Key takeaways
What this article covers, in order:
- छोट्या कारखान्यासाठी मूलभूत गोष्टी
- ITC मुळेच कारखान्याचा GST neutral राहतो
- Inverted duty: credit साठत जातं तेव्हा
- Job work आणि ITC-04 return
- उदाहरण: कुलकर्णी प्रिसिजन कॉम्पोनंट्स, सातारा
- HelloBooks काय कव्हर करतं, आणि काय नाही
तुम्ही आत्ताच ₹8 लाखांचं CNC मशीन घेतलंय, parts ची एक batch plating साठी बाहेर पाठवलीय, आणि स्टीलच्या supplier ने पुन्हा भाव वाढवलेत. मॅन्युफॅक्चरिंगच्या GST मध्ये ट्रेडिंगपेक्षा जास्त हलते भाग असतात: कच्चा माल, capital goods, job workers, आणि कधी कधी कधीच न वापरला जाणारा credit balance. HelloBooks Free एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal वर फाइल करतं. ते job work चा return, ITC-04, फाइल करत नाही, आणि इतर कोणते forms तुम्हाला दुसरीकडे हाताळावे लागतील ते आम्ही खाली स्पष्ट सांगू.
छोट्या कारखान्यासाठी मूलभूत गोष्टी
फक्त goods supply करणाऱ्या मॅन्युफॅक्चररला बहुतेक राज्यांत ₹40 लाख aggregate turnover वर रजिस्टर करावं लागतं, आणि दुसऱ्या राज्यात विकत असेल तर त्याआधीच. प्रत्यक्षात बहुतेक छोटे मॅन्युफॅक्चरर्स सुरुवातीपासूनच रजिस्टर करतात, कारण त्यांचे खरेदीदार व्यवसाय असतात.
₹1.5 कोटींपर्यंत turnover असलेल्या मॅन्युफॅक्चरर्ससाठी turnover च्या 1% वर composition उपलब्ध आहे. आईस्क्रीम, पान मसाला आणि tobacco products सारख्या काही product categories त्यातून वगळल्या आहेत. इतर व्यवसायांना विकणाऱ्या मॅन्युफॅक्चररला ते क्वचितच जमतं, कारण composition dealers input credit पुढे देऊ शकत नाहीत किंवा inter-state विकू शकत नाहीत, आणि कच्चा माल व मशिनरीवरचं त्यांचं स्वतःचं सगळं ITC जातं. आणि HelloBooks composition returns (CMP-08 आणि GSTR-4) तसंही फाइल करत नाही.
22 सप्टेंबर 2025 च्या GST 2.0 बदलांनंतर बहुतेक manufactured goods आता 5% किंवा 18% मध्ये आहेत, आणि काही मोजक्या goods साठी 40%. तुम्ही बनवता त्या वस्तूचा दर बदलला असेल, तर तुमचा item master आणि price lists अपडेट करा. तुमच्या खरेदीदारांच्या purchase टीम्स हे तपासत असणार.
ITC मुळेच कारखान्याचा GST neutral राहतो
मॅन्युफॅक्चररसाठी inputs वर भरलेला GST चा जवळपास प्रत्येक रुपया credit म्हणून परत यायला हवा:
| तुम्ही काय घेता | ITC मिळतं का? |
|---|---|
| कच्चा माल आणि consumables | हो |
| Packing material | हो |
| मशिनरी आणि tools (capital goods) | हो, खरेदीच्या वर्षातच पूर्ण (GST भागावर depreciation claim केलं नाही तर) |
| कारखान्याचं भाडं, वीजेशी संबंधित services, दुरुस्ती | हो, जिथे GST लावला जातो |
| Job work charges | हो |
| कारखान्याच्या इमारतीचं बांधकाम | नाही, Section 17(5) खाली blocked |
| Staff canteen चं जेवण, कायद्याने बंधनकारक नसेल तर | साधारणपणे नाही |
छोट्या युनिट्ससाठी capital goods चं credit मोठी गोष्ट आहे. 18% वरच्या ₹8 लाखांच्या मशीनवर ₹1.44 लाख GST असतो. Invoice तुमच्या GSTR-2B मध्ये दिसेल त्याच महिन्यात तो claim करता येतो, वर्षानुवर्षं विभागून नाही. फक्त त्याच GST भागावर तुमच्या income tax books मध्ये depreciation पण claim करू नका.
Inverted duty: credit साठत जातं तेव्हा
काही मॅन्युफॅक्चरर्स तयार product पेक्षा जास्त दराने inputs घेतात. GST 2.0 ने बऱ्याच तयार वस्तू 5% वर आणल्या तर काही inputs 18% वरच राहिले, त्यानंतर हे "inverted duty structure" जास्त दिसू लागलं. परिणाम असा की credit ledger वाढतच जातं, कारण तुमचा output tax ते वापरण्याइतका मोठा कधीच होत नाही.
