Key takeaways
What this article covers, in order:
- વેપારીનો GST કેવી રીતે અલગ છે?
- વેપારીએ રજિસ્ટ્રેશન ક્યારે લેવું?
- તમારાં ઇન્વોઇસ પર HSN કોડ
- દાખલો: પટેલ હાર્ડવેર ટ્રેડર્સ, રાજકોટ
- વેપારીઓની ક્રેડિટ ક્યાંથી ગળે છે
- ઇ-વે બિલ, ટૂંકમાં
ગયા મહિને તમે ₹18 લાખનો માલ ખરીદ્યો, ₹20 લાખનો વેચ્યો, અને તમારું માર્જિન લગભગ ₹2 લાખ છે. વેપારી માટે GST ખરેખર ક્રેડિટની રમત છે: વેચાણ પર ટેક્સ વસૂલો, ખરીદી પરના ટેક્સની ક્રેડિટ લો, અને નાનો ફરક ભરો. ક્રેડિટ બરાબર રાખો તો GST સસ્તો પડે. ખોટી રાખો તો તમારું માર્જિન ખાઈ જાય. HelloBooks એક GSTIN માટે GSTR-1 અને GSTR-3B ફ્રીમાં, સીધા GST પોર્ટલ પર ફાઇલ કરે છે. પણ વેપારી માટે સાચો સવાલ વોલ્યુમનો છે, એટલે એની વાત પણ કરીશું.
વેપારીનો GST કેવી રીતે અલગ છે?
રિટેલર એવા ગ્રાહકોને વેચે છે જેમને GST ની કંઈ પડી નથી. હોલસેલર બીજા ધંધાઓને વેચે છે જેમને બહુ પડી છે, કારણ કે તમારું ઇન્વોઇસ એમની ઇનપુટ ક્રેડિટ છે. એનાથી થોડી વસ્તુ બદલાય છે.
પહેલું, તમારું GSTR-1 તમારા ગ્રાહકોનું GSTR-2B છે. તમે મોડું ફાઇલ કરો કે ઇન્વોઇસ પર ખોટો GSTIN લખો, તો તમારો ખરીદનાર એની ક્રેડિટ નથી લઈ શકતો. હંમેશાં મોડો રહેતો ડિસ્ટ્રિબ્યુટર જલદી એવો ડિસ્ટ્રિબ્યુટર બની જાય જેની પાસેથી કોઈ ખરીદવા નથી માગતું.
બીજું, માર્જિન પાતળું છે, એટલે ITC જ તમારો નફો છે. 10% માર્જિન પર, 18% વાળી ₹1 લાખની એક ખરીદી પરની ITC (₹18,000) ગુમાવો, તો ₹1.8 લાખના વેચાણનો નફો ધોવાઈ જાય.
ત્રીજું, માલ હરફર કરે છે. ₹50,000 થી વધુના કન્સાઇનમેન્ટ માટે ઇ-વે બિલ જોઈએ, અને inter-state હેરફેરમાં IGST સામાન્ય બની જાય.
વેપારીએ રજિસ્ટ્રેશન ક્યારે લેવું?
તમે ફક્ત માલ સપ્લાય કરતા હો, તો મોટા ભાગનાં રાજ્યોમાં aggregate turnover ₹40 લાખ પાર કરે ત્યારે રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત (કેટલાંકમાં ₹20 લાખ, special category રાજ્યોમાં ₹10 લાખ). પણ તમે માલનું કોઈ પણ inter-state વેચાણ કરો, તો ટર્નઓવર ગમે તેટલું હોય, રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત છે. મોટા ભાગના હોલસેલર ક્યારેક તો બીજા રાજ્યમાંથી ખરીદે કે બીજા રાજ્યમાં વેચે, એટલે વ્યવહારમાં એ વહેલા રજિસ્ટર થઈ જાય છે.
₹1.5 કરોડ સુધીના વેપારી માટે taxable turnover ના 1% પર કમ્પોઝિશન ખુલ્લું છે. પણ રજિસ્ટર્ડ ધંધાઓને વેચતો હોલસેલર ભાગ્યે જ એ પસંદ કરે. કમ્પોઝિશન ડીલર GST લગાવી નથી શકતા, ક્રેડિટ આગળ પસાર નથી કરી શકતા, અને inter-state વેચી નથી શકતા.
