Key takeaways
What this article covers, in order:
- નાની ફેક્ટરી માટે મૂળ વાતો
- ITC થી જ ફેક્ટરી માટે GST તટસ્થ રહે
- Inverted duty: જ્યારે ક્રેડિટ ભેગી થતી જાય
- જોબ વર્ક અને ITC-04 રિટર્ન
- દાખલો: પટેલ પ્રિસિઝન કમ્પોનન્ટ્સ, રાજકોટ
- HelloBooks શું આવરી લે છે, અને શું નહીં
તમે હમણાં જ ₹8 લાખનું CNC મશીન ખરીદ્યું, પાર્ટ્સનો એક જથ્થો પ્લેટિંગ માટે બહાર મોકલ્યો, અને સ્ટીલ સપ્લાયરે ફરી ભાવ વધાર્યા. મેન્યુફેક્ચરિંગના GST માં ટ્રેડિંગ કરતાં વધારે ચાલતા ભાગ છે: કાચો માલ, કેપિટલ ગુડ્સ, જોબ વર્કર, અને ક્યારેક એવું ક્રેડિટ બેલેન્સ જે ક્યારેય વપરાતું જ નથી લાગતું. HelloBooks Free એક GSTIN માટે GSTR-1 અને GSTR-3B સીધા GST પોર્ટલ પર ફાઇલ કરે છે. એ જોબ વર્કનું રિટર્ન, ITC-04, ફાઇલ નથી કરતું, અને બીજાં કયાં ફોર્મ તમારે બીજે ભરવાં પડશે એ અમે નીચે ચોખ્ખું કહીશું.
નાની ફેક્ટરી માટે મૂળ વાતો
ફક્ત માલ સપ્લાય કરતા મેન્યુફેક્ચરરે મોટા ભાગનાં રાજ્યોમાં ₹40 લાખ aggregate turnover પર રજિસ્ટ્રેશન લેવું પડે, અને બીજા રાજ્યમાં વેચે તો એ પહેલાં. વ્યવહારમાં મોટા ભાગના નાના મેન્યુફેક્ચરર શરૂઆતથી જ રજિસ્ટર થાય છે કારણ કે એમના ખરીદનાર ધંધાદારીઓ હોય છે.
₹1.5 કરોડ સુધીના ટર્નઓવરવાળા મેન્યુફેક્ચરર માટે ટર્નઓવરના 1% પર કમ્પોઝિશન ખુલ્લું છે. આઇસક્રીમ, પાન મસાલા અને તમાકુ પ્રોડક્ટ જેવી અમુક કેટેગરી બાકાત છે. બીજા ધંધાઓને વેચતા મેન્યુફેક્ચરરને એ ભાગ્યે જ ફાવે, કારણ કે કમ્પોઝિશન ડીલર ઇનપુટ ક્રેડિટ આગળ પસાર નથી કરી શકતા કે inter-state વેચી નથી શકતા, અને કાચા માલ તથા મશીનરી પરની પોતાની બધી ITC ગુમાવે છે. આમ પણ HelloBooks કમ્પોઝિશનનાં રિટર્ન (CMP-08 અને GSTR-4) ફાઇલ નથી કરતું.
22 સપ્ટેમ્બર 2025 ના GST 2.0 ફેરફારો પછી મોટા ભાગનો બનાવેલો માલ હવે 5% કે 18% પર છે, અને અમુક સાંકડી શ્રેણીના માલ પર 40%. તમે જે બનાવો છો એનો રેટ બદલાયો હોય, તો તમારો item master અને ભાવપત્રક અપડેટ કરો. તમારા ખરીદનારની purchase ટીમ ચેક કરતી જ હશે.
