GST रिटर्नमध्ये credit notes, debit notes आणि amendments

एका ग्राहकाचा फोन येतो: tiles ची अर्धी shipment तडकलेली आली, आणि ते ₹48,000 चा माल परत पाठवतायत. Credit note द्यायची? Invoice amend करायचं? दोन्ही? साधा नियम असा. Invoice नंतर व्यवहारच बदलला असेल (माल परत, discount, किंमत बदल), तर तो कमी करण्यासाठी credit note किंवा वाढवण्यासाठी debit note द्या. तुमच्या GSTR-1 मध्ये invoice चुकीचं report झालं असेल (चुकीचा GSTIN, value मध्ये typo, चुकीचं place of supply), तर amend करा. Credit आणि debit notes GSTR-1 मध्ये report होतात आणि GSTR-3B मध्ये जातात; amendments Tables 9A, 9C, 10 किंवा 11 मध्ये जातात, किंवा त्या कालावधीचा GSTR-3B भरण्याआधी लक्षात आलं तर GSTR-1A मधून.

या दोघांची गल्लत केल्यामुळे आश्चर्यकारक संख्येने mismatch notices येतात. म्हणून दोन्ही नीट वेगळे करूया.

Note की amendment: मला कोणतं हवं?

एक झटपट चाचणी. ग्राहकाला दिलेलं कागदी invoice अजूनही बरोबर आहे का? हो असेल, आणि फक्त रिटर्न चुकला असेल, तर amend करा. कागदी invoice आता व्यवहार दाखवत नसेल, तर note द्या.

वैध credit note ला काय लागतं?

जवळजवळ invoice सारखंच: तुमचं नाव, पत्ता आणि GSTIN, serial number, तारीख, ग्राहकाचा तपशील आणि तो नोंदणीकृत असेल तर GSTIN, ज्या मूळ invoice शी ती संबंधित आहे त्याचा नंबर आणि तारीख, कमी होणारी taxable value, दर आणि कराची रक्कम, आणि सही. एक credit note अनेक invoices कव्हर करू शकते, पण कोणती ते दाखवता यायला हवं.

Debit notes पण तशाच चालतात, उलट दिशेने.

Credit notes साठी मुदत आहे का?

हो, आणि ती कडक आहे. Section 34 नुसार, एखाद्या आर्थिक वर्षाच्या पुरवठ्यावरची credit note पुढच्या आर्थिक वर्षाच्या 30 Nov (FY 2026-27 च्या विक्रीसाठी 30 Nov 2027) किंवा वार्षिक रिटर्न भरल्याची तारीख, यापैकी जे आधी येईल तोपर्यंत declare करावी लागते.

म्हणजे Feb 2026 (FY 2025-26) मध्ये झालेल्या विक्रीची credit note 30 Nov 2026 पर्यंत भरलेल्या रिटर्नमध्ये जायला हवी. Dec 2026 मध्ये दिलीत, तर ग्राहकाला व्यावसायिक discount देता येईल, पण त्याने तुमची GST देणी कमी करता येणार नाही.

Debit notes देण्यासाठी अशी cut-off नाही. Debit note वरचं ग्राहकाचं ITC Section 16(4) च्या मुदतीनुसार चालतं, debit note च्या आर्थिक वर्षापासून मोजून.

GSTR-1 मध्ये notes कुठे जातात?

नोंदणीकृत ग्राहकाला: Table 9B, CDNR म्हणून. Invoice सारखीच ती ग्राहकाच्या IMS आणि GSTR-2B मध्ये पोहोचते.

नोंदणी नसलेल्या ग्राहकाला, जिथे मूळ invoice B2C Large किंवा export होतं: Table 9B, CDNUR म्हणून.

नोंदणी नसलेल्या ग्राहकाला B2C Small विक्रीवर: वेगळी नोंद नाही. त्याच place of supply आणि दरासाठी त्या महिन्याच्या Table 7 summary मध्ये वजा करा.

