Key takeaways
What this article covers, in order:
- ऑनलाइन विकायला मला GST लागतो का?
- TCS म्हणजे काय, आणि GSTR-8 कोण फाइल करतं?
- दर आणि codes product नुसार असतात
- उदाहरण: छत्रपती संभाजीनगरमधलं मीराचं होम-डेकॉर स्टोअर
- ज्याबद्दल कुणीच आधी सांगत नाही अशा डोकेदुख्या
- Free की Pro? Orders च्या संख्येबद्दल खरं बोलूया
Marketplace चा settlement report सांगतोय की मागच्या महिन्यात तुम्ही ₹4.2 लाखांचं विकलं, बँकेत ₹3.6 लाख आले, आणि मधे कुठेतरी commission, shipping, returns आणि "TCS" नावाची एक ओळ आहे. ऑनलाइन सेलर्सचं GST आयुष्य नेहमीच्या दुकानापेक्षा थोडं वेगळं असतं. तुम्ही regular taxpayer म्हणून रजिस्टर्ड असाल, तर HelloBooks तुमचे GSTR-1 आणि GSTR-3B एका GSTIN साठी फ्रीमध्ये, थेट GST portal वर फाइल करू शकतं. फ्री प्लॅन पुरेसा आहे की नाही हे तुमच्या orders च्या संख्येवर अवलंबून आहे, आणि त्याबद्दल आम्ही खाली प्रामाणिकपणे सांगू.
ऑनलाइन विकायला मला GST लागतो का?
Goods साठी साधं उत्तर हो, पहिल्या रुपयापासून. CGST Act चं Section 24 सांगतं की TCS गोळा करणाऱ्या e-commerce operator मधून goods supply करणाऱ्या प्रत्येकाला, turnover कितीही असला तरी, रजिस्ट्रेशन बंधनकारक आहे.
एक अपवाद माहीत असणं उपयोगी आहे. 1 ऑक्टोबर 2023 पासून, नेहमीच्या मर्यादेखाली turnover असलेला छोटा seller GST portal वर enrolment number घेऊन GSTIN शिवाय marketplace मधून goods विकू शकतो. अट अशी की तुम्ही फक्त तुमच्या राज्यातच विकू शकता, फक्त एका राज्यातल्या platforms वर, आणि तुमच्याकडे PAN हवं. Platform तुमच्याकडून TCS गोळा करणार नाही. हे स्वतःच्या शहरातल्या घरगुती बेकर किंवा छोट्या हस्तकला विक्रेत्याला जमतं, भारतभर माल पाठवणाऱ्याला नाही.
Platform मधून विकल्या जाणाऱ्या services साठी साधारणपणे नेहमीची ₹20 लाखांची मर्यादा (special category राज्यांत ₹10 लाख) लागू होते. अपवाद म्हणजे ज्या खास services वर platform स्वतः Section 9(5) खाली GST भरतो, जसं cab rides आणि restaurant food delivery.
Composition sellers पण ऑनलाइन goods विकू शकतात, पण फक्त त्यांच्या राज्यात. आणि composition returns HelloBooks फाइल करत नाही.
TCS म्हणजे काय, आणि GSTR-8 कोण फाइल करतं?
Customer marketplace ला पैसे देतो तेव्हा platform तुमच्या विक्रीच्या रकमेतला एक तुकडा Tax Collected at Source (TCS) म्हणून ठेवून घेतो. 10 जुलै 2024 पासून हा दर त्या platform मधून झालेल्या तुमच्या supplies च्या net taxable value च्या (taxable विक्री वजा returns) 0.5% आहे. तुमच्या राज्यातल्या विक्रीसाठी 0.25% CGST अधिक 0.25% SGST, किंवा inter-state विक्रीसाठी 0.5% IGST.
GSTR-8 platform दर महिन्याला फाइल करतो. तुम्ही नाही. GSTR-8 हा operator चा return आहे ज्यात त्याच्यामार्फत काय विकलं गेलं आणि प्रत्येक seller च्या GSTIN विरुद्ध किती TCS गोळा केला याची यादी असते.
तुमचं काम म्हणजे GST portal वर TCS credit accept करणं. Accept केल्यावर ते पैसे तुमच्या electronic cash ledger मध्ये जमा होतात, आणि इतर कोणत्याही cash प्रमाणे तुम्ही ते GST भरायला वापरता. इथे दोन गोष्टी समजून घ्या. एक, TCS म्हणजे input tax credit नाही; तो तुमच्या वतीने आधीच भरलेला cash आहे. दोन, तुम्ही तो accept केला नाही, तर तो तसाच पडून राहतो आणि तुम्ही पूर्ण tax बँकेतून भरत राहता.
