Key takeaways
What this article covers, in order:
- मुळात तीन रिटर्न जुळत का नाहीत?
- DRC-01B: तुमचा विक्रीवरचा कर तुमच्या पेमेंटशी जुळत नाही
- DRC-01C: तुमचं ITC GSTR-2B मध्ये दिसतं त्यापेक्षा जास्त आहे
- ASMT-10 आणि show cause notices
- कोणता mismatch, कोणतं notice?
- हे होऊ नये म्हणून काय करू?
Email च्या subject मध्ये लिहिलेलं असतं "Intimation of difference in liability", आणि अचानक पुढच्या महिन्याचा GSTR-1 भरलाच जात नाही. GST mismatch notices येतात कारण portal तीन रिटर्नची तुलना करतो जे जुळायला हवेत: GSTR-1 मध्ये तुम्ही विक्री म्हणून काय report केलं, GSTR-3B मध्ये काय भरलं, आणि GSTR-2B मध्ये तुमच्या suppliers नी तुमच्यासाठी किती credit report केलं. GSTR-1 मध्ये GSTR-3B मध्ये भरलेल्यापेक्षा जास्त कर दिसत असेल, तर DRC-01B येतो. GSTR-3B मध्ये GSTR-2B परवानगी देतो त्यापेक्षा जास्त ITC क्लेम केलं असेल, तर DRC-01C येतो. दोन्हींना 7 दिवसांत उत्तर हवं, पैसे भरून किंवा स्पष्टीकरण देऊन. मोठे किंवा जुने फरक ASMT-10 scrutiny notice किंवा show cause notice मध्ये बदलू शकतात.
चांगली बाजू: यातल्या जवळजवळ प्रत्येकाला महिन्याच्या अर्ध्या तासाच्या reconciliation ने टाळता येतं. आधी प्रत्येक notice बघूया, मग रुटीन.
मुळात तीन रिटर्न जुळत का नाहीत?
ते वेगवेगळ्या वेळी, वेगवेगळ्या लोकांकडून, वेगवेगळ्या data वरून भरले जातात.
GSTR-1 म्हणजे तुमची विक्री, 11 तारखेपर्यंत भरलेली (QRMP साठी 13). GSTR-2B म्हणजे तुमच्या suppliers नी report केल्याप्रमाणे तुमची खरेदी, साधारण 14 तारखेला तयार होणारी. GSTR-3B म्हणजे तुमचा summary आणि पेमेंट, 20 तारखेपर्यंत भरलेला (QRMP साठी 22/24). तुमचं sales register, purchase register आणि portal 20 तारखेआधी शेजारी ठेवून बघितले नाहीत, तर फरक हळूच शिरतात.
नेहमीची कारणं:
- GSTR-1 मधलं एखादं विक्रीचं invoice कोणीतरी GSTR-3B मध्ये घ्यायला विसरलं (GSTR-3B देणी आता आपोआप भरली जाऊन lock होत असल्यामुळे हे कमी झालं आहे, पण जुन्या कालावधींमध्ये अजून असे फरक आहेत)
- GSTR-3B मध्ये हाताने टाकलेलं invoice जे GSTR-1 मध्ये कधी टाकलंच नाही
- Supplier ने अजून रिटर्न भरलेला नसताना तुमच्या purchase register वरून क्लेम केलेलं ITC
- Supplier ने तुमचं invoice चुकीच्या GSTIN खाली report केलं
- दोन रिटर्नमध्ये credit notes वेगवेगळ्या पद्धतीने धरल्या
- वेळ: 31 Mar 2026 तारखेचं invoice supplier ने Apr 2026 मध्ये report केलं
DRC-01B: तुमचा विक्रीवरचा कर तुमच्या पेमेंटशी जुळत नाही
हे कशामुळे येतं. Rule 88C. Portal एका कालावधीसाठी GSTR-1 (किंवा IFF) मधली कराची देणी आणि GSTR-3B मध्ये भरलेला कर यांची तुलना करतो. GSTR-1 system मध्ये ठरवलेल्या मर्यादेपेक्षा जास्त असेल, तर तुम्हाला DRC-01B चा Part A येतो. GST Council ची मूळ शिफारस होती की फरक 20% पेक्षा जास्त आणि ₹25 लाखांपेक्षा जास्त, दोन्ही असावा, पण GSTN ही मर्यादा बदलता येणारी असल्याचं सांगतं, म्हणून एखाद्या आकड्याखाली राहू यावर विसंबू नका.
