Key takeaways
What this article covers, in order:
- પહેલાં, GSTR-3Bમાં ખરેખર શું બદલાયું છે?
- રિટર્ન ખોલતાં પહેલાં આટલું તૈયાર રાખો
- GSTR-3Bના દરેક ટેબલનો મતલબ શું?
- Portal પર GSTR-3B ફાઇલ કરવું, સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ
- એક મહિનાનો હિસાબ: રાજકોટમાં અનિલભાઈની હાર્ડવેરની દુકાન
- 20મી તારીખે શું-શું ખોટું થાય છે
19મી તારીખ છે. તમારા CA ફોન નથી ઉપાડતા, બેંક બેલેન્સ થોડું ઓછું છે, અને કાલે GSTR-3B ડ્યૂ છે. આ તમે જાતે, ફ્રીમાં કરી શકો છો. GSTR-3B એક summary રિટર્ન છે: તમારા વેચાણનો ટેક્સ GSTR-1માંથી આવે, ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ GSTR-2Bમાંથી ક્લેમ કરો, બાકીનો ફરક cash ledgerમાંથી ચૂકવો, અને ફાઇલ કરો. કેવી રીતે, એ એક-એક ટેબલ કરીને જોઈએ.
પહેલાં, GSTR-3Bમાં ખરેખર શું બદલાયું છે?
છેલ્લે GSTR-3B બે-એક વર્ષ પહેલાં ફાઇલ કર્યું હોય, તો અમુક વસ્તુઓ અલગ લાગશે.
સૌથી મોટો ફેરફાર: જુલાઈ 2025ના tax periodથી Table 3માં outward liability GSTR-1, IFF અને GSTR-1Aમાંથી આપમેળે ભરાય છે, અને lock હોય છે. તમે એના પર ટાઇપ નથી કરી શકતા. વેચાણનો આંકડો ખોટો હોય, તો GSTR-3B ફાઇલ કરતાં પહેલાં એ period માટે GSTR-1Aમાં સુધારો, કે પછીના GSTR-1થી. Table 3.2માં inter-state breakup પણ lock થઈ ગયું છે.
Table 4માં ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ GSTR-2Bમાંથી આપમેળે ભરાય છે. સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી એ હજુ edit થઈ શકે છે, પણ માન્ય મર્યાદાથી વધુ, GSTR-2Bમાં દેખાય એના કરતાં વધારે ક્લેમ કરો તો portal તરફથી DRC-01C notice આવી શકે. Table 4 પણ lock કરવાની ઘણી વાતો ચાલી છે. Social media પર વાંચેલી વાતો પર ભરોસો રાખવાને બદલે portalના news સેક્શન પર નજર રાખો.
વ્યવહારમાં આનો મતલબ? GSTR-3B હવે data-entry કરતાં ચકાસણીનું કામ વધારે બની ગયું છે. ખરું મોટા ભાગનું કામ પહેલાં થાય છે, GSTR-1માં અને તમારી Invoice Management System (IMS)માં.
રિટર્ન ખોલતાં પહેલાં આટલું તૈયાર રાખો
- એ period માટે ફાઇલ કરેલું તમારું GSTR-1 (કે IFF અને GSTR-1A).
- એ periodનું GSTR-2B, બની શકે તો પહેલેથી તમારાં ખરીદીનાં bill સાથે મેળવેલું.
- જે bill પર reverse charge હેઠળ ટેક્સ તમારે ભરવાનો હોય, જેમ કે વકીલની legal fee કે GTA ભાડું.
- જે ક્રેડિટ reverse કરવાની હોય, જેમ કે અંગત ઉપયોગ કે blocked વસ્તુઓ પરની.
- Cash ledger બેલેન્સનો આશરે અંદાજ. લોકો ચૂકવણીના સ્ટેપ પર જ અટકે છે.
