Key takeaways
What this article covers, in order:
- रेस्टॉरंट कोणता GST लावतो?
- Swiggy आणि Zomato orders चं काय?
- मला रजिस्टर करावं लागेल का, आणि composition घ्यावं का?
- Bean & Brew, पुणे इथला एक महिना
- दर महिना की तिमाही?
- रेस्टॉरंट GST ची छोटी checklist
दुपारची गर्दी ओसरलीय, espresso मशीन शेवटी शांत झालंय, आणि तुमच्या accountant चा मेसेज आलाय: "मागच्या महिन्याचे Swiggy आणि Zomato reports, आणि dine-in पण पाठवा." रेस्टॉरंटचा GST 5% म्हणून सोपा वाटतो, पण त्यात दोन-तीन वळणं आहेत ज्यात मालक अडकतात. तुमचा कॅफे किंवा रेस्टॉरंट regular taxpayer म्हणून रजिस्टर्ड असेल, तर HelloBooks एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B फ्रीमध्ये, थेट GST portal वर फाइल करतं. रेस्टॉरंटचा GST खरंच कसा चालतो, आणि फ्री प्लॅन कधी पुरतो आणि कधी नाही, ते इथे पाहू.
रेस्टॉरंट कोणता GST लावतो?
Standalone रेस्टॉरंट, कॅफे, cloud kitchen, ढाबा किंवा food court outlet साठी restaurant service वरचा दर 5% (2.5% CGST + 2.5% SGST), input tax credit शिवाय आहे. त्यात dine-in, takeaway आणि तुमची स्वतःची home delivery येते.
"ITC शिवाय" हा भाग लोक कमी लेखतात. साहित्य, packaging, भाडं, kitchen equipment, तुमचं POS subscription किंवा aggregators च्या commission वर तुम्ही भरलेला GST तुम्हाला claim करता येत नाही. तो GST भाड्यासारखाच एक खर्च बनतो. तुमच्या menu च्या किंमती ठरवताना हे लक्षात ठेवायला हवं.
एक मुख्य अपवाद म्हणजे "specified premises" मधली रेस्टॉरंट्स. ढोबळमानाने, मागच्या आर्थिक वर्षात दिवसाला प्रत्येक युनिटमागे ₹7,500 पेक्षा जास्त declared tariff ने rooms दिलेलं हॉटेल, किंवा स्वतःहून opt in केलेलं हॉटेल. तिथल्या restaurant service वर ITC सह 18% tax लागतो.
Standalone रेस्टॉरंट कितीही equipment खरेदी करत असला तरी ITC सह 18% निवडू शकत नाही. GST Council ने हा मुद्दा खास स्पष्ट केलाय. Outdoor catering चे स्वतःचे नियम आहेत, त्यामुळे तुम्ही बरंच event catering करत असाल तर सध्याची rate entry तुमच्या CA कडून तपासून घ्या.
Swiggy आणि Zomato orders चं काय?
1 जानेवारी 2022 पासून, e-commerce operator मधून दिल्या जाणाऱ्या restaurant service वर Section 9(5) खाली operator GST भरतो. Customer अन्नावरचा 5% Swiggy किंवा Zomato ला देतो, आणि platform तो जमा करतो.
तुमच्यासाठी याचा अर्थ:
- Aggregator orders वर तुम्ही GST लावत नाही आणि भरतही नाही. तुमच्या स्वतःच्या liability मध्ये तो दुबार मोजू नका.
- तरीही ती विक्री तुम्ही GSTR-1 मध्ये रिपोर्ट करता, ज्या supplies वर e-commerce operator tax भरतो त्या विभागात. ती तुमच्या turnover मध्ये मोजली जाते.
- Platform चं commission आणि service fees तुम्हाला 18% GST सह बिल होतात. 5%-ITC-शिवाय रेस्टॉरंट म्हणून तुम्ही तो claim करू शकत नाही. तो खर्च आहे.
बरीच छोटी रेस्टॉरंट्स चुकून platform बरोबरच स्वतःही aggregator विक्रीवर 5% भरतात. तुमच्या books मध्ये dine-in आणि aggregator विक्री वेगळी नसेल, तर जास्तीचं पेमेंट तिथेच लपलेलं असतं.
मला रजिस्टर करावं लागेल का, आणि composition घ्यावं का?