તમારાં ઇન્વોઇસ પર HSN કોડ
HSN ના કેટલા અંક જોઈએ એ પાછલા વર્ષના aggregate turnover પર આધાર રાખે છે:
| પાછલા વર્ષનું ટર્નઓવર | જરૂરી HSN અંક |
|---|---|
| ₹5 કરોડ સુધી | B2B ઇન્વોઇસ પર 4 અંક (B2C માં મરજિયાત) |
| ₹5 કરોડથી ઉપર | બધાં ઇન્વોઇસ પર 6 અંક |
GSTR-1 માં HSN પ્રમાણેનું સમરી ટેબલ પણ છે, B2B અને B2C માં અલગ. તમારા item master માં HSN કોડ અવ્યવસ્થિત હોય, તો આ ટેબલ દર મહિને માથાનો દુખાવો બને. એક વાર સાફ કરો તો સાફ જ રહે. 22 સપ્ટેમ્બર 2025 ના GST 2.0 એ ઘણાં પ્રોડક્ટ સ્લેબ વચ્ચે ખસેડ્યાં (મોટા ભાગનાં 5% કે 18% માં ગયાં), એટલે એ તારીખ પહેલાંનો item master વાપરતા વેપારીએ દરેક રેટ ચેક કરવો જોઈએ.
દાખલો: પટેલ હાર્ડવેર ટ્રેડર્સ, રાજકોટ
સુનીલભાઈ પટેલ ગુજરાતમાં હાર્ડવેરનો હોલસેલ ધંધો કરે છે. એ પંજાબ અને મહારાષ્ટ્રના મેન્યુફેક્ચરર પાસેથી ખરીદે છે અને ગુજરાત તથા રાજસ્થાનના રિટેલરને વેચે છે. નવેમ્બર 2026 (સમજાવવા માટે):
ખરીદી (બધી GSTR-2B માં દેખાય છે)
| કોની પાસેથી | Taxable value | GST |
|---|---|---|
| પંજાબના મેન્યુફેક્ચરર (IGST 18%) | ₹10,00,000 | ₹1,80,000 IGST |
| મહારાષ્ટ્રના સપ્લાયર (IGST 18%) | ₹4,00,000 | ₹72,000 IGST |
| સ્થાનિક પેકેજિંગ અને ટ્રાન્સપોર્ટ (CGST + SGST) | ₹50,000 | ₹9,000 |
વેચાણ
| કોને | Taxable value | GST |
|---|---|---|
| ગુજરાતના રિટેલર (CGST 9% + SGST 9%) | ₹11,00,000 | ₹99,000 + ₹99,000 |
| રાજસ્થાનના રિટેલર (IGST 18%) | ₹5,00,000 | ₹90,000 IGST |
Output tax ₹2,88,000 છે. ITC ₹2,52,000 IGST વત્તા ₹4,500 CGST અને ₹4,500 SGST, એટલે કુલ ₹2,61,000.
હવે set-off નો ક્રમ. IGST ક્રેડિટ પહેલાં IGST જવાબદારી સામે જાય: ₹90,000 સામે ₹2,52,000, એટલે ₹1,62,000 IGST ક્રેડિટ બચે. એ બચેલી ક્રેડિટ પછી CGST અને SGST જવાબદારી સામે વપરાય. CGST અને SGST ક્રેડિટ પણ વપરાઈ જાય પછી, કેશમાં ભરવાનું આશરે ₹27,000 થાય. ચોક્કસ CGST/SGST વહેંચણી GSTR-3B ની પોર્ટલની set-off સ્ક્રીન નક્કી કરે.
₹16 લાખના વેચાણ પર ખર્ચ પહેલાં એમનું માર્જિન લગભગ ₹1.5 લાખ છે. એ ₹27,000 આટલા ઓછા ફક્ત એટલે છે કે એમનું દરેક ખરીદી ઇન્વોઇસ GSTR-2B માં બેઠું છે. પંજાબના સપ્લાયરે મોડું ફાઇલ કર્યું હોત, તો આ મહિને એમને ₹1,80,000 વધારે કેશમાં ભરવા પડત અને પછીથી ક્લેમ કરવાની રાહ જોવી પડત.