दुर्लक्ष केलं तर काय होतं. तुम्ही उत्तर देईपर्यंत पुढच्या कालावधीचा GSTR-1 किंवा IFF भरता येत नाही. इथेच दुखतं, कारण अडकलेला GSTR-1 म्हणजे तुमच्या ग्राहकांचं credit थांबतं आणि ते तुम्हाला फोन करायला लागतात.
उत्तर कसं द्यायचं. Part B, 7 दिवसांत. तुम्ही:
- फरक DRC-03 मधून व्याजासह भरा आणि DRC-03 चा reference द्या, किंवा
- फरकाचं स्पष्टीकरण द्या (उदा. invoice Mar 2026 च्या GSTR-1 मध्ये report झालं आणि कर Apr 2026 च्या GSTR-3B मध्ये भरला; किंवा GSTR-1 amendment ने ते आधीच सुधारलं), किंवा
- दोन्हींचं मिश्रण.
स्पष्टीकरण छोटं आणि वस्तुस्थितीवर आधारित ठेवा, invoice नंबर आणि कालावधींसह. "31 Mar 2026 तारखेच्या INV/25-26/0981 वरचा कर Apr 2026 च्या GSTR-3B मध्ये भरला, ARN ..." अशा प्रकारचं उत्तर चालतं.
आता हे कमी येतं का? Jul 2025 पासूनच्या कालावधींसाठी GSTR-3B देणी GSTR-1, GSTR-1A आणि IFF मधून आपोआप भरली जाते आणि बदलता येत नाही, म्हणून GSTR-1 आणि GSTR-3B मध्ये नवा फरक निर्माण होणं खूप अवघड आहे. जुन्या कालावधींमध्ये मात्र हे अजूनही येऊ शकतात.
DRC-01C: तुमचं ITC GSTR-2B मध्ये दिसतं त्यापेक्षा जास्त आहे
हे कशामुळे येतं. Rule 88D. तुम्ही GSTR-3B मध्ये क्लेम केलेलं ITC त्या कालावधीसाठी GSTR-2B मध्ये उपलब्ध असलेल्यापेक्षा, ठरवलेल्या मर्यादेपलीकडे जास्त असेल, तर तुम्हाला DRC-01C चा Part A येतो.
दुर्लक्ष केलं तर काय होतं. परत, पुढच्या कालावधींसाठी तुमचा GSTR-1 अडकतो.
उत्तर कसं द्यायचं. Part B, 7 दिवसांत. जास्तीचं ITC DRC-03 मधून व्याजासह परत भरा, किंवा स्पष्टीकरण द्या. वैध स्पष्टीकरणांमध्ये आयातीवरचं ITC (जे वेगळ्या मार्गाने येतं), आधीच्या reversal नंतर परत घेतलेलं ITC, आधीच्या कालावधीच्या invoices चं credit जे फक्त या GSTR-2B मध्ये दिसलं, किंवा ज्या supplier चा GSTR-1 उशिरा भरला पण आता दिसतो आहे, यांचा समावेश होतो.
आता हाच जास्त का येतो. Table 4 मधलं तुमचं ITC अजूनही GSTR-3B मध्ये बदलता येतं, आणि बरेच लोक ते त्यांच्या स्वतःच्या purchase register वरून भरतात. GSTR-2B ही कायदेशीर मर्यादा असल्यामुळे, त्यापलीकडचा कोणताही क्लेम उघडा पडतो.
