E-invoicing आणि e-way bills: GST मध्ये ते केव्हा लागतात?

Truck भरलाय, driver वाट बघतोय, आणि कोणीतरी विचारतं, "याला e-way bill लागेल, की ते e-invoice वालं होतं?" या दोघांची नेहमीच गल्लत होते, पण ते वेगवेगळ्या प्रश्नांची उत्तरं देतात. E-invoicing तुमच्या turnover वर अवलंबून आहे: FY 2017-18 पासून कुठल्याही वर्षी तुमचा aggregate turnover ₹5 कोटी ओलांडला असेल, तर ते लागतं, आणि फक्त B2B प्रकारच्या invoices साठी. E-way bill मालावर अवलंबून आहे: ₹50,000 पेक्षा जास्त किमतीचं consignment हलतं तेव्हा ते लागतं, तुमचा turnover कितीही असो. छोट्या trader ला e-way bills लागू शकतात आणि e-invoices कधीच नाही. Services firm च्या बाबतीत उलटं असू शकतं.

दोघांमध्ये फरक काय?

E-invoice म्हणजे B2B invoice सरकारकडे नोंदवणं. तुम्ही invoice Invoice Registration Portal (IRP) ला पाठवता. ते तुम्हाला Invoice Reference Number (IRN) आणि signed QR code परत देतं, आणि तपशील आपोआप तुमच्या GSTR-1 मध्ये जातो.

E-way bill म्हणजे रस्त्यावरचा माल. माल निघण्याआधी बनवलेलं हे movement document असतं, ज्यात consignment आणि वाहनाचा तपशील असतो.

E-invoicing: कोण त्यात येतं?

FY 2017-18 पासून कुठल्याही financial year मध्ये ज्या व्यवसायाचा aggregate turnover ₹5 कोटीवर गेला, तो. "कुठल्याही" हा शब्द लक्षात घ्या. लक्ष्मीच्या इचलकरंजीतल्या garment unit ने FY 2022-23 मध्ये ₹5.4 कोटी ओलांडले, आणि तेव्हापासून दर वर्षी साधारण ₹4.6 कोटी करतेय. ती अजूनही त्यात आहे. एकदा ओलांडलं की पुढच्या financial year च्या सुरुवातीपासून e-invoicing लागू होतं आणि तसंच राहतं.

काही क्षेत्रं turnover कितीही असला तरी सूट असलेली आहेत: त्यात banks आणि काही वित्तीय संस्था, insurers, goods transport agencies, प्रवासी वाहतूक, multiplex प्रवेश आणि SEZ units येतात. तुम्ही सीमेवरच्या क्षेत्रात असाल, तर e-invoice portal वरची सध्याची यादी तपासा.

IRN कशाला लागतो? Registered खरेदीदारांना दिलेले tax invoices, त्यांना दिलेल्या credit आणि debit notes, tax सह किंवा शिवाय exports, SEZ supplies आणि deemed exports. साध्या B2C bills ना नाही. (खूप मोठ्या व्यवसायांसाठी B2C ला वेगळी dynamic QR ची अट आहे, पण ती वेगळीच मर्यादा आहे.)

तुम्ही ऐकणार असलेला 30 दिवसांचा नियम

1 एप्रिल 2025 पासून, ₹10 कोटी किंवा जास्त aggregate वार्षिक turnover असलेले व्यवसाय 30 दिवसांपेक्षा जुना invoice, credit note किंवा debit note IRP ला report करू शकत नाहीत. 3 नोव्हेंबर 2026 तारखेचा invoice 3 डिसेंबर 2026 पर्यंत report करायलाच हवा. 5 डिसेंबर 2026 ला प्रयत्न केला, तर IRP सरळ नाकारतं.

₹5 कोटी आणि ₹10 कोटीच्या मध्ये, आतापर्यंत आलेल्या advisories नुसार 30 दिवसांची मर्यादा लागू होत नाही. पण GSTN ने ही मर्यादा आधीच एकदा, ₹100 कोटीवरून, कमी केली आहे. सवय म्हणून काही दिवसांतच report करा, म्हणजे याची काळजीच करावी लागणार नाही.