ITC થી જ ફેક્ટરી માટે GST તટસ્થ રહે
મેન્યુફેક્ચરર માટે, inputs પર ભરેલા GST નો લગભગ દરેક રૂપિયો ક્રેડિટ તરીકે પાછો આવવો જોઈએ:
| તમે શું ખરીદો છો | ITC મળે? |
|---|---|
| કાચો માલ અને consumables | હા |
| પેકિંગ મટીરિયલ | હા |
| મશીનરી અને ટૂલ (કેપિટલ ગુડ્સ) | હા, ખરીદીના વર્ષમાં જ પૂરેપૂરી (જો GST ભાગ પર ઘસારો ક્લેમ ન કરો તો) |
| ફેક્ટરી ભાડું, પાવર સંબંધી સર્વિસ, રિપેર | હા, જ્યાં GST લાગતો હોય |
| જોબ વર્ક ચાર્જ | હા |
| ફેક્ટરીનું મકાન બાંધકામ | ના, Section 17(5) હેઠળ બ્લોક |
| સ્ટાફ કેન્ટીનનું ખાવાનું, કાયદેસર ફરજિયાત ન હોય તો | સામાન્ય રીતે ના |
નાના યુનિટ માટે કેપિટલ ગુડ્સની ક્રેડિટ મોટી વાત છે. 18% વાળા ₹8 લાખના મશીન પર ₹1.44 લાખ GST છે. ઇન્વોઇસ તમારા GSTR-2B માં દેખાય એ મહિને જ એ ક્લેમ થઈ શકે, વર્ષો સુધી વહેંચીને નહીં. બસ ઇન્કમ ટેક્સના ચોપડામાં એ GST ભાગ પર ઘસારો પણ ક્લેમ ન કરતા.
Inverted duty: જ્યારે ક્રેડિટ ભેગી થતી જાય
કેટલાક મેન્યુફેક્ચરર તૈયાર માલ કરતાં ઊંચા રેટ પર inputs ખરીદે છે. GST 2.0 એ ઘણો તૈયાર માલ 5% પર લાવ્યો જ્યારે અમુક inputs 18% પર રહ્યા, એટલે આ "inverted duty structure" વધુ સામાન્ય બન્યું. પરિણામ: credit ledger વધતું જાય, કારણ કે તમારો output tax એ વાપરવા જેટલો મોટો થતો જ નથી.
કાયદો Section 54(3) હેઠળ inverted duty ને કારણે ભેગી થયેલી ITC નું રિફંડ આપે છે, એક ફોર્મ્યુલાથી, GST પોર્ટલ પર Form RFD-01 માં ક્લેમ કરીને. Input services અને કેપિટલ ગુડ્સ ફોર્મ્યુલાની બહાર રહે છે. HelloBooks રિફંડ અરજી ફાઇલ નથી કરતું. તમારું credit ledger મહિને-મહિને વધતું જ જાય, તો રિફંડ ક્લેમ વિશે CA ને બતાવવું યોગ્ય છે.
જોબ વર્ક અને ITC-04 રિટર્ન
નાના મેન્યુફેક્ચરર ઘણી વાર પ્લેટિંગ, હીટ ટ્રીટમેન્ટ, સિલાઈ કે મશીનિંગ જેવી પ્રક્રિયા માટે માલ બહાર મોકલે છે. Section 143 હેઠળ, તમે inputs કે કેપિટલ ગુડ્સ જોબ વર્કરને એ હેરફેર પર GST ભર્યા વગર મોકલી શકો, જો એ સમયસર પાછા આવે તો:
- Inputs: 1 વર્ષ માં
- કેપિટલ ગુડ્સ (મોલ્ડ, ડાઇ, જિગ): 3 વર્ષ માં
સમયસર પાછા ન આવે, તો મૂળ રવાનગી મોકલ્યા એ દિવસનો supply ગણાય, અને GST વ્યાજ સાથે ભરવાનો થાય.
આ બધું ટ્રેક કરવા, principal મેન્યુફેક્ચરર Form GST ITC-04 ફાઇલ કરે છે, જેમાં જોબ વર્કરને મોકલેલો અને ત્યાંથી પાછો આવેલો માલ રિપોર્ટ થાય. હાલની આવૃત્તિ:
| તમારું aggregate turnover | ITC-04 કેટલી વાર | ડ્યૂ |
|---|---|---|
| ₹5 કરોડથી ઉપર | છ માસિક | એપ્રિલ 2026 થી સપ્ટેમ્બર 2026 માટે 25 ઓક્ટોબર 2026; ઓક્ટોબર 2026 થી માર્ચ 2027 માટે 25 એપ્રિલ 2027 |
| ₹5 કરોડ સુધી | વાર્ષિક | FY 2026-27 માટે 25 એપ્રિલ 2027 |
એટલે FY 2026-27 માટે નાના યુનિટનું ITC-04 25 એપ્રિલ 2027 સુધીમાં ભરવાનું છે.