दर आणि codes product नुसार असतात
"E-commerce दर" असा एकच दर नसतो. तुमच्या product च्या HSN ला जो लागतो तो तुम्ही लावता. 22 सप्टेंबर 2025 च्या GST 2.0 बदलांनंतर बहुतेक रोजच्या वापराच्या वस्तू 5% किंवा 18% मध्ये आहेत, आणि काही मोजक्या luxury आणि sin goods साठी 40%.
| तुम्ही काय विकता | साधारणपणे कुठे येतं |
|---|---|
| Packaged अन्न, बऱ्याच personal-care वस्तू | 5% |
| कपडे आणि चपला-बूट, किंमत-गट आणि HSN नुसार | 5% किंवा 18%, मर्यादा तपासा |
| Electronics accessories, घरगुती उपकरणं | 18% |
| हस्तकला आणि बऱ्याच हाताने बनवलेल्या वस्तू | 5% (HSN तपासा) |
कपडे आणि चपला-बुटांचे दर प्रत्येक नगाच्या विक्री किंमतीवर अवलंबून असतात, आणि ते गट 2025 मध्ये बदलले, त्यामुळे तुमच्या किंमतींसाठी ते तपासा. HSN/SAC lookup आणि CBIC notifications वापरा. मग तुमच्या marketplace listing मधला HSN तुमच्या invoices वरच्या HSN शी जुळतो याची खात्री करा. न जुळणं reconciliation मध्ये उघडं पडतं.
Marketplace चे स्वतःचे charges, जसं commission, fulfilment fees, shipping आणि advertising, या तुम्हाला 18% ने बिल होणाऱ्या services आहेत. Platform च्या invoice वर तुमचा GSTIN असेल तर हे तुमच्यासाठी ITC आहे.
उदाहरण: छत्रपती संभाजीनगरमधलं मीराचं होम-डेकॉर स्टोअर
मीरा दोन marketplaces वर विकते आणि दर महिन्याला फाइल करते. हा ऑक्टोबर 2026 (उदाहरणादाखल):
| रक्कम | |
|---|---|
| Marketplaces मधून एकूण विक्री, 5% वस्तू (taxable value) | ₹4,00,000 |
| महिन्यातले customer returns | ₹40,000 |
| Net taxable विक्री | ₹3,60,000 |
| 5% ने output GST | ₹18,000 |
| Marketplaces ने गोळा केलेला TCS (₹3,60,000 च्या 0.5%) | ₹1,800 |
| Marketplace commission, fulfilment आणि ads | ₹70,000 + ₹12,600 GST |
| रजिस्टर्ड suppliers कडून घेतलेला माल (5%) | ₹2,00,000 + ₹10,000 GST |
तिचं ITC ₹12,600 + ₹10,000 = ₹22,600 आहे, जे तिच्या ₹18,000 च्या output tax पेक्षा जास्त आहे. म्हणून या महिन्यात तिला cash मध्ये GST काहीच भरायचा नाही, आणि ₹4,600 credit पुढे जातं. ती accept करते तो ₹1,800 TCS पुढच्या एखाद्या महिन्यासाठी तिच्या cash ledger मध्ये राहतो, किंवा शेवटी जास्तीच्या cash balance चा refund ती मागू शकते.
ऑनलाइन sellers मध्ये हा नेहमीचा pattern आहे. Marketplace fees वर 18% असतो तर products वर 5%, त्यामुळे credits अनेकदा output tax च्या पुढे जातात. महिन्याला महिना याचा मागोवा ठेवणं फायद्याचं.
ऑक्टोबर 2026 चा GSTR-1 11 नोव्हेंबर 2026 आणि GSTR-3B 20 नोव्हेंबर 2026 ला देय आहे. Operators चा ऑक्टोबर 2026 चा GSTR-8 10 नोव्हेंबर 2026 ला देय आहे, त्यामुळे तुमच्या स्वतःच्या due dates आधी TCS तुम्हाला दिसायला हवा.
ज्याबद्दल कुणीच आधी सांगत नाही अशा डोकेदुख्या
Returns आणि RTOs. प्रत्येक return मुळे तुमचा output tax कमी व्हायला हवा, एकतर credit note मधून किंवा त्या period मध्ये netting करून. ते नीट रिपोर्ट करा, नाहीतर जी विक्री तुमच्याकडे टिकलीच नाही त्यावर GST भराल.
इतर राज्यांतली warehouses. दुसऱ्या राज्यातल्या marketplace fulfilment centre ला माल पाठवला, तर ती जागा साधारणपणे त्या राज्यातल्या तुमच्या रजिस्ट्रेशनवर असावी लागते. म्हणजे त्याच PAN खाली आणखी एक GSTIN, आणि प्रत्येक GSTIN स्वतःचे returns फाइल करतो. तुमच्याच GSTINs मधले stock transfers taxable supplies असतात, आणि माल हलवायला साधारणपणे e-way bill लागतं.
कधीच पूर्ण न जुळणारे तीन reports. Marketplace नुसार, GSTR-8 नुसार आणि तुमच्या books नुसार तुमची विक्री timing, cancellations आणि returns मुळे वेगवेगळी दिसेल. कमीत कमी तिमाहीला एकदा ते reconcile करा. GSTR-8 आणि तुमच्या GSTR-1 मधल्या फरकांमुळे नोटीस येऊ शकते.
