Key takeaways
What this article covers, in order:
- DPIIT recognition मुळे आपण GST मधून सुटतो का?
- अगदी "स्टार्टअप" टाइपच्या GST परिस्थिती
- तुमच्या product ला कोणता दर लागतो?
- Seed-stage SaaS कंपनीचा एक महिना
- आपण दर महिन्याला फाइल करायचं की तिमाहीला?
- प्रत्येक टप्प्यावर HelloBooks कसं बसतं
तुम्ही एक छोटा seed round उभा केलाय, पहिल्या enterprise customer ची procurement टीम तुमचा GSTIN मागतेय, आणि तुमच्या co-founder ने आत्ताच विचारलं, "आपण GST फाइल करतो का अजून?" एक GSTIN असलेला early-stage स्टार्टअप HelloBooks वर GSTR-1 आणि GSTR-3B फ्रीमध्ये, थेट GST portal वर फाइल करू शकतो, जोपर्यंत तो वर्षाला 200 transactions च्या आत राहतो. फाइलिंग हा सोपा भाग आहे, खरं तर. फाउंडर्स अडकतात ते स्टार्टअप्सच्या खास गोष्टींमध्ये: revenue येण्याआधीच रजिस्टर करता, डझनभर परदेशी tools चे पैसे भरता, आणि जे अजून वापरता येत नाही असं input credit साठत जातं.
DPIIT recognition मुळे आपण GST मधून सुटतो का?
नाही, आणि हे स्पष्टपणे सांगणं गरजेचं आहे कारण फाउंडर्स अनेकदा उलटं समजतात. DPIIT recognition income tax आणि काही compliance मध्ये मदत करतं. GST मात्र नेहमीच्या नियमांनुसारच चालतो.
Aggregate turnover services साठी ₹20 लाखांच्या पुढे गेला, किंवा बहुतेक राज्यांत फक्त goods विकणाऱ्या व्यवसायासाठी ₹40 लाखांच्या पुढे गेला (special category राज्यांत कमी), की रजिस्टर करावंच लागतं. तुमचा turnover कितीही असला तरी काही परिस्थितींत रजिस्ट्रेशन बंधनकारक आहे: राज्याबाहेर goods supply करत असाल, online marketplace मधून goods विकत असाल (portal enrolment number असलेल्या छोट्या intra-state sellers साठी एक मर्यादित सूट आहे), किंवा reverse charge खाली tax देणं लागत असेल.
बहुतेक B2B स्टार्टअप्स मर्यादेची वाट बघत नाहीत, तरी. ते पहिल्या दिवशीच रजिस्टर करतात, आणि कारणं व्यावहारिक असतात. Enterprise customers unregistered vendor ला जोडत नाहीत. तुमचं cloud bill, co-working seats आणि CA ची फी, सगळ्यांवर GST असतो जो रजिस्टर झाल्यावरच परत claim करता येतो. उलट बाजू अशी की त्यानंतर प्रत्येक period ला returns फाइल करावे लागतात, विक्री नसलेल्या महिन्यांत nil returns सुद्धा. Nil return चुकला तरी late fee बसते, त्यामुळे रजिस्टर करून विसरून जाऊ नका.
अगदी "स्टार्टअप" टाइपच्या GST परिस्थिती
तुमचा परदेशी SaaS stack
डॉलरमध्ये पैसे भरता ती tools मोजा: डिझाइन, analytics, CRM, developer tools. GST-रजिस्टर्ड व्यवसायासाठी परदेशी कंपनीला service चे पैसे देणं हे साधारणपणे import of services असतं. त्यावर 18% IGST तुम्ही स्वतः reverse charge (RCM) खाली, cash मध्ये भरता, आणि मग तेवढीच रक्कम त्याच return मध्ये ITC म्हणून परत घेता.
कागदावर निव्वळ खर्च शून्य. पण ते रिपोर्टच केलं नाही, तर नंतर नोटीस येऊन tax अधिक interest मागितलं जाऊ शकतं, आणि credit चं timing गोंधळतं. काही global vendors आता त्यांच्या स्वतःच्या भारतीय रजिस्ट्रेशन खाली भारतीय GST लावतात, म्हणून गृहीत धरण्याऐवजी प्रत्येक invoice बघा.
डायरेक्टर फी
Non-executive किंवा independent director ला sitting fee देता? त्यावरचा GST कंपनी reverse charge खाली भरते. Employment contract वरचे whole-time directors साधारणपणे GST च्या बाहेर असतात. बरेच सुरुवातीचे boards हे वर्ष-दोन वर्षं चुकवतात.
Revenue आधी साठणारं ITC
Fit-out, लॅपटॉप्स आणि भाडं असलेल्या pre-revenue कंपनीच्या electronic credit ledger मध्ये चांगली शिल्लक जमते. ती शिल्लक गायब होत नाही. पण प्रत्येक invoice claim करण्याच्या हक्काला Section 16(4) खाली deadline आहे. FY 2026-27 च्या invoices तुम्हाला 30 नोव्हेंबर 2027 पर्यंत claim करायलाच हव्यात, किंवा त्या वर्षाचा annual return त्याआधी फाइल केला तर त्या तारखेपर्यंत. म्हणून त्यांच्या विरुद्ध लावायला sales tax नसला तरी purchase bills योग्य period मध्येच एंटर करा.