ITC-04 HelloBooks Free માં નથી. એ તમે GST પોર્ટલ પર જાતે કે તમારા CA મારફતે ફાઇલ કરશો. HelloBooks જેમાં મદદ કરે છે એ છે તમારાં ખરીદી બિલ, જોબ વર્કરનાં ઇન્વોઇસ અને વેચાણ એક જ ચોપડામાં રાખવાં, જેથી ITC-04 માટે જોઈતો ડેટા સહેલાઈથી ભેગો થઈ શકે.
જોબ વર્કની હેરફેર માટે ઘણી વાર ઇ-વે બિલ જોઈએ, અને inter-state જોબ વર્કમાં ક્યારે જોઈએ એના પોતાના નિયમ છે. તમારી સ્થિતિ માટેનો નિયમ ચેક કરો.
દાખલો: પટેલ પ્રિસિઝન કમ્પોનન્ટ્સ, રાજકોટ
કિરણભાઈ પટેલ 18% વાળા મશીન્ડ ઓટો કમ્પોનન્ટ બનાવે છે અને મોટે ભાગે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રના ખરીદનારને વેચે છે. નવેમ્બર 2026 (સમજાવવા માટે):
| રકમ | GST | |
|---|---|---|
| ગુજરાતના ખરીદનારને વેચાણ (CGST + SGST 18%) | ₹9,00,000 | ₹1,62,000 |
| મહારાષ્ટ્રના ખરીદનારને વેચાણ (IGST 18%) | ₹7,00,000 | ₹1,26,000 |
| Output tax | ₹2,88,000 | |
| ગુજરાતના સપ્લાયર પાસેથી સ્ટીલ બાર | ₹6,00,000 | ₹1,08,000 ITC |
| ટૂલિંગ અને consumables | ₹1,50,000 | ₹27,000 ITC |
| નવું CNC લેથ (કેપિટલ ગુડ્સ) | ₹8,00,000 | ₹1,44,000 ITC |
| પ્લેટિંગ જોબ વર્ક ચાર્જ | ₹80,000 | ₹14,400 ITC (જોબ વર્કરના ઇન્વોઇસ પ્રમાણે રેટ) |
| કુલ ITC | ₹2,93,400 |
₹2,93,400 ની ITC ₹2,88,000 ના output tax કરતાં વધારે છે. એટલે આ મહિને કિરણભાઈ શૂન્ય કેશ GST ભરે છે અને લગભગ ₹5,400 આગળ લઈ જાય છે. મશીન વગર એમણે લગભગ ₹1.39 લાખ ભર્યા હોત. એક કેપિટલ ખરીદી મહિનાનો કેશ ટેક્સ આખો ફેરવી શકે, એટલે જ મોટી ખરીદીનું ટાઇમિંગ ગોઠવવું અને સપ્લાયર સમયસર ફાઇલ કરે છે કે નહીં તે ચેક કરવું યોગ્ય છે.
નવેમ્બર 2026 માં એમણે બહાર મોકલેલો પ્લેટિંગનો જથ્થો એક વર્ષમાં પાછો આવવો જોઈએ. એ FY 2026-27 ના એમના વાર્ષિક ITC-04 માં પણ જશે.
GSTR-1 11 ડિસેમ્બર 2026 અને GSTR-3B 20 ડિસેમ્બર 2026 એ ભરવાનું છે.