3B lock. जुलै 2025 च्या tax period पासून GSTR-1 जी liability GSTR-3B मध्ये ढकलतो ती 3B मध्ये edit करता येत नाही. GSTR-1 मध्ये returns ची एखादी batch विसरलात, तर 3B फाइल करण्याआधी GSTR-1A मधून ती दुरुस्त करा.
Free की Pro? Orders च्या संख्येबद्दल खरं बोलूया
HelloBooks Free मध्ये वर्षाला 200 transactions मिळतात. दिवसाला 20 orders करणारा seller, प्रत्येक order वेगळी एंटर केली तर, साधारण दहा दिवसांत ते ओलांडतो.
तरीही दोन परिस्थितींत Free चालू शकतं. एक, आठवड्याला मोजक्या orders करणारा नवीन किंवा छोटा seller. दुसरा, order-level entries ऐवजी प्रत्येक marketplace ची महिन्याची settlement summary (विक्री, returns, fees, TCS) टाकणारा, आणि supplier bills माफक असलेला seller. त्यापेक्षा जास्त झालं तर तुम्हाला ₹499/महिना चा Pro लागेल.
Pro multi-state चा प्रश्नही सोडवतो. तो एका legal entity चे सगळे GSTIN कव्हर करतो, म्हणजे त्याच PAN खालचा महाराष्ट्राचा GSTIN अधिक कर्नाटक किंवा हरियाणाच्या warehouse चा GSTIN, हे सगळे एकाच subscription मध्ये. त्यात तुमचा turnover e-invoice मर्यादा ओलांडेल तेव्हासाठी e-way bills आणि e-invoicing, आणि फाइल करायला तयार स्वरूपात generate केलेला GSTR-9 पण आहे. pricing page आणि आमची e-way bill गाइड बघा.
HelloBooks कशी मदत करतं
HelloBooks app मधूनच GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal वर फाइल करतं. Free वर एका GSTIN साठी, आणि Pro वर तुमच्या entity च्या सगळ्या GSTIN साठी. GSTR-2B reconciliation तपासतं की marketplace ची commission invoices आणि तुमच्या suppliers ची bills claim करण्याआधी खरंच तिथे आहेत. Razorpay आणि Cashfree payouts reconcile करता येतात, आणि marketplace settlements bank statement import मधून येतात. GSTR-3B ला उशीर झाला असेल तर फाइल करण्याआधी portal चा स्वतःचा interest आणि late fee आकडा दाखवला जातो. तुमच्या CA ला त्याच books मध्ये invite करता येतं, जे reconciliation च्या वेळी उपयोगी पडतं.
व्याप्तीबद्दल स्पष्ट सांगायचं तर, HelloBooks GSTR-8 फाइल करत नाही. तो फक्त marketplace फाइल करतो.
FAQs
Amazon किंवा Flipkart वर विकायला मला GST रजिस्ट्रेशन लागतं का?
Goods साठी साधारणपणे हो, turnover कितीही असला तरी. फक्त स्वतःच्या राज्यात विकणारा छोटा seller त्याऐवजी, काही अटींवर, GST portal चा enrolment number वापरू शकतो.
ई-कॉमर्स विक्रीवर TCS चा दर किती आहे?
10 जुलै 2024 पासून net taxable value च्या 0.5%. त्याआधी तो 1% होता.
मी GSTR-8 फाइल करायचा का?
नाही. E-commerce operator GSTR-8 फाइल करतो. तुम्ही GST portal वर TCS credit accept करता, आणि ते तुमच्या cash ledger मध्ये जातं.
मी TCS वापरून माझा GST भरू शकतो का?
हो. Accept केल्यावर ते तुमच्या electronic cash ledger मध्ये असतं आणि cash सारखाच tax भरतं.
ऑनलाइन seller साठी HelloBooks Free पुरेसं आहे का?
छोट्या seller साठी किंवा महिन्याच्या settlement summaries टाकणाऱ्यासाठी, होऊ शकतं. जास्त व्हॉल्यूमच्या sellers ना, किंवा अनेक राज्यांत warehouses असणाऱ्यांना Pro लागेल.
माझा माल जिथे जिथे ठेवलाय त्या प्रत्येक राज्यात मला GSTIN लागतो का?
तुमचा माल त्या राज्यातल्या fulfilment centre मध्ये ठेवलेला असेल तर साधारणपणे हो. तुमची रचना CA कडून पक्की करून घ्या.
TCS accept करणं आणि returns चं reconciliation महिन्याच्या लयीत बसवा, म्हणजे ऑनलाइन विक्रीचा GST तुमच्या settlement report वरची एक गूढ ओळ राहणार नाही.
फ्री सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, कार्डची गरज नाही. Try HelloBooks Free