GSTR-3Bના દરેક ટેબલનો મતલબ શું?
| ટેબલ | એમાં શું આવે | આંકડા ક્યાંથી આવે |
|---|---|---|
| 3.1 (a) થી (e) | Outward supplies: taxable, zero-rated, nil/exempt, reverse-charge inward, non-GST | GSTR-1માંથી આપમેળે; (d) GSTR-2B અને તમારા પોતાના રેકોર્ડમાંથી |
| 3.1.1 | Section 9(5) હેઠળ e-commerce operator મારફતે થયેલી supplies | લાગુ પડતું હોય ત્યાં આપમેળે |
| 3.2 | અનરજિસ્ટર્ડ વ્યક્તિ, composition dealer અને UIN holderને inter-state supplies | GSTR-1માંથી આપમેળે |
| 4 | મળવાપાત્ર ITC, reversals, net ITC અને ineligible ITC | GSTR-2Bમાંથી આપમેળે; તમે ચકાસીને reversals adjust કરો |
| 5 | Exempt, nil-rated અને non-GST inward supplies | તમે ભરો |
| 5.1 | વ્યાજ અને લેટ ફી | Portal ગણે |
| 6 | ટેક્સની ચૂકવણી | પહેલાં credit ledgerમાંથી set off, પછી cash ledger |
પેટર્ન ઓળખાઈ જશે. મોટા ભાગનું portal ભરે છે. તમારું કામ reverse charge, reversals અને ચૂકવણી ચકાસવાનું છે.
Portal પર GSTR-3B ફાઇલ કરવું, સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ
રિટર્ન ખોલો. Services, પછી Returns, પછી Returns Dashboard પર જાઓ. વર્ષ અને period પસંદ કરીને GSTR-3B નીચે Prepare Online પર click કરો.
સવાલોના જવાબ આપો. Portal એ period વિશે થોડા હા/ના સવાલ પૂછે છે, જેમ કે outward supplies હતી કે નહીં, reverse-charge ખરીદી હતી કે નહીં, કે વ્યાજ ભરવાનું છે કે નહીં. તમારા જવાબ પરથી નક્કી થાય છે કે કયાં ટેબલ ખુલશે.
Table 3.1 ચેક કરો. એને તમારા GSTR-1 સાથે સરખાવો. બંને મળવા જ જોઈએ, કારણ કે એક બીજામાંથી આવે છે. કંઈ ગરબડ લાગે, તો એ GSTR-1નો પ્રશ્ન છે, GSTR-3Bનો નહીં.
Reverse-charge ખરીદી ઉમેરો. 3.1(d)માં જે inward supplies પર reverse charge હેઠળ ટેક્સ તમારે ભરવાનો છે, એ ત્યાં છે એની ખાતરી કરો. તમારા સપ્લાયરોએ રિપોર્ટ કરેલી GSTR-2B બતાવે છે; બાકીની, જેમ કે reverse chargeમાં આવતી અનરજિસ્ટર્ડ વ્યક્તિની સર્વિસ, તમે તમારા રેકોર્ડમાંથી ઉમેરો.
Table 4 ચકાસો. GSTR-2Bમાંથી આવેલી ITC જુઓ. પછી તમને ખબર હોય એવાં reversals નાખો: Section 17(5) હેઠળ blocked વસ્તુઓ પરની ક્રેડિટ, અંગત ઉપયોગમાં લીધેલા માલ પરની ક્રેડિટ, અને exempt વેચાણ હોય તો Rule 42 કે 43 પ્રમાણે જે જરૂરી હોય એ. સપ્લાયરનું invoice GSTR-2Bમાં ન હોય, તો આ મહિને એ ક્લેમ ન કરો.
લાગુ પડે તો Table 5 ભરો. Exempt કે non-GST ખરીદી, જેમ કે fuel કે composition dealer પાસેથી ખરીદી, અહીં આવે.
Save કરીને 5.1 ચેક કરો. મોડું ફાઇલ કરતા હો, તો portal વ્યાજ અને લેટ ફી બતાવે છે. એ જ આંકડો તમે ભરશો, એટલે નોંધી લો.
ચૂકવણી કરો. Proceed to Payment પર click કરો. Portal કાયદામાં નક્કી કરેલા ક્રમમાં પહેલાં તમારું credit ledger set off કરે છે (IGST ક્રેડિટ પહેલાં વપરાય). જે બાકી રહે એ cash ledgerમાંથી આવવું જોઈએ. Cash ledgerમાં ઘટ હોય, તો challan (PMT-06) બનાવીને net banking, UPI, card, NEFT કે RTGSથી ભરો. પૈસા cash ledgerમાં દેખાય એટલે પાછા આવીને offset કરો.