HelloBooks શું આવરી લે છે, અને શું નહીં
| કામ | HelloBooks Free | HelloBooks Pro (₹499/મહિને) |
|---|---|---|
| GSTR-1 અને GSTR-3B સીધા GST પોર્ટલ પર ફાઇલ | હા, એક GSTIN | હા, એક legal entity ના દરેક GSTIN |
| ITC ટ્રેકિંગ સાથે GSTR-2B reconciliation | હા | હા |
| ઇ-વે બિલ અને ઇ-ઇન્વોઇસ જનરેશન | ના | હા |
| GSTR-9 વાર્ષિક રિટર્ન | ના | ફાઇલ કરવા માટે તૈયાર જનરેટ થાય |
| ITC-04 જોબ વર્ક રિટર્ન | ના | યાદીમાં નથી. પોર્ટલ પર કે CA મારફતે ફાઇલ કરો |
| વર્ષે ટ્રાન્ઝેક્શન | 200 સુધી | અનલિમિટેડ |
| યુઝર | 2 | અનલિમિટેડ, રોલ સાથે |
વ્યવહારુ બનીએ. કન્સાઇનમેન્ટ દીઠ ₹50,000 થી વધુનો માલ મોકલતા મેન્યુફેક્ચરરને લગભગ દર વખતે ઇ-વે બિલ જોઈએ. એટલે ઇ-વે બિલ પોર્ટલ પર જાતે જનરેટ ન કરો, તો મોટા ભાગની ફેક્ટરીઓ માટે Pro જ વાસ્તવિક પ્લાન છે. Free મહિને ગણ્યાંગાંઠ્યાં મોટાં ઇન્વોઇસવાળા બહુ નાના યુનિટને ફાવે, કે બધું ખસેડતા પહેલાં GST ફાઇલિંગ ચાલતું જોવા માગતા મેન્યુફેક્ચરરને. તમે ₹5 કરોડ પાર કરતા હો, તો ઇ-ઇન્વોઇસિંગ પણ જોઈશે, જે Pro માં છે. તમારા CA હજી Tally માં કામ કરતા હોય, તો Tally sync પણ Pro માં છે. પ્રાઇસિંગ જુઓ.
HelloBooks કેવી રીતે મદદ કરે છે
HelloBooks એપની અંદરથી GSTR-1 અને GSTR-3B સીધા GST પોર્ટલ પર ફાઇલ કરે છે. GSTR-2B reconciliation ફાઇલ કરતા પહેલાં ખૂટતું મશીન ઇન્વોઇસ પકડી પાડે છે. GSTR-3B ફાઇલ કરતા પહેલાં તમને GST પોર્ટલનો પોતાનો વ્યાજ અને લેટ-ફીનો આંકડો દેખાય. AP aging સપ્લાયરને 180 દિવસની પેમેન્ટ વિન્ડોમાં રાખે છે, જે તમારી ITC બચાવે છે. બેંક સ્ટેટમેન્ટ ઇમ્પોર્ટ પેમેન્ટને બિલ સાથે મેળવે છે. અને તમારા CA એ જ ચોપડામાં કામ કરી શકે.
FAQs
નવા મશીન પરનો GST એકસાથે ક્લેમ કરી શકું?
હા. ઇન્વોઇસ તમારા GSTR-2B માં દેખાય ત્યારે કેપિટલ ગુડ્સ પરની ITC પૂરેપૂરી મળે, જો GST ભાગ પર ઘસારો પણ ક્લેમ ન કરો તો.
HelloBooks ITC-04 ફાઇલ કરે?
ના. ITC-04 HelloBooks Free નો ભાગ નથી. એ GST પોર્ટલ પર જાતે કે તમારા CA મારફતે ફાઇલ કરો.
જોબ વર્કરને મોકલેલો માલ સમયસર પાછો ન આવે તો શું?
Inputs 1 વર્ષમાં (કે કેપિટલ ગુડ્સ 3 વર્ષમાં) પાછા ન આવે, તો મૂળ રવાનગી supply ગણાય, અને GST વ્યાજ સાથે ભરવાનો થાય.
મારું credit ledger વધતું જ જાય છે. શું કરું?
તમારા પ્રોડક્ટ કરતાં inputs પર ઊંચો ટેક્સ હોવાથી આવું થતું હોય, તો Section 54(3) હેઠળ inverted duty રિફંડ માટે તમે લાયક હોઈ શકો. CA તપાસીને ફાઇલ કરી શકે.
નાના મેન્યુફેક્ચરરે કમ્પોઝિશન પસંદ કરવું?
તમે ધંધાઓને વેચતા હો, તો ભાગ્યે જ. કાચા માલ અને મશીનરી પરની ITC ગુમાવો અને inter-state વેચી ન શકો.
જોબ વર્કનું રજિસ્ટર મહિને-મહિને અપડેટ રાખો, તો ITC-04 દર વર્ષે દોડધામને બદલે કોપી-પેસ્ટનું કામ બની જાય.
ફ્રીમાં શરૂ કરો — GST ફાઇલિંગ સામેલ, કાર્ડની જરૂર નથી. HelloBooks ફ્રી અજમાવો