ASMT-10 आणि show cause notices
DRC-01B आणि DRC-01C आपोआप येतात. ASMT-10 हे तुमचे रिटर्न तपासल्यानंतर अधिकाऱ्याने दिलेलं scrutiny notice असतं, बहुतेकदा पूर्ण आर्थिक वर्षासाठी, आणि त्यात एकाच वेळी अनेक mismatches येऊ शकतात: GSTR-1 विरुद्ध GSTR-3B, GSTR-3B विरुद्ध GSTR-2B, GSTR-3B विरुद्ध e-way bills, अगदी GSTR-3B विरुद्ध तुमचा income tax data सुद्धा. तुम्ही दिलेल्या वेळेत (सहसा 30 दिवस) ASMT-11 मध्ये उत्तर देता.
स्पष्टीकरण मान्य झालं नाही, तर पुढची पायरी म्हणजे कर, व्याज आणि कदाचित penalty मागणारी show cause notice. हे पूर्णपणे CA चं क्षेत्र आहे. ASMT-10 किंवा show cause notice ला घाईघाईत उत्तर देऊ नका.
कोणता mismatch, कोणतं notice?
| तुलना | Notice | नेहमीचं कारण | पहिला उपाय |
|---|---|---|---|
| GSTR-1 चा कर GSTR-3B च्या करापेक्षा जास्त | DRC-01B | 3B मधून विक्री सुटली, कालावधीचे फरक | DRC-03 ने भरा किंवा invoice references सह स्पष्टीकरण द्या |
| GSTR-3B चं ITC GSTR-2B च्या ITC पेक्षा जास्त | DRC-01C | Purchase register वरून क्लेम, supplier ने भरलं नाही | जास्तीचं परत भरा किंवा वेळ आणि आयात credit चं स्पष्टीकरण द्या |
| वर्षभरात अनेक फरक | ASMT-10 | Mismatches चा pattern | पूर्ण वर्ष जुळवा, तुमच्या CA सोबत उत्तर द्या |
| GSTR-3B मधली विक्री e-way bills किंवा e-invoices पेक्षा कमी | ASMT-10 किंवा SCN | Report न केलेली विक्री, रद्द केलेली बिलं रद्द केलीच नाहीत | E-way bills जुळवा, न वापरलेली वेळेत रद्द करा |
हे होऊ नये म्हणून काय करू?
हे आम्ही सुचवू ते रुटीन, छोट्या व्यवसायासाठी महिन्याला साधारण 30 मिनिटं.
10 तारखेपर्यंत: प्रत्येक विक्रीचं invoice योग्य GSTIN आणि place of supply सह तुमच्या वह्यांत आहे का ते तपासा. त्याच data वरून GSTR-1 भरा.
14 तारखेपर्यंत: IMS उघडा आणि supplier invoices वर कारवाई करा. तुमची नसलेली reject करा, ज्यांबद्दल खात्री नाही ती pending ठेवा.
15 ते 18 तारीख: GSTR-2B download करा आणि तुमच्या purchase register शी जुळवा. गायब invoices ची यादी करा आणि त्या suppliers ना message करा.
GSTR-3B भरण्याआधी: देणी GSTR-1 इतकीच आहे याची खात्री करा (ती lock असल्यामुळे असायलाच हवी). Table 4 मधलं ITC GSTR-2B ज्याला आधार देतो तेवढंच ठेवा, जास्त नाही. कोणतेही फरक आणि त्यांची कारणं नोंदवा.
तिमाहीतून एकदा: त्या तिमाहीसाठी GSTR-1 चे totals, GSTR-3B चे totals आणि तुमच्या वह्या यांची तुलना करा. E-way bills वापरत असाल तर ती विक्रीशी तपासा.
अंकितचं नागपूरमध्ये auto-parts चं दुकान आहे, ₹90 लाख turnover. उदाहरणापुरतं, पण नेहमीसारखं: तो दर महिन्याला स्वतःच्या खरेदीच्या नोंदींवरून ITC क्लेम करत होता. त्याचे दोन suppliers बहुतेक महिन्यांत उशिरा भरायचे, म्हणून त्याचं GSTR-3B ITC GSTR-2B पेक्षा साधारण ₹40,000 पुढे असायचं. मर्यादेखाली, म्हणून DRC-01C आलं नाही. मग FY 2024-25 च्या scrutiny मध्ये हे सगळं बेरजेत आलं. महिन्याचा एक छोटा फरक वर्षाचा ₹4.8 लाखांचा प्रश्न बनला. दर महिन्याला GSTR-2B शी जुळवलं असतं तर हे सगळं टळलं असतं.