ફાઇલ કરો. Declaration પર tick કરીને EVC કે DSCથી ફાઇલ કરો. ARN સાચવી રાખો.
એક મહિનાનો હિસાબ: રાજકોટમાં અનિલભાઈની હાર્ડવેરની દુકાન
અનિલભાઈ રાજકોટમાં હાર્ડવેરની દુકાન ચલાવે છે અને દર મહિને ફાઇલ કરે છે. આ રહ્યો એમનો સપ્ટેમ્બર 2026, સાદો કરેલો અને કાલ્પનિક.
એમનું GSTR-1 ₹6,40,000નું taxable વેચાણ બતાવે છે. એમાંથી ₹5,20,000 Gujaratની અંદર 18% પર છે (₹46,800 CGST અને ₹46,800 SGST) અને ₹1,20,000 Maharashtraમાં 18% પર છે (₹21,600 IGST). એટલે output tax ₹1,15,200.
એમનું GSTR-2B સપ્લાયરો તરફથી ₹38,000 CGST, ₹38,000 SGST અને ₹15,000 IGSTની મળવાપાત્ર ITC બતાવે છે. ₹40,000 + ₹7,200 GSTની એક ખરીદી હજુ GSTR-2Bમાં નથી. એ એને બહાર રાખે છે.
ક્રેડિટમાંથી ₹1,800 દુકાનની દિવાળી પાર્ટી માટે લીધેલા નાસ્તાનો છે. એ Section 17(5) હેઠળ blocked છે, એટલે એ reverse કરે છે (₹900 CGST, ₹900 SGST).
હવે set-off. ₹15,000ની IGST ક્રેડિટ ₹21,600ના IGST સામે વપરાય છે, ₹6,600 બાકી રહે છે. Set-offના નિયમ પ્રમાણે IGST ક્રેડિટ પહેલાં વાપરવી પડે, અને એ પૂરી થાય પછી CGST અને SGST ક્રેડિટ પણ IGST સામે વાપરી શકાય. એટલે IGST પૂરો કરવા એ ₹6,600 CGST ક્રેડિટ વાપરે છે.
હવે ₹46,800ની CGST જવાબદારી સામે ₹30,500 CGST ક્રેડિટ બાકી રહે છે (reversal પછી ₹37,100, ઓછા ₹6,600). રોકડે ભરવાના: ₹16,300 CGST. ₹46,800ની SGST જવાબદારી સામે ₹37,100 SGST ક્રેડિટ. રોકડે ભરવાના: ₹9,700 SGST.
કુલ રોકડે ભરવાના ₹26,000. એ challan બનાવે છે, 17મીએ net bankingથી ભરે છે, offset કરે છે અને 18મી સુધીમાં ફાઇલ કરી દે છે. વ્યાજ નહીં, લેટ ફી નહીં. તમારા આંકડા અલગ હશે, અને set-offનું ગણિત portal તમારા માટે કરી આપે છે, પણ એ ત્યાં સુધી કેવી રીતે પહોંચે છે એ જાણવું સારું.
20મી તારીખે શું-શું ખોટું થાય છે
ડ્યૂ ડેટની સાંજે portal બહુ ધીમું પડી જાય છે. આપણે બધાએ એ જોયું છે. એક-બે દિવસ વહેલા ફાઇલ કરવું એ મોજશોખ નથી.
Cash ledgerમાં ઘટ પડે. મોડી રાત્રે ભરેલું challan તરત દેખાય એવું જરૂરી નથી. 20મીએ રાત્રે 10 વાગ્યે ભરો અને 21મીએ દેખાય, તો તમે મોડા ગણાઓ.
Table 3માં વેચાણની ભૂલ દેખાય. હવે GSTR-3Bમાં એ બદલી નથી શકાતી. એ period માટે GSTR-3B હજુ ફાઇલ ન કર્યું હોય, તો પહેલાં GSTR-1A ફાઇલ કરો, પછી પાછા આવો.
વ્યાજનો ઝટકો. રોકડે મોડા ભરેલા ટેક્સ પર ડ્યૂ ડેટના બીજા દિવસથી વર્ષે 18% વ્યાજ ચડે છે. લેટ ફી રોજની હોય છે, મર્યાદા સાથે. 5.1માં portal જે આંકડો બતાવે, એ જ ગણાય.