Restaurant service ही service आहे, त्यामुळे रजिस्ट्रेशनची मर्यादा ₹20 लाख aggregate turnover आहे (special category राज्यांत ₹10 लाख). तुम्ही aggregators मधून विकत असाल तर ते तसंही GSTIN चा आग्रह धरतात.
₹1.5 कोटींपर्यंत turnover असेल तर रेस्टॉरंट्स composition scheme पण निवडू शकतात. दर turnover च्या 5% आहे, आणि GST लावण्याऐवजी तुम्ही bill of supply देता. Regular दरही ITC शिवाय 5% असल्याने tax चा खर्च अनेकदा सारखाच असतो. फरक कागदपत्रांचा आहे. Composition म्हणजे दर तिमाहीला CMP-08 आणि वर्षाला GSTR-4, तर regular म्हणजे GSTR-1 आणि GSTR-3B. HelloBooks GSTR-1 आणि GSTR-3B फाइल करतं; composition returns फाइल करत नाही. Composition आणि aggregator विक्री एकत्र कसे चालतात हे switch करण्याआधी CA कडून तपासून घ्या.
Bean & Brew, पुणे इथला एक महिना
कोरेगाव पार्कमधला अर्जुनचा कॅफे घेऊ, regular taxpayer जो दर महिन्याला फाइल करतो. हे ऑक्टोबर 2026 चे उदाहरणादाखल आकडे:
| Value | GST | |
|---|---|---|
| Dine-in आणि takeaway विक्री | ₹6,00,000 | ₹30,000 (5%) |
| Swiggy आणि Zomato orders (अन्नाची value) | ₹3,00,000 | 9(5) खाली platforms ने भरला |
| Platform commissions आणि fees | ₹75,000 | ₹13,500, ITC नाही |
| GST सह साहित्य, packaging, भाडं | साधारण ₹3,50,000 | भरलेला GST खर्च, ITC नाही |
अर्जुन cash मध्ये भरतो तो GST: ₹30,000, म्हणजे CGST ₹15,000 अधिक SGST ₹15,000. त्याच्या GSTR-1 मध्ये 5% ने ₹6,00,000 ची B2C विक्री दिसते, अधिक operator tax भरतो अशा supplies म्हणून ₹3,00,000 रिपोर्ट होतात. महिन्याचा त्याचा एकूण turnover ₹9,00,000 आहे.
Due dates: GSTR-1 11 नोव्हेंबर 2026 पर्यंत आणि GSTR-3B 20 नोव्हेंबर 2026 पर्यंत. तो QRMP वर असता तर 25 नोव्हेंबर 2026 पर्यंत PMT-06 ने भरून तिमाही फाइल केलं असतं.
Commission वरचे ₹13,500 GST अर्जुनला परत मिळत नाहीत याकडे लक्ष द्या. वर्षभरात ते साधारण ₹1.6 लाख होतात. Aggregator वर एखाद्या पदार्थाची किंमत menu पेक्षा साधारणपणे जास्त असण्याचं हे एक कारण आहे.
दर महिना की तिमाही?
Reconcile करायला ITC नाही आणि विक्री बहुतेक B2C, त्यामुळे बरीच रेस्टॉरंट्स QRMP वर खूश असतात. म्हणजे वर्षाला चार GSTR-1 आणि चार GSTR-3B, अधिक महिन्याचं challan. टीम लंचसाठी tax invoices मागणारे corporate customers अनेकदा तिमाहीपर्यंत थांबायला तयार असतात, किंवा त्यांची invoices 13 तारखेपर्यंत IFF मधून अपलोड करू शकता.
PMT-06 चे हिशोब करण्यापेक्षा दर महिन्याला नेमका tax भरणं तुम्हाला आवडत असेल तर monthly तुम्हाला जमतं. ते महिन्याच्या POS reports शी जुळवायलाही सोपं पडतं.
रेस्टॉरंट GST ची छोटी checklist
- [ ] तुम्ही standalone रेस्टॉरंट (5%, ITC नाही) आहात आणि specified premises (18%, ITC) मध्ये नाही याची खात्री करा
- [ ] तुमची POS विक्री dine-in/takeaway आणि aggregator विक्रीत विभागा
- [ ] Aggregator विक्री GSTR-1 मध्ये operator-paid supplies म्हणून रिपोर्ट करा, आणि त्यावर पुन्हा tax भरू नका
- [ ] साहित्य, भाडं किंवा commission वर ITC claim करू नका
- [ ] Unregistered मालकाकडून जागा भाड्याने घेतली असेल तर reverse charge तपासा
- [ ] मागणाऱ्या corporate customers ना योग्य tax invoices द्या
- [ ] महिन्याचे POS Z-reports आणि aggregator payout statements एकत्र ठेवा
200-transaction मर्यादा, प्रामाणिकपणे
HelloBooks Free मध्ये वर्षाला 200 transactions येतात. दिवसाला 150 बिलं काढणारा कॅफे Free वर प्रत्येक बिल एंटर करू शकत नाही, आणि रोज एक sales entry केली तरी 365 होतात.