आणि GSTR-3B मध्ये, Table 3.1 मधली तुमची देणी तुम्ही report केलेल्या credit notes वजा करून आपोआप भरली जाते. Liability tables आता GSTR-1 मधून येणाऱ्या आकड्यांवर lock झालेल्या असल्यामुळे, GSTR-3B मध्ये त्या हाताने बदलता येत नाहीत. Notes GSTR-1 (किंवा GSTR-1A) मध्ये घाला, आणि net आकडा आपोआप येतो.

IMS मुळे credit notes साठी काय बदलतं?

खरं तर बरंच. तुमचा ग्राहक आता त्याच्या Invoice Management System मध्ये तुमची credit note बघतो आणि ती accept, reject, किंवा (मर्यादित वेळेसाठी) pending ठेवू शकतो.

त्याने accept केली, तर तो त्याच्या बाजूने ITC reverse करतो आणि तुमची देणी कमी होणं कायम राहतं. त्याने reject केली, तर घट सरळ होत नाही; portal तुमच्या बाजूने adjust करतो, आणि तुमची देणी परत येईल अशी अपेक्षा ठेवा. Credit notes वर pending फक्त एका tax period साठी ठेवता येतं, त्यानंतर ती accepted धरली जाते. ग्राहक remarks सुद्धा टाकू शकतात, आणि तुमच्या note विरुद्ध ते अंशतः किंवा अजिबात ITC reversal नाही असं declare करतात, तेव्हा remark टाकावा लागतो.

म्हणून व्यावहारिक सल्ला: credit note report करण्याआधी तुमच्या ग्राहकाला सांगा. "आम्ही INV/26-27/0912 विरुद्ध ₹48,000 ची CN/26-27/018 देतोय, कृपया IMS मध्ये accept करा." महिनाभराची मागे-पुढे वाचते. तुमच्या परिस्थितीत या प्रक्रियेबद्दल काही अस्पष्ट असेल, तर खात्री करण्याची जागा म्हणजे GST portal वरच्या IMS advisories.

Amendments कसे चालतात?

तुम्ही पुढच्या GSTR-1 मधल्या amendment tables मधून amend करता:

• B2B, B2CL आणि export invoices साठी Table 9A
• आधीच report केलेल्या credit आणि debit notes amend करण्यासाठी Table 9C
• B2CS summaries साठी Table 10
• Advances साठी Table 11

तुम्ही मूळ invoice निवडता, आणि जे चुकलं ते बदलता. ग्राहकाला त्याच्या GSTR-2B मध्ये सुधारित आवृत्ती दिसते.

इथेही मुदत आहे. एखाद्या आर्थिक वर्षासाठी amendments पुढच्या वर्षाच्या 30 Nov (FY 2025-26 साठी 30 Nov 2026) किंवा वार्षिक रिटर्न भरणं, यापैकी जे आधी येईल तोपर्यंत करता येतात.

GSTR-1A कधी चांगला

GSTR-1 भरल्यानंतर पण त्याच कालावधीचा GSTR-3B भरण्याआधी चूक लक्षात आली, तर GSTR-1A वापरा. त्यातून चालू कालावधीसाठी नोंदी add किंवा दुरुस्त करता येतात, म्हणजे तुमची GSTR-3B देणी सुरुवातीपासूनच बरोबर राहते. तो प्रत्येक कालावधीत एकदाच भरता येतो, म्हणून आधी तुमची संपूर्ण तपासणी पूर्ण करा. GSTR-3B भरल्यानंतर, तुम्ही परत पुढच्या GSTR-1 मधल्या amendment tables कडे येता.

तीन छोटे प्रसंग

परत आलेल्या tiles. पुण्यातल्या प्रकाशने 4 Sep 2026 ला इंदूरच्या एका नोंदणीकृत dealer ला ₹2,40,000 च्या tiles विकल्या. 18 Sep 2026 ला ₹48,000 चा माल परत येतो. तो ₹48,000 अधिक IGST ची credit note देतो, ती Sep 2026 च्या GSTR-1 मध्ये CDNR म्हणून report करतो, आणि dealer ला फोन करून IMS मध्ये accept करायला सांगतो.