कायदा Section 54(3) खाली inverted duty मुळे साठलेल्या accumulated ITC चा refund देतो, एका formula नुसार, आणि तो GST portal वर Form RFD-01 मध्ये claim करायचा असतो. Input services आणि capital goods formula मधून वगळले जातात. HelloBooks refund applications फाइल करत नाही. तुमचं credit ledger महिन्यामागून महिना वाढत असेल, तर refund claim बद्दल CA कडून बघून घेणं फायद्याचं.
Job work आणि ITC-04 return
छोटे मॅन्युफॅक्चरर्स अनेकदा plating, heat treatment, शिलाई किंवा machining सारख्या process साठी माल बाहेर पाठवतात. Section 143 खाली तुम्ही inputs किंवा capital goods job worker कडे त्या हालचालीवर GST न भरता पाठवू शकता, जोपर्यंत ते वेळेत परत येतात:
- Inputs: 1 वर्षाच्या आत
- Capital goods (moulds, dies, jigs): 3 वर्षांच्या आत
ते वेळेत परत आले नाहीत, तर मूळ पाठवणी तुम्ही पाठवल्याच्या दिवशीचा supply मानली जाते, आणि interest सह GST देय होतो.
याचा मागोवा ठेवायला principal मॅन्युफॅक्चरर Form GST ITC-04 फाइल करतो, ज्यात job workers कडे पाठवलेला आणि त्यांच्याकडून परत आलेला माल रिपोर्ट होतो. सध्याची वारंवारता:
| तुमचा aggregate turnover | ITC-04 वारंवारता | देय तारीख |
|---|---|---|
| ₹5 कोटींच्या वर | सहामाही | एप्रिल 2026 ते सप्टेंबर 2026 साठी 25 ऑक्टोबर 2026; ऑक्टोबर 2026 ते मार्च 2027 साठी 25 एप्रिल 2027 |
| ₹5 कोटींपर्यंत | वार्षिक | FY 2026-27 साठी 25 एप्रिल 2027 |
म्हणजे FY 2026-27 साठी छोट्या युनिटचा ITC-04 25 एप्रिल 2027 पर्यंत देय आहे.
ITC-04 HelloBooks Free मध्ये नाही. तो तुम्ही स्वतः GST portal वर किंवा तुमच्या CA मार्फत फाइल कराल. HelloBooks मदत करतं ती अशी की तुमची purchase bills, job worker invoices आणि विक्री एकाच books मध्ये राहतात, त्यामुळे ITC-04 साठी लागणारा data एकत्र काढणं सोपं होतं.
Job work च्या हालचालींना अनेकदा e-way bills लागतात, आणि inter-state job work हालचालींना ते कधी लागतं याचे स्वतःचे नियम आहेत. तुमच्या परिस्थितीसाठीचा नियम तपासा.
उदाहरण: कुलकर्णी प्रिसिजन कॉम्पोनंट्स, सातारा
किरण कुलकर्णी 18% वरचे machined auto components बनवतात आणि बहुतेक महाराष्ट्र व गुजरातमधल्या खरेदीदारांना विकतात. हा नोव्हेंबर 2026 (उदाहरणादाखल):
| Value | GST | |
|---|---|---|
| महाराष्ट्रातल्या खरेदीदारांना विक्री (CGST + SGST 18%) | ₹9,00,000 | ₹1,62,000 |
| गुजरातमधल्या खरेदीदारांना विक्री (IGST 18%) | ₹7,00,000 | ₹1,26,000 |
| Output tax | ₹2,88,000 | |
| महाराष्ट्रातल्या supplier कडून स्टील बार्स | ₹6,00,000 | ₹1,08,000 ITC |
| Tooling आणि consumables | ₹1,50,000 | ₹27,000 ITC |
| नवं CNC lathe (capital goods) | ₹8,00,000 | ₹1,44,000 ITC |
| Plating job work charges | ₹80,000 | ₹14,400 ITC (job worker च्या invoice नुसार दर) |
| एकूण ITC | ₹2,93,400 |
₹2,93,400 चं ITC ₹2,88,000 च्या output tax पेक्षा जास्त आहे. म्हणून या महिन्यात किरण cash मध्ये GST काहीच भरत नाहीत आणि साधारण ₹5,400 पुढे नेतात. मशीन नसतं तर त्यांनी साधारण ₹1.39 लाख भरले असते. एका capital खरेदीमुळे महिन्याचा cash tax पूर्ण पालटू शकतो, म्हणूनच मोठ्या खरेदीचं timing ठरवणं आणि supplier वेळेवर फाइल करतो याची खात्री करणं फायद्याचं आहे.