ते टाळलं तर?

ज्या व्यवसायाला हे लागू आहे, त्याचा IRN नसलेला B2B invoice हा वैध tax invoice नाही. तुमच्या खरेदीदाराचं credit धोक्यात येतं, आणि दंड पण होऊ शकतो. प्रत्यक्षात department च्या आधी खरेदीदाराच्या accounts team च्याच ते लक्षात येतं, आणि तुमचं payment अडकतं.

E-way bills: केव्हा लागतं?

₹50,000 पेक्षा जास्त किमतीचा माल एका consignment मध्ये हलतो, तेव्हा तेव्हा. आणि "हलणं" म्हणजे फक्त "विकणं" नाही. त्यात तुमच्याच branch ला stock transfer, job work साठी पाठवलेला आणि परत आलेला माल, sales returns, approval वर पाठवलेला माल आणि प्रदर्शनाला पाठवलेलं सामान येतं.

Inter-state ₹50,000 ची मर्यादा सगळीकडे लागू आहे. राज्याच्या आत काही सरकारांनी जास्त मर्यादा ठेवल्या आहेत, म्हणून तुमच्या राज्याची तपासा. काही माल सूट असलेला आहे, आणि बिनमोटार वाहतूक व काही कमी अंतराच्या हालचालींसाठी अपवाद आहेत. खात्री नसेल, तर बनवून टाका. दोन मिनिटं लागतात आणि checkpost वरची लांबलचक दुपार वाचते.

E-way bill चे दोन भाग असतात. Part A मध्ये invoice चा तपशील, GSTINs, delivery चं ठिकाण, HSN आणि value असतात. Part B म्हणजे वाहन. Part B पहिल्यांदा भरल्यापासून validity सुरू होते, सामान्य मालासाठी साधारण दर 200 km ला एक दिवस, आणि truck उशिरा पोहोचणार असेल तर expiry च्या आसपासच्या खिडकीत ती वाढवता येते.

अलीकडे काय बदललं

1 जानेवारी 2025 पासून, 180 दिवसांपर्यंत जुन्या documents साठीच e-way bill बनवता येतं, आणि मुदतवाढीवर मर्यादा आहे. 2025 मध्ये e-way bill बनवायला multi-factor authentication पण बंधनकारक झालं. तुमची dispatch team अजूनही एकच login आणि एकच फोन वापरत असेल, तर ते सुधारा.

चूक झाली तर किंमत

वैध e-way bill शिवाय हलणारा माल detain होऊ शकतो, CGST Act च्या Section 129 खाली दंडासह. रक्कम त्यातल्या tax वर अवलंबून असते, पण ती बहुतेक वेळा consignment वरच्या GST पेक्षा खूपच जास्त असते.

पाच व्यवसाय, पटकन उत्तरं

रोहित पुण्यात bakery चालवतो, ₹45 लाख, सगळे थेट दुकानात येणारे ग्राहक. E-invoice नाही. रस्त्याने मोठी catering order पाठवल्याशिवाय e-way bill नाही.

किरण भिवंडीत कापडाचा व्यापार करतो, ₹3 कोटी turnover, रस्त्याने ₹1.2 लाखांच्या गाठी दिल्लीला पाठवतो. E-invoice नाही. त्या प्रत्येक गाठीवर e-way bill.

पुण्यातली ₹8 कोटीची IT services firm, सगळं B2B. प्रत्येक B2B bill चं e-invoice. E-way bills नाहीत. ₹8 कोटी वर आज 30 दिवसांचा नियम लागू होत नाही, पण तरीही लगेच report करा.

चाकणमधला ₹14 कोटीचा auto-parts distributor. 30 दिवसांत e-invoices, आणि मर्यादेपेक्षा जास्त consignments साठी e-way bills, त्याच invoice डेटामधून बनवलेले.

आणि इचलकरंजीतली लक्ष्मी, आता ₹4.6 कोटीवर. अजूनही e-invoicing करते, कारण तिने एकदा ₹5 कोटी ओलांडले होते.