Reverse-charge હેઠળ સર્વિસની આયાત, Rule 42/43 હેઠળ ITC reversals, કે જૂના period સાથે જોડાયેલું કંઈ પણ હોય, તો CA એક વાર જોઈ લે એ ફીના પૈસા વસૂલ છે.
HelloBooks કેવી રીતે મદદ કરે છે
HelloBooks તમારા ફાઇલ કરેલા GSTR-1 અને reconcile કરેલા GSTR-2Bમાંથી GSTR-3B તૈયાર કરે છે, અને એ HelloBooksની અંદરથી સીધું GST portal પર ફાઇલ કરે છે. ફાઇલ કરતાં પહેલાં વ્યાજ અને લેટ ફી તમને GST portalના પોતાના આંકડા તરીકે દેખાય છે, એટલે અંદાજ લગાવવાની જરૂર નથી.
Free પ્લાન પર (₹0, કાર્ડ નહીં, મુદત નહીં) એક GSTIN માટે GSTR-3B filing unlimited છે, સાથે GSTR-1 અને GSTR-2B reconciliation. Freeમાં 2 users અને વર્ષે 200 transaction સુધી સામેલ છે, અને તમારા CA એ જ ચોપડામાં કામ કરી શકે. સ્ક્રીન જોવા GSTR-3B filing પેજ અને ક્રેડિટની બાજુ માટે GSTR-2B reconciliation પેજ જુઓ.
FAQs
GSTR-3B ક્યારે ડ્યૂ હોય?
માસિક filer પછીના મહિનાની 20મી સુધીમાં ફાઇલ કરે, એટલે સપ્ટેમ્બર 2026 માટે 20 ઓક્ટોબર 2026. QRMP filer પોતાના રાજ્ય પ્રમાણે quarter પછીની 22મી કે 24મી સુધીમાં ફાઇલ કરે, એટલે જુલાઈ–સપ્ટેમ્બર 2026ના quarter માટે 22 ઓક્ટોબર 2026 કે 24 ઓક્ટોબર 2026. CBIC ક્યારેક તારીખો લંબાવે છે; portal પર ચેક કરો.
GSTR-3Bમાં વેચાણના આંકડા edit કરી શકાય?
હવે નહીં. Table 3 GSTR-1, IFF અને GSTR-1Aમાંથી આપમેળે ભરાય છે અને lock હોય છે. GSTR-3B ફાઇલ કરતાં પહેલાં GSTR-1Aથી, કે પછીના GSTR-1માં ભૂલ સુધારો.
GSTR-3Bનો ટેક્સ UPIથી ભરી શકાય?
હા. Portal પર challan બનાવો ત્યારે net banking, card, NEFT અને RTGS સાથે UPI પણ એક payment mode છે. પૈસા તમારા electronic cash ledgerમાં જાય અને ત્યાંથી તમે offset કરો.
20મી સુધીમાં આખો ટેક્સ ન ભરી શકું તો?
દેખાતી આખી જવાબદારી ભર્યા વગર GSTR-3B ફાઇલ નથી થતું. ભરી શકો કે તરત ફાઇલ કરો; ત્યાં સુધી વ્યાજ અને લેટ ફી ચડતાં રહે છે.
GSTR-1 પહેલાં GSTR-3B ફાઇલ કરી શકાય?
ના. Section 39(10) હેઠળ, એ periodનું GSTR-1 ફાઇલ ન થાય ત્યાં સુધી portal એ period માટે GSTR-3B ફાઇલ કરવા નહીં દે. અગાઉનું GSTR-3B બાકી હોય તો એ GSTR-1 પણ રોકી દે છે. એટલે ક્રમ હંમેશાં આ જ: ગયા periodનું GSTR-3B, પછી આ periodનું GSTR-1, જરૂર હોય તો GSTR-1A, પછી GSTR-3B.
17મીએ ભરો, 18મીએ ફાઇલ કરો, અને 20મીએ portal સાથેની લડાઈ બીજા માટે છોડી દો.
ફ્રીમાં શરૂ કરો — GST ફાઇલિંગ સામેલ, કાર્ડની જરૂર નથી. HelloBooks ફ્રી અજમાવો