चुकीचा GSTIN. छत्रपती संभाजीनगरमधल्या फातिमाच्या catering firm ने Aug 2026 चं एक invoice client च्या GSTIN मध्ये एक अंक चुकवून report केलं. ती 11 Sep 2026 ला GSTR-1 भरते आणि 15 Sep 2026 ला, तिचा GSTR-3B भरण्याआधी, तिच्या लक्षात येतं. ती दुरुस्तीसाठी GSTR-1A वापरते. तिला हे Oct 2026 मध्ये कळलं असतं, तर तिने पुढच्या GSTR-1 च्या Table 9A मधून amend केलं असतं.

किंमत वाढ. एका स्टील व्यापाऱ्याच्या करारात invoice नंतर दर बदलायची परवानगी आहे. ग्राहक ₹12,000 जास्त द्यायला तयार होतो. ही debit note, Table 9B मध्ये report केलेली, आणि जास्तीचा कर त्या महिन्याच्या रिटर्नसोबत भरला जातो.

Note किंवा amendment report करण्याआधीची checklist

• [ ] ठरवलं: व्यवहार बदलला (note) की reporting ची चूक (amendment)?
• [ ] Credit note मूळ invoice नंबर आणि तारखेशी जोडलेली
• [ ] त्या आर्थिक वर्षाच्या मुदतीत (FY 2025-26 साठी 30 Nov 2026)
• [ ] नोंदणीकृत ग्राहक: CDNR म्हणून report केलं आणि ग्राहकाला IMS बद्दल कळवलं
• [ ] B2C Small: Table 7 मध्ये वजा केलं
• [ ] त्याच कालावधीची चूक आणि GSTR-3B अजून भरलेला नाही: GSTR-1A वापरा
• [ ] जुनी चूक: पुढच्या GSTR-1 मधली amendment table

वादग्रस्त credit notes, मोठ्या volume rebates, किंवा FY 2025-26 साठीच्या 30 Nov 2026 च्या cut-off जवळचं काहीही असेल, तर तुमच्या CA कडून एकदा तपासून घ्या.

HelloBooks कशी मदत करतं

HelloBooks मध्ये credit किंवा debit note मूळ invoice विरुद्धच तयार होते, म्हणून तुमच्या GSTR-1 साठी तो दुवा तयार असतो. नोंदणीकृत ग्राहकांच्या notes योग्य section मध्ये जातात, आणि B2C घट summary मध्ये वजा होते. मग Free plan वर एका GSTIN साठी तुम्ही GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट HelloBooks मधूनच GST portal वर भरता. GSTR returns आणि GSTR-1 filing page बघा.

FAQs

GST शिवाय credit note देता येते का?

हो, financial किंवा commercial credit note म्हणून. त्याने पैशाचा हिशोब मिटतो पण तुमची GST देणी कमी होत नाही, आणि ती GSTR-1 मध्ये report होत नाही.

एक credit note अनेक invoices कव्हर करू शकते का?

हो, जोपर्यंत ती संबंधित प्रत्येक invoice चा स्पष्ट उल्लेख करते.

माझ्या ग्राहकाने IMS मध्ये माझी credit note reject केली. आता काय?

आधी त्याच्याशी बोला. Reject चुकून झालं असेल, तर ते त्याच्यासोबत मिटवावं लागेल; तो खरोखर असहमत असेल, तर घट टिकणार नाही आणि तुमच्या देणीत ते दिसेल. Adjustment कसं दिसतं ते GST portal च्या IMS मार्गदर्शनात बघा.

FY 2024-25 चं invoice मी आता amend करू शकतो का?

साधारणपणे नाही. FY 2024-25 साठी amendment ची खिडकी 30 Nov 2025 ला किंवा तुमच्या वार्षिक रिटर्नच्या तारखेला, यापैकी जे आधी आलं तेव्हा बंद झाली.

Debit notes चा माझ्या ग्राहकाच्या ITC वर परिणाम होतो का?

हो. त्या ग्राहकाच्या GSTR-2B मध्ये दिसतात आणि ग्राहक जास्तीच्या करावर ITC क्लेम करू शकतो.

कामासाठी योग्य साधन निवडा, आणि यातल्या बहुतेक दुरुस्त्या पाच मिनिटांत होतात.

मोफत सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, card नको. Try HelloBooks Free