महिन्याच्या summaries टाकणाऱ्या रेस्टॉरंटला Free बसतं: एक dine-in sales entry, एक aggregator sales entry, payout statements, आणि supplier bills ची छोटी यादी. छोटा कॅफे किंवा cloud kitchen कधी कधी त्यात मावतो. Suppliers ची पूर्ण यादी असलेली (भाजी, दूध-दुभतं, मटण-चिकन, गॅस, packaging, भाडं, staff payments) बहुतेक रेस्टॉरंट्स अपेक्षेपेक्षा लवकर तिथे पोहोचतात. ₹499/महिना चा Pro transaction मर्यादा काढून टाकतो आणि unlimited users देतो, म्हणजे तुमचा मॅनेजर आणि CA दोघंही books मध्ये असू शकतात. pricing page वर तुलना करा.
HelloBooks कशी मदत करतं
HelloBooks app मधूनच, फ्री प्लॅनवर एका GSTIN साठी, GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal वर फाइल करतं. GSTR-3B फाइल करण्याआधी तुम्हाला GST portal चा स्वतःचा interest आणि late-fee आकडा दिसतो. UPI, Paytm, PhonePe आणि Razorpay वरची वसुली reconcile करता येते, आणि aggregator payouts तुमच्या sales summary शी जुळवायला bank statements import करता येतात. Commission आणि भाड्यावरचा claim न करता येणारा GST तुम्हाला किती महाग पडतोय ते P&L स्पष्ट दाखवतो. आणि तुमच्या CA ला त्याच books मध्ये invite करता येतं.
तुम्ही एखाद्या सोप्या billing app चा विचार करत असाल, तर आमचं free GST billing software पेज billing आणि प्रत्यक्ष returns फाइल करणं यातला फरक समजावतं. GSTR-1 filing guide return बद्दल आणखी खोलात सांगते.
FAQs
कॅफे त्याच्या coffee मशीनवर ITC claim करू शकतो का?
Restaurant service वर 5% लावत असेल तर नाही, आणि standalone रेस्टॉरंट्स व कॅफेंच्या बाबतीत तसंच असतं. तो दर ITC शिवाय येतो.
Swiggy आणि Zomato orders वर मी GST भरायचा का?
नाही. 1 जानेवारी 2022 पासून platform मधून दिल्या जाणाऱ्या restaurant service वरचा GST Section 9(5) खाली platform भरतो. तरीही ती विक्री तुम्ही GSTR-1 मध्ये रिपोर्ट करता.
माझं standalone रेस्टॉरंट ITC सह 18% निवडू शकतं का?
नाही. ITC-सह-18% चा पर्याय specified premises मधल्या रेस्टॉरंट्सना लागू आहे, म्हणजे मुख्यतः जास्त room tariff असलेली हॉटेल्स. Standalone रेस्टॉरंट्स त्याबाहेर आहेत असं स्पष्ट केलं गेलंय.
छोट्या रेस्टॉरंटने composition घ्यावं का?
घेऊ शकतं, ₹1.5 कोटींपर्यंत turnover च्या 5% दराने. Tax चा खर्च अनेकदा regular दराइतकाच असतो, त्यामुळे निवड मुख्यतः कागदपत्रांची आहे. लक्षात ठेवा, HelloBooks composition returns फाइल करत नाही.
माझ्या रेस्टॉरंटसाठी HelloBooks Free पुरेसं आहे का?
तुम्ही महिन्याच्या summaries टाकत असाल आणि supplier bills कमी असतील, तर कदाचित. जास्त गर्दीच्या रेस्टॉरंट्सना साधारणपणे ₹499/महिना चा Pro लागेल.
पहिल्या दिवसापासून aggregator विक्री वेगळी ठेवा. रेस्टॉरंट्सचा GST चा सगळ्यात जास्त त्रास वाचवणारी हीच एक सवय आहे.
फ्री सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, कार्डची गरज नाही. Try HelloBooks Free