स्व-चाचणी

• [ ] FY 2017-18 पासून कुठल्याही वर्षी माझा aggregate turnover ₹5 कोटी ओलांडला आहे का? मग मी B2B bills चं e-invoice करतो.
• [ ] माझा aggregate वार्षिक turnover ₹10 कोटी किंवा जास्त आहे का? मग मी 30 दिवसांत report करतो.
• [ ] मी एका consignment मध्ये ₹50,000 पेक्षा जास्त किमतीचा माल हलवतो का? मग मला e-way bills लागतात.
• [ ] मी माझ्याच branches मध्ये stock transfer करतो का? विक्री असो वा नसो, e-way bills लागू.
• [ ] मी job work साठी माल पाठवतो का? E-way bills आणि ITC-04 तपासा.
• [ ] E-way bills बनवणाऱ्या प्रत्येकासाठी multi-factor authentication सेट केलं आहे का?

Imports, SEZ supplies किंवा वेगळ्या प्रकारची हालचाल? ती एकदा तुमच्या CA ला दाखवा.

HelloBooks कशी मदत करतं

E-invoice (IRN आणि QR code) आणि e-way bill generation Pro (₹499/महिना) आणि त्यावरच्या plans मध्ये आहे. Invoice काढता त्याच screen वरून तुम्ही ते बनवता, म्हणजे IRN आणि QR invoice वर येतात आणि डेटा GSTR-1 मध्ये जातो. HelloBooks Free e-invoices किंवा e-way bills बनवत नाही. ते छोट्या व्यवसायांसाठी बनवलं आहे, एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal ला ₹0 मध्ये फाइल करतं. तुम्ही ₹5 कोटीखाली असाल आणि e-way bill मर्यादेपेक्षा जास्त माल क्वचितच हलवत असाल, तर तुम्हाला कदाचित Free च पुरेल; रेषा ओलांडलीत की upgrade केल्यावर तुमचे invoices आणि इतिहास आहे तिथेच राहतात. e-invoicing, e-way bills आणि pricing बद्दल अधिक वाचा.

FAQs

₹5 कोटीखाली e-invoicing बंधनकारक आहे का?

FY 2017-18 पासून आधीच्या कुठल्यातरी वर्षी तुमचा aggregate turnover ₹5 कोटीवर गेला नसेल, तर नाही. एकदा ओलांडलं की तुम्ही त्यात राहता.

B2C invoices ना IRN लागतो का?

नाही. E-invoicing B2B supplies, exports, SEZ supplies आणि deemed exports कव्हर करतं.

30 दिवसांचा e-invoice नियम नेमका काय आहे?

तुमचा aggregate वार्षिक turnover ₹10 कोटी किंवा जास्त असेल, तर invoice, credit note किंवा debit note त्याच्या तारखेपासून 30 दिवसांनंतर IRP ला report करता येत नाही. हा 1 एप्रिल 2025 पासून लागू आहे.

मी छोटा व्यवसाय आहे. तरीही मला e-way bills लागतील का?

शक्य आहे. E-way bill तुमच्या turnover वर नाही, तर तुम्ही काय हलवताय त्यावर अवलंबून आहे. तुम्ही वर्षाला ₹20 लाख करत असलात तरी ₹60,000 च्या consignment ला ते लागतं.

E-invoice e-way bill ची जागा घेतं का?

नाही. E-invoice डेटामधून e-way bill बनवता येतं, पण मर्यादेपेक्षा जास्त मालासाठी ते लागतंच.

HelloBooks Free e-invoices किंवा e-way bills बनवू शकतं का?

नाही. ते Pro (₹499/महिना) आणि त्यावर आहे. Free मध्ये एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B filing आहे.

दोघांपैकी तुम्हाला काय लागू होतं ते एकदा ठरवा, dispatch desk च्या वरच्या भिंतीवर लिहून ठेवा, आणि truck ला पुन्हा कधी थांबावं लागणार नाही.

फ्री सुरुवात करा — GST filing समाविष्ट, card नको. HelloBooks Free वापरून बघा