कितीही मोह झाला तरी घेता न येणारे credits
Section 17(5) अन्न आणि पेयं, टीम outings, क्लब मेंबरशिप, बहुतेक health आणि life insurance, आणि immovable property बांधण्यात जाणारी कोणतीही गोष्ट, यांवरचं credit blocked करतो. बिल्डिंगचाच भाग होणारे ऑफिस interiors धूसर भागात येतात. Fit-out चं बिल मोठं असेल तर claim करण्याआधी CA चं मत घ्या.
फ्री pilots आणि launch discounts
कोणताही मोबदला नसलेला खरंच फ्री pilot साधारणपणे "supply" च नसतो. 80% सवलतीच्या pilot वर तुम्ही प्रत्यक्षात जे घेता त्यावर tax लागतो. Invoice वर discount दाखवा, म्हणजे taxable value पण तेवढी कमी होते.
तुमच्या product ला कोणता दर लागतो?
ते तुम्ही काय विकता त्यावर अवलंबून आहे. काही नेहमीची मॉडेल्स:
| Business model | नेहमीचा code | GST दर |
|---|---|---|
| SaaS subscription | 997331 / 998314 group | 18% |
| App आणि IT development | 998313 / 998314 | 18% |
| D2C consumer products | Product HSN | GST 2.0 नंतर 5%, 18% किंवा 40% |
| Marketplace commission | 9985 / 9986 group | 18% |
| Ed-tech courses | 999293 | 18% |
परदेशी customer ला SaaS विकत असाल तर ते export of services असू शकतं. सगळ्या export अटी पूर्ण होत असतील तर LUT खाली ते zero-rated आहे. Invoices जाण्याआधी codes पक्के करायला आमचं HSN/SAC tool मदत करतं.
Seed-stage SaaS कंपनीचा एक महिना
पुण्यातली पाच जणांची B2B SaaS कंपनी डोळ्यासमोर आणा. ती दर महिन्याला फाइल करते कारण तिच्या सगळ्यात मोठ्या customer ला दर महिन्याला invoices GSTR-2B मध्ये हवी असतात. हा नोव्हेंबर 2026 (उदाहरणादाखल):
| Value | GST | |
|---|---|---|
| महाराष्ट्रातच बिल केलेले subscriptions | ₹2,00,000 | ₹36,000 |
| इतर राज्यांत बिल केलेले subscriptions | ₹3,50,000 | ₹63,000 IGST |
| Output tax | ₹99,000 | |
| भारतीय entity कडून cloud hosting | ₹1,20,000 | ₹21,600 ITC |
| Co-working seats | ₹80,000 | ₹14,400 ITC |
| परदेशी डिझाइन आणि analytics tools (RCM) | ₹60,000 | ₹10,800 cash मध्ये भरले, ₹10,800 ITC म्हणून परत |
| लॅपटॉप्स | ₹2,00,000 | ₹36,000 ITC |
| एकूण ITC | ₹82,800 |
₹10,800 चा RCM tax cash मध्येच भरावा लागतो; reverse charge credit ledger मधून भरता येत नाही. Credit नंतरचा forward-charge tax ₹99,000 − ₹82,800 = ₹16,200, नेहमीच्या IGST/CGST/SGST set-off क्रमाच्या अधीन. म्हणजे साधारण ₹27,000 बँकेतून जातात, आणि RCM चा भाग थेट credit म्हणून परत येतो. GSTR-1 11 डिसेंबर 2026 आणि GSTR-3B 20 डिसेंबर 2026 ला देय आहे.
लॅपटॉप्सकडे लक्ष द्या. अशा एका खरेदीच्या महिन्यात cash tax चा बहुतेक भाग पुसला जाऊ शकतो, आणि लवकर रजिस्टर करण्याचा फायदा नेमका इथेच दिसतो.
आपण दर महिन्याला फाइल करायचं की तिमाहीला?
₹5 कोटींच्या खालच्या turnover वर तुम्ही QRMP निवडू शकता: तिमाही GSTR-1 आणि GSTR-3B, आणि महिन्याचा tax PMT-06 ने 25 तारखेपर्यंत. Admin कमी होतो, आणि optional IFF मुळे B2B invoices तरीही दर महिन्याला customers पर्यंत पोहोचवता येतात.
तरीही काही स्टार्टअप्सना आम्ही दर महिन्याच्या फाइलिंगकडे ढकलू. Credit साठी मागे लागणारे enterprise customers असतील, नियमित reverse-charge payments असतील, किंवा Series A diligence आधी monthly close ची सवय लावायची असेल, तर monthly ने सगळं नीटनेटकं राहतं.