GSTR-1 11 ડિસેમ્બર 2026 અને GSTR-3B 20 ડિસેમ્બર 2026 એ ભરવાનું છે.
વેપારીઓની ક્રેડિટ ક્યાંથી ગળે છે
180 દિવસનો પેમેન્ટ નિયમ
ઇન્વોઇસની તારીખથી 180 દિવસ માં સપ્લાયરને પેમેન્ટ ન કરો, તો Rule 37 કહે છે કે પેમેન્ટ કરો ત્યાં સુધી ITC રિવર્સ કરવી પડે (અને વ્યાજ ભરવું પડે). સપ્લાયરનું ઉધાર લાંબું ખેંચતા હોલસેલરે આના પર ખાસ નજર રાખવી.
ડિસ્કાઉન્ટ
ઇન્વોઇસ પર બતાવેલું ટ્રેડ ડિસ્કાઉન્ટ સીધું taxable value ઘટાડે છે. વેચાણ પછીનું ડિસ્કાઉન્ટ, જેમ કે ત્રિમાસિક ટર્નઓવર રિબેટ, GST ત્યારે જ ઘટાડે જ્યારે એ પહેલેથી નક્કી થયેલું હોય અને GST ક્રેડિટ નોટથી પસાર થાય, અને ખરીદનાર એટલી ITC રિવર્સ કરે. નહીંતર ડિસ્કાઉન્ટ GST ની બહાર થાય અને તમારો output tax જેમનો તેમ રહે. ઘણી સ્કીમ હવે GST વગરની "financial credit note" તરીકે આવે છે, અને એ તમારી ક્રેડિટને અડતી નથી.
ખરીદનાર જે ઇન્વોઇસ રિજેક્ટ કરે
GST પોર્ટલ પર Invoice Management System (IMS) ચાલુ થયા પછી, ખરીદનાર તમે અપલોડ કરેલાં ઇન્વોઇસ accept, reject કે hold કરી શકે છે. રિજેક્ટ થયેલી ક્રેડિટ નોટ તમારો output tax વધારી શકે. ક્રેડિટ નોટ આપતા પહેલાં તમારા મોટા ખરીદનાર સાથે વાત કરો, જેથી એ રિજેક્ટ ન થાય.
ક્યારેય ફાઇલ ન કરતા સપ્લાયર
દર મહિને, GSTR-3B પહેલાં GSTR-2B reconciliation ચલાવો. તમારા ચોપડામાં હોય પણ 2B માં ન હોય એવું દરેક ઇન્વોઇસ એ ક્રેડિટ છે જે તમે હજી લઈ શકતા નથી.
ઇ-વે બિલ, ટૂંકમાં
કન્સાઇનમેન્ટ દીઠ ₹50,000 થી વધુ કિંમતનો માલ હેરફેર કરવા ઇ-વે બિલ જોઈએ. રાજ્યની અંદરની હેરફેર માટે કેટલાંક રાજ્યો પોતાની મર્યાદા નક્કી કરે છે. હોલસેલર આ રોજ કરે છે, અને જોબ-વર્ક તથા બીજી અમુક હેરફેરના ખાસ નિયમ છે.
HelloBooks Free ઇ-વે બિલ જનરેટ નથી કરતું. Pro (₹499/મહિને) કરે છે, ઇ-ઇન્વોઇસિંગ સાથે, જે તમારું aggregate turnover ₹5 કરોડ પાર કરે પછી ફરજિયાત બને. અમારાં ઇ-વે બિલ અને ઇ-ઇન્વોઇસિંગ પેજ જુઓ.
Free પ્લાન કે Pro: તમારાં ઇન્વોઇસ ગણીએ
Free વર્ષે 200 ટ્રાન્ઝેક્શન આવરી લે છે. અઠવાડિયે 10 વેચાણ ઇન્વોઇસ બનાવતો અને અઠવાડિયે 5 ખરીદી બિલ મેળવતો હોલસેલર વર્ષે લગભગ 780 પર પહોંચે. Free એટલું ખેંચાય નહીં.