Mismatch टाळण्यासाठी checklist
- [ ] GSTR-1 तुमच्या वह्यांच्याच data वरून भरला
- [ ] 14 तारखेआधी IMS तपासलं
- [ ] दर महिन्याला GSTR-2B खरेदीशी जुळवलं
- [ ] Table 4 मधलं ITC GSTR-2B पेक्षा जास्त नाही (नोंदवलेल्या अपवादांसह)
- [ ] उशीर करणाऱ्या suppliers चा लेखी पाठपुरावा केला
- [ ] Credit notes दोन्ही रिटर्नमध्ये एकाच पद्धतीने report केल्या
- [ ] न वापरलेली e-way bills रद्द केली
- [ ] वार्षिक रिटर्नसाठी प्रत्येक माहीत असलेल्या फरकाची नोंद ठेवली
- [ ] कोणताही DRC-01B किंवा DRC-01C 7 दिवसांत उत्तर दिलेला
HelloBooks कशी मदत करतं
HelloBooks GSTR-1 आणि GSTR-3B त्याच invoices आणि बिलांवरून तयार करतं, म्हणून दोन्ही वेगवेगळे टाइप न होता सुरुवातीपासूनच सुसंगत असतात. ITC tracking सह GSTR-2B reconciliation Free plan वर आहे, म्हणजे क्लेम करण्याआधी कोणती खरेदी बिलं जुळली, गायब आहेत किंवा वेगळी आहेत ते तुम्हाला दिसतं. मग एका GSTIN साठी तुम्ही GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट HelloBooks मधूनच GST portal वर भरता. एखाद्या notice ला नीट उत्तर द्यायचं असेल तेव्हा तुमच्या CA ला त्याच वह्यांमध्ये invite करता येतं. जास्त माहिती GSTR-2B reconciliation page आणि GSTR returns वर.
FAQs
DRC-01B किंवा DRC-01C ला उत्तर द्यायला माझ्याकडे किती वेळ आहे?
Intimation पासून 7 दिवस. तसं नाही केलंत, तर तुम्ही उत्तर देईपर्यंत पुढच्या कालावधींचा तुमचा GSTR-1 किंवा IFF अडकतो.
अर्धं उत्तर पैसे भरून आणि अर्धं स्पष्टीकरणाने देता येतं का?
DRC-01B साठी, हो, मिश्रणाला परवानगी आहे. DRC-01C साठी, तुम्ही जास्तीचं भरू शकता किंवा स्पष्टीकरण देऊ शकता; तुमच्या केससाठी portal वर दिसणारे पर्याय तपासा.
छोट्या mismatch मुळे notice येईल का?
आपोआप येणारी intimations system मध्ये ठरवलेल्या मर्यादांवर चालतात. छोट्या फरकांमुळे DRC-01B किंवा DRC-01C कदाचित येणार नाहीत, पण वार्षिक scrutiny मध्ये ते बेरजेत येतातच. तरीही ते सुधारा.
माझ्या supplier ने उशिरा भरलं म्हणून मला DRC-01C आलं. मी काय सांगू?
Invoice पुढच्या कालावधीच्या GSTR-2B मध्ये दिसतं असं सांगा, invoice नंबर, तारीख आणि ते आता कोणत्या कालावधीत दिसतं ते द्या. हे सामान्य आणि मान्य होणारं कारण आहे.
ASMT-10 आणि show cause notice एकच आहे का?
नाही. ASMT-10 हे विसंगतींचं स्पष्टीकरण मागणारं scrutiny notice आहे. स्पष्टीकरण मान्य झालं नाही तर नंतर show cause notice येते, आणि ती कर, व्याज आणि penalty मागते.
दर महिन्याला जुळवा, आणि या notices बद्दल विचार करायची वेळ बहुतेक येणारच नाही.
मोफत सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, card नको. Try HelloBooks Free
