Key takeaways
What this article covers, in order:
- Login કરતાં પહેલાં આટલું કરી લો
- GSTR-1ના કયા ટેબલ તમે ખરેખર વાપરશો?
- રસ્તો 1: GST portal પર જાતે ફાઇલ કરવું
- રસ્તો 2: તમારા ચોપડામાંથી ફાઇલ કરવું
- એક સાચા જેવો મહિનો: ભુજના રમેશભાઈ
- GSTR-1 પહેલાં કરતાં વધુ મહત્ત્વનું કેમ છે
10મી તારીખની સાંજ છે. મહિનાના 23 invoice છે, GST portalનું tab વારેઘડીએ logout કરી દે છે, અને કાલે GSTR-1 ડ્યૂ છે. શાંતિ રાખો. GSTR-1 તમે બે રીતે ફ્રીમાં ફાઇલ કરી શકો: GST portal પર હાથે, કે એવા accounting સોફ્ટવેરથી જે તમારા invoiceમાંથી સીધું portal પર ફાઇલ કરે. આપણે બંને રસ્તા, એક-એક સેક્શન કરીને જોઈએ.
Login કરતાં પહેલાં આટલું કરી લો
સાચું કહીએ તો GSTR-1ની મોટા ભાગની માથાકૂટ portal ખોલતાં પહેલાં જ શરૂ થાય છે. આ લિસ્ટ પર પંદર મિનિટ આપો, તો filing પોતે ઘણું સહેલું થઈ જશે.
- [ ] Periodનું દરેક વેચાણ નોંધાયેલું છે, રોકડ અને marketplace વેચાણ સહિત.
- [ ] દરેક B2B invoice પર ખરીદનારનો સાચો 15 અક્ષરનો GSTIN છે.
- [ ] દરેક invoice પર place of supply સાચું છે.
- [ ] દરેક લાઇન પર HSN કે SAC code છે.
- [ ] આ period દરમિયાન આપેલી credit note અને debit note નોંધાયેલી છે અને મૂળ invoice સાથે જોડાયેલી છે.
- [ ] સર્વિસ માટે મળેલા advance નોંધેલા છે, જો હોય તો.
- [ ] તમારી invoice નંબરની સિરીઝમાં કોઈ કારણ વગરનાં ગાબડાં નથી.
- [ ] તમારો રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ નંબર તમારી પાસે છે. OTP જોઈશે.
Place of supply વાળી લાઇન પર બીજી વાર નજર નાખજો. IGST લગાડવો કે CGST + SGST, એ એનાથી નક્કી થાય છે, અને રિટર્ન ખોટાં પડવાનું સૌથી સામાન્ય કારણ અમને આ જ દેખાય છે.
GSTR-1ના કયા ટેબલ તમે ખરેખર વાપરશો?
GSTR-1માં ઘણાં ટેબલ છે એટલે એ ડરામણું લાગે છે. તમે ફક્ત થોડાં જ વાપરશો.
| ટેબલ | એમાં શું જાય |
|---|---|
| 4A, 4B (B2B) | રજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને આપેલા invoice, એક-એક કરીને; reverse-charge supplies સહિત |
| 5 (B2CL) | અનરજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને આપેલા, value limitથી વધુના inter-state invoice (હાલના નિયમ મુજબ invoice દીઠ ₹1 લાખ; portal પર confirm કરો) |
| 6A | Export, IGST સાથે કે વગર |
| 6B, 6C | SEZ યુનિટને સપ્લાય અને deemed export |
| 7 (B2CS) | બાકીનું બધું B2C વેચાણ, રેટ અને place of supply પ્રમાણે ટોટલમાં |
| 8 | Nil-rated, exempt અને non-GST supplies |
| 9B | Credit અને debit note |
| 11 | મળેલા અને adjust થયેલા advance |
| 12 | HSN summary, B2B અને B2Cમાં અલગ |
| 13 | આપેલા documents: invoice range, ટોટલ, cancel થયેલા |
| 14, 15 | E-commerce operator મારફતે થયેલી supplies |
ફક્ત ભારતીય કંપનીઓને bill કરતો ફ્રીલાન્સર કદાચ ટેબલ 4A, 12 અને 13 જ વાપરશે. Walk-in ગ્રાહકોને વેચતી દવાની દુકાન મોટે ભાગે 7, 12 અને 13માં જ રહે છે. બાકીનાની ચિંતા ન કરો.