વેપારી માટે Free ક્યાં ફાવે:
- મહિને થોડાં મોટાં ઇન્વોઇસવાળી નાની ટ્રેડિંગ ફર્મ કે કમિશન પર કામ કરતો વેપારી
- નવો રજિસ્ટર્ડ વેપારી, જે નક્કી કરતા પહેલાં GSTR-1 અને GSTR-3B ફાઇલિંગ શરૂથી અંત સુધી ચાલતું જોવા માગે છે
ચાલતા હોલસેલર માટે ₹499/મહિનાનું Pro સમજદારીભર્યો પ્લાન છે. એ બરાબર આ માટે જ બન્યું છે: અનલિમિટેડ ટ્રાન્ઝેક્શન, ઇ-વે બિલ, ઇ-ઇન્વોઇસિંગ, તમારા બિલિંગ સ્ટાફ માટે અનલિમિટેડ યુઝર, બીજા રાજ્યમાં બ્રાન્ચ ખોલો તો તમારી entity ના દરેક GSTIN, અને તમારા CA હજી Tally માં કામ કરતા હોય તો Tally sync. પૂરી યાદી પ્રાઇસિંગ પેજ પર છે.
HelloBooks કેવી રીતે મદદ કરે છે
HelloBooks એપની અંદરથી GSTR-1 અને GSTR-3B સીધા GST પોર્ટલ પર ફાઇલ કરે છે. GSTR-2B reconciliation 3B ફાઇલ કરતા પહેલાં ખૂટતાં સપ્લાયર ઇન્વોઇસ બતાવી દે છે. AP અને AR aging રિપોર્ટ બતાવે છે કે કયાં સપ્લાયર બિલ 180 દિવસની નજીક પહોંચે છે. બેંક સ્ટેટમેન્ટ ઇમ્પોર્ટ આવક અને પેમેન્ટને ઇન્વોઇસ સાથે મેળવે છે. 3B ફાઇલ કરતા પહેલાં, મોડું થયું હોય તો પોર્ટલનું પોતાનું વ્યાજ અને લેટ ફી દેખાય. અને તમારા CA એ જ ચોપડામાં કામ કરે.
FAQs
વેપારી બીજા રાજ્યમાં વેચે તો GST જોઈએ?
હા. માલનો inter-state સપ્લાય હોય તો ટર્નઓવર ગમે તેટલું હોય, રજિસ્ટ્રેશન જોઈએ.
હોલસેલરે HSN ના કેટલા અંક વાપરવા?
ગયા વર્ષનું ટર્નઓવર ₹5 કરોડ સુધી હોય તો B2B ઇન્વોઇસ પર ચાર અંક, અને એનાથી ઉપર હોય તો બધાં ઇન્વોઇસ પર છ અંક.
હું સપ્લાયરને 180 દિવસ પછી પેમેન્ટ કરું તો?
એ ઇન્વોઇસ પરની ITC વ્યાજ સાથે રિવર્સ કરવી પડે, અને પેમેન્ટ કર્યા પછી ફરી ક્લેમ કરી શકો. રકમ મોટી હોય તો એન્ટ્રી માટે CA ની મદદ લો.
HelloBooks Free ઇ-વે બિલ જનરેટ કરે?
ના. ઇ-વે બિલ અને ઇ-ઇન્વોઇસિંગ ₹499/મહિનાના Pro નો ભાગ છે.
હોલસેલર માટે HelloBooks Free પૂરતું છે?
ચાલતા હોલસેલર માટે સામાન્ય રીતે નહીં, વર્ષે 200 ટ્રાન્ઝેક્શનની મર્યાદાને કારણે. ઓછાં ઇન્વોઇસવાળી નાની કે નવી ટ્રેડિંગ ફર્મ માટે ચાલે.
દર મહિને GSTR-2B reconcile કરતા વેપારીને GST તરફથી ભાગ્યે જ કોઈ ખરાબ આશ્ચર્ય મળે. એ ટેવથી શરૂઆત કરો.
ફ્રીમાં શરૂ કરો — GST ફાઇલિંગ સામેલ, કાર્ડની જરૂર નથી. HelloBooks ફ્રી અજમાવો