काहीही निवडा, GSTR-3B lock लक्षात ठेवा. जुलै 2025 च्या tax period पासून GSTR-1 मधून GSTR-3B मध्ये येणारी sales liability 3B मध्ये edit करता येत नाही. चुकीचं invoice 3B फाइल करण्याआधी GSTR-1A मधून, किंवा नंतरच्या GSTR-1 मध्ये दुरुस्त होतं. म्हणून 11 तारखेआधी GSTR-1 नीट तपासा. महिनाअखेरच्या invoicing च्या धावपळीतच चुका होतात.
प्रत्येक टप्प्यावर HelloBooks कसं बसतं
सुरुवातीला HelloBooks Free ₹0 चं आहे, कार्ड लागत नाही आणि expire होत नाही. ते HelloBooks मधूनच एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal वर फाइल करतं. ते GSTR-2B reconcile करतं, म्हणजे तुम्ही फक्त खरंच असलेलं credit claim करता. 2 users मिळतात (समजा एक फाउंडर आणि तुमचा CA), आणि तुमचे investors सतत मागतात ते P&L, Balance Sheet आणि Cash Flow मिळतात. खर्चांचं categorisation करायला फ्री AI credits पण मिळतात. GST फाइलिंग त्या credits ना कधीच हात लावत नाही, आणि ते संपले तरी तुमची books आणि फाइलिंग नेहमीसारखी चालू राहतात. वसुली bank statement import आणि Razorpay किंवा Cashfree reconciliation ने जुळवता येते.
तुम्ही Free मधून पुढे जाल, आणि ते ठीक आहे. पंधरा monthly subscribers अधिक तुमची vendor bills साधारण वर्षभरात तुम्हाला 200 transactions च्या पुढे नेतील. जेव्हा 2 पेक्षा जास्त users, त्याच PAN खाली दुसऱ्या राज्यासाठी दुसरा GSTIN, त्या मर्यादा ओलांडल्यावर e-invoicing किंवा e-way bills, किंवा फाइल करायला तयार स्वरूपात generate केलेला GSTR-9 हवा असेल, तेव्हा ₹499/महिना चा Pro हे पुढचं पाऊल. दुसरी कंपनी सुरू केलीत तर ₹1,999/महिना चा Business plan अनेक legal entities कव्हर करतो. आमचं Free vs paid GST software पेज यातले फायदे-तोटे समजावून सांगतं.
फाउंडरची छोटी GST यादी
- [ ] रजिस्ट्रेशन विचारपूर्वक करा, आणि monthly की QRMP हे पण विचारपूर्वक निवडा
- [ ] प्रत्येक भारतीय vendor ला तुमचा GSTIN द्या, म्हणजे त्यांची bills तुमच्या 2B मध्ये येतील
- [ ] प्रत्येक परदेशी subscription ची यादी करा आणि RCM चा हिशोब ठेवा
- [ ] Board fees reverse charge साठी तपासा
- [ ] प्रत्येक GSTR-3B आधी GSTR-2B reconcile करा
- [ ] शून्य revenue च्या periods मध्ये nil returns वेळेवर फाइल करा
- [ ] तुमच्या turnover नुसार गरज असेल तर FY 2026-27 च्या GSTR-9 चं 31 डिसेंबर 2027 पर्यंत नियोजन करा
FAQs
DPIIT recognition मुळे स्टार्टअपला GST मधून सूट मिळते का?
नाही. Recognition असो वा नसो, रजिस्ट्रेशन आणि फाइलिंग नेहमीच्या GST नियमांनुसारच होतं.
आपल्याकडे अजून revenue नाही. रजिस्टर करणं फायद्याचं आहे का?
तुम्ही B2B विकत असाल तर साधारणपणे हो, ITC मुळे आणि customers ना तुमचा GSTIN लागतो म्हणून. फक्त nil returns वेळेवर भरत राहा.
परदेशी सॉफ्टवेअरवरचा GST आपण कसा हाताळायचा?
Vendor भारतीय GST लावत नसेल, तर साधारणपणे तुम्ही GSTR-3B मध्ये reverse charge खाली IGST भरता आणि तो ITC म्हणून परत claim करता. प्रत्येक vendor साठी हा treatment तुमच्या CA कडून पक्का करून घ्या.
HelloBooks Free आपलं GST फाइलिंग कव्हर करू शकतं का?
हो, एका GSTIN साठी, वर्षाला 200 transactions पर्यंत आणि 2 users. ₹499/महिना चा Pro GSTR-9, e-invoicing, unlimited users आणि तुमच्या कंपनीचे सगळे GSTIN जोडतो.
GSTR-3B उशिरा गेला तर काय होतं?
उशिरा cash मध्ये भरलेल्या tax वर वर्षाला 18% interest, अधिक late fee भरावी लागते. फाइल करण्याआधी HelloBooks GST portal चा स्वतःचा आकडा दाखवतं.
पहिल्या तिमाहीतच reverse-charge ची सवय नीट लावा, म्हणजे कंपनी चालवण्यातला GST हा एक कंटाळवाणा भाग होऊन जाईल, आणि तो तसाच असायला हवा.
फ्री सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, कार्डची गरज नाही. Try HelloBooks Free