नोव्हेंबर 2026 मध्ये बाहेर पाठवलेली plating ची batch वर्षाच्या आत परत यायला हवी. ती FY 2026-27 च्या त्यांच्या वार्षिक ITC-04 मध्येही जाईल.
GSTR-1 11 डिसेंबर 2026 आणि GSTR-3B 20 डिसेंबर 2026 ला देय आहे.
HelloBooks काय कव्हर करतं, आणि काय नाही
| काम | HelloBooks Free | HelloBooks Pro (₹499/महिना) |
|---|---|---|
| GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal वर फाइल | हो, एक GSTIN | हो, एका legal entity चे सगळे GSTIN |
| ITC tracking सह GSTR-2B reconciliation | हो | हो |
| E-way bill आणि e-invoice generation | नाही | हो |
| GSTR-9 annual return | नाही | फाइल करायला तयार स्वरूपात generate |
| ITC-04 job work return | नाही | यादीत नाही. Portal वर किंवा तुमच्या CA मार्फत फाइल करा |
| वर्षाला transactions | 200 पर्यंत | Unlimited |
| Users | 2 | Unlimited, roles सह |
व्यावहारिक बोलूया. प्रत्येक consignment मध्ये ₹50,000 पेक्षा जास्तचा माल पाठवणाऱ्या मॅन्युफॅक्चररला जवळपास प्रत्येक वेळी e-way bills लागतात. त्यामुळे तुम्ही ती स्वतः e-way bill portal वर generate करत नसाल, तर बहुतेक कारखान्यांसाठी Pro हाच वास्तववादी प्लॅन आहे. Free महिन्याला मोजकीच मोठी invoices असलेल्या अगदी छोट्या युनिटला, किंवा सगळं हलवण्याआधी GST फाइलिंग चालताना बघू इच्छिणाऱ्या मॅन्युफॅक्चररला बसतं. तुम्ही ₹5 कोटी ओलांडत असाल तर तुम्हाला e-invoicing पण लागेल, जे Pro मध्ये आहे. तुमचा CA अजून Tally मध्ये काम करत असेल तर Tally sync पण Pro मध्ये आहे. pricing बघा.
HelloBooks कशी मदत करतं
HelloBooks app मधूनच GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal वर फाइल करतं. GSTR-2B reconciliation फाइल करण्याआधीच गहाळ मशीन invoice पकडतं. GSTR-3B फाइल करण्याआधी तुम्हाला GST portal चा स्वतःचा interest आणि late-fee आकडा दिसतो. AP aging मुळे suppliers ना 180 दिवसांच्या payment मर्यादेत पैसे जातात, जी तुमचं ITC सुरक्षित ठेवते. Bank statement import payments bills शी जुळवतं. आणि तुमचा CA त्याच books मध्ये काम करू शकतो.
FAQs
नव्या मशीनवरचा GST मी एकाच वेळी claim करू शकतो का?
हो. Invoice तुमच्या GSTR-2B मध्ये दिसलं की capital goods वरचं ITC पूर्ण मिळतं, फक्त GST भागावर depreciation पण claim करू नका.
HelloBooks ITC-04 फाइल करतं का?
नाही. ITC-04 HelloBooks Free चा भाग नाही. तो स्वतः GST portal वर किंवा तुमच्या CA मार्फत फाइल करा.
Job worker कडे पाठवलेला माल वेळेत परत आला नाही तर काय होतं?
Inputs 1 वर्षात (किंवा capital goods 3 वर्षांत) परत आले नाहीत, तर मूळ पाठवणी supply मानली जाते, आणि interest सह GST देय होतो.
माझं credit ledger वाढतच चाललंय. मी काय करू?
Inputs वर तुमच्या product पेक्षा जास्त tax असल्यामुळे हे होत असेल, तर तुम्ही Section 54(3) खाली inverted duty refund साठी पात्र असू शकता. CA त्याचं मूल्यांकन करून तो फाइल करू शकतो.
छोट्या मॅन्युफॅक्चररने composition निवडावं का?
तुम्ही व्यवसायांना विकत असाल तर क्वचितच. कच्चा माल आणि मशिनरीवरचं ITC जाईल आणि inter-state विकता येणार नाही.
तुमचं job work register महिन्याला महिना अपडेट ठेवा, म्हणजे दरवर्षी ITC-04 ची धावपळ न होता ते copy-paste चं काम होईल.
फ्री सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, कार्डची गरज नाही. Try HelloBooks Free
