आधी तुमचा credit ledger, कायद्याने ठरवलेल्या क्रमाने set off करतं (IGST credit आधी वापरलं जातं). जे उरेल ते cash ledger मधून यायला हवं. Cash ledger कमी पडत असेल, तर challan (PMT-06) बनवा आणि net banking, UPI, card, NEFT किंवा RTGS ने भरा. पैसे cash ledger मध्ये दिसू लागले की परत येऊन offset करा.
फाइल करा. Declaration ला tick करा आणि EVC किंवा DSC ने फाइल करा. ARN save करा.
एक उदाहरण: नाशिकमधलं अनिलचं hardware दुकान
अनिल नाशिकमध्ये hardware दुकान चालवतो आणि मासिक फाइल करतो. हा त्याचा Sep 2026, सोपा करून आणि काल्पनिक.
त्याच्या GSTR-1 मध्ये ₹6,40,000 ची taxable विक्री दिसते. त्यातली ₹5,20,000 महाराष्ट्राच्या आत 18% ने (₹46,800 CGST आणि ₹46,800 SGST) आणि ₹1,20,000 गुजरातला 18% ने (₹21,600 IGST). म्हणजे ₹1,15,200 output tax.
त्याच्या GSTR-2B मध्ये suppliers कडून ₹38,000 CGST, ₹38,000 SGST आणि ₹15,000 IGST चं eligible ITC दिसतं. ₹40,000 अधिक ₹7,200 GST ची एक खरेदी अजून GSTR-2B मध्ये नाही. तो ती बाजूला ठेवतो.
Credit पैकी ₹1,800 दुकानाच्या दिवाळी पार्टीसाठी घेतलेल्या खाऊचं आहे. ते Section 17(5) खाली blocked आहे, म्हणून तो ते reverse करतो (₹900 CGST, ₹900 SGST).
आता set-off. ₹15,000 चं IGST credit त्याच्या ₹21,600 IGST विरुद्ध वापरलं जातं, ₹6,600 उरतात. Set-off च्या नियमांनुसार IGST credit आधी वापरायचं, आणि ते संपलं की CGST आणि SGST credit सुद्धा IGST विरुद्ध वापरता येतं. म्हणून तो उरलेलं IGST संपवायला ₹6,600 CGST credit वापरतो.
मग ₹46,800 CGST liability विरुद्ध ₹30,500 CGST credit उरतं (reversal नंतर ₹37,100, वजा ₹6,600). Net cash: ₹16,300 CGST. ₹46,800 SGST liability विरुद्ध ₹37,100 SGST credit. Net cash: ₹9,700 SGST.
एकूण cash भरायचे ₹26,000. तो challan बनवतो, 17 तारखेला net banking ने भरतो, offset करतो आणि 18 पर्यंत फाइल करतो. व्याज नाही, late fee नाही. तुमचे आकडे वेगळे असतील, आणि set-off चं गणित portal तुमच्यासाठी करतं, पण ते तिथे कसं पोहोचतं हे माहीत असणं चांगलं.
20 तारखेला काय काय चुकतं
Due date च्या संध्याकाळी portal खूपच हळू होतं. आपण सगळ्यांनी पाहिलंय. एक-दोन दिवस आधी फाइल करणं ही चैन नाही.
Cash ledger कमी पडतो. रात्री उशिरा भरलेला challan लगेच दिसेलच असं नाही. 20 तारखेला रात्री 10 वाजता भरलं आणि ते 21 ला दिसलं, तर तुम्हाला उशीर झालाय.
Table 3 मध्ये विक्रीची चूक दिसते. ती आता GSTR-3B मध्ये बदलता येत नाही. त्या period चं GSTR-3B अजून फाइल केलं नसेल तर आधी GSTR-1A फाइल करा, मग परत या.
व्याजाचे धक्के. रोखीने उशिरा भरलेल्या tax वर due date च्या दुसऱ्या दिवसापासून वर्षाला 18% व्याज लागतं. Late fee रोजची, मर्यादेसह. 5.1 मधला portal चा आकडाच ग्राह्य धरला जातो.
Services च्या imports वर reverse charge, Rule 42/43 खाली ITC reversals, किंवा मागच्या periods शी संबंधित काहीही असेल, तर CA ने एकदा बघणं फीच्या लायक आहे.
HelloBooks कशी मदत करतं
HelloBooks तुमच्या फाइल केलेल्या GSTR-1 आणि reconcile केलेल्या GSTR-2B मधून GSTR-3B तयार करतं, आणि ते HelloBooks मधूनच थेट GST portal वर फाइल करतं. फाइल करण्याआधी व्याज आणि late fee तुम्हाला GST portal च्या स्वतःच्या आकड्याप्रमाणे दिसतं, म्हणजे अंदाज लावायची गरज नाही.
Free plan वर (₹0, card नको, expiry नाही) एका GSTIN साठी GSTR-3B filing unlimited आहे, GSTR-1 आणि GSTR-2B reconciliation सोबत. Free मध्ये 2 users आणि वर्षाला 200 transactions पर्यंत मिळतात, आणि तुमचा CA त्याच books मध्ये काम करू शकतो. Screens साठी GSTR-3B filing page आणि credit च्या बाजूसाठी GSTR-2B reconciliation page बघा.
FAQs
GSTR-3B कधी due असतं?
मासिक filers पुढच्या महिन्याच्या 20 तारखेपर्यंत फाइल करतात, म्हणजे Sep 2026 साठी 20 Oct 2026. QRMP filers तिमाहीनंतर राज्यानुसार 22 किंवा 24 तारखेपर्यंत फाइल करतात, म्हणजे Jul–Sep 2026 तिमाहीसाठी 22 Oct 2026 किंवा 24 Oct 2026. CBIC कधी कधी तारखा वाढवतं; portal तपासा.
GSTR-3B मध्ये विक्रीचे आकडे edit करता येतात का?
आता नाही. Table 3 GSTR-1, IFF आणि GSTR-1A मधून आपोआप भरलं जातं आणि lock असतं. चुका GSTR-3B फाइल करण्याआधी GSTR-1A मधून, किंवा पुढच्या GSTR-1 मध्ये दुरुस्त करा.
GSTR-3B चा tax UPI ने भरता येतो का?
हो. Portal वर challan बनवताना net banking, cards, NEFT आणि RTGS सोबत UPI सुद्धा एक payment mode आहे. पैसे तुमच्या electronic cash ledger मध्ये जातात आणि तिथून तुम्ही offset करता.
20 तारखेपर्यंत पूर्ण tax भरता आला नाही तर?
दाखवलेली पूर्ण liability भरल्याशिवाय GSTR-3B फाइल होत नाही. पैसे भरता येतील तितक्या लवकर फाइल करा; तोपर्यंत व्याज आणि late fee चालूच राहतात.
GSTR-1 च्या आधी GSTR-3B फाइल करता येतं का?
नाही. Section 39(10) नुसार, त्या period चं GSTR-1 फाइल होईपर्यंत portal त्या period चं GSTR-3B फाइल करू देत नाही. आधीचं GSTR-3B बाकी असेल तर ते GSTR-1 सुद्धा थांबवतं. म्हणून क्रम नेहमी असा: मागच्या period चं GSTR-3B, मग या period चं GSTR-1, गरज असल्यास GSTR-1A, मग GSTR-3B.
17 ला पैसे भरा, 18 ला फाइल करा, आणि 20 तारखेला portal शी झगडायचं काम बाकीच्यांवर सोडा.
फ्री सुरू करा — GST filing सोबत, card नको. HelloBooks फ्री वापरून बघा