રસ્તો 1: GST portal પર જાતે ફાઇલ કરવું
એ ફ્રી છે અને browser સિવાય કશું જોઈતું નથી. ગણ્યાગાંઠ્યા invoice હોય ત્યારે એકદમ બરાબર છે.
રિટર્ન ખોલો. Login કરો, Services, પછી Returns, પછી Returns Dashboard પર જાઓ. Financial year અને period પસંદ કરો અને GSTR-1 નીચે Prepare Online પર click કરો. QRMP filer quarter પસંદ કરે. Quarterના પહેલા બે મહિનામાં એના બદલે તમને IFFનું tile દેખાશે.
વેચાણ થયું હોય તો nilને ના કહો. Portal પહેલાં પૂછી શકે કે તમે nil રિટર્ન ફાઇલ કરો છો કે નહીં.
ટેબલ પ્રમાણે invoice ઉમેરો. B2Bમાં Add Record પર click કરીને ખરીદનારનો GSTIN, invoice નંબર, તારીખ, રકમ, place of supply, રેટ અને taxable value ટાઇપ કરો. પછી બીજા invoice માટે ફરી એ જ. અને પછીના માટે પણ. B2CS માટે દરેક રાજ્ય પ્રમાણે રેટ-વાઇઝ ટોટલ ભરો.
Invoice ઘણા હોય, તો portalનું ફ્રી offline tool તમને Excel template ભરીને JSON ફાઇલ upload કરવા દે છે. ટાઇપિંગ બચે છે, પણ એના બદલે download-ભરો-convert-upload ના ચક્કરમાં સમય જાય છે.
ટેબલ 12 અને 13 છોડશો નહીં. HSN summaryમાં HSN/SAC code પ્રમાણે તમારું વેચાણ જોઈએ. Documents ટેબલમાં invoice નંબરની range, કુલ આપેલા અને cancel થયેલા જોઈએ. લોકો આ વારંવાર ભૂલી જાય છે, અને પછી નવાઈ પામે છે કે રિટર્ન flag કેમ થયું.
Summary બનાવો અને preview જુઓ. Generate GSTR-1 Summary પર click કરો, પછી Preview. Draft PDF download કરીને એના ટોટલ તમારા sales register સાથે મેળવો. આંકડા ન મળે, તો અટકો અને કારણ શોધો.
ફાઇલ કરો. Declaration પર tick કરો, authorised signatory પસંદ કરો અને EVC (રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ અને email પર OTP) કે DSCથી ફાઇલ કરો. કંપનીઓએ DSC જ વાપરવું પડે, અને portal તમને ફક્ત એ જ વિકલ્પ બતાવે છે જે તમારા GSTIN માટે માન્ય હોય. ફાઇલ થઈ જાય એટલે સ્ક્રીન પર ARN દેખાશે. Screenshot લો, સાચવો, પોતાને email કરી દો.
રસ્તો 2: તમારા ચોપડામાંથી ફાઇલ કરવું
તમારા invoice પહેલેથી એવા સોફ્ટવેરમાં હોય જે સીધું ફાઇલ કરે, તો ઉપરનું મોટા ભાગનું કામ નીકળી જાય છે.
તમે મહિના કે quarter માટેની GSTR-1 સ્ક્રીન ખોલો. સોફ્ટવેરે દરેક invoice પહેલેથી B2B, B2CL, B2CS, export, credit note, HSN summary અને documents issuedમાં ગોઠવી દીધું છે. એણે જે flag કર્યું હોય એ તમે જુઓ, સામાન્ય રીતે validationમાં fail થતો GSTIN, ખૂટતો HSN code, કે લગાડેલા ટેક્સ સાથે ન મળતું place of supply. એ સુધારો, ટોટલ પર એક નજર નાખો અને ફાઇલ કરો. ARN પાછો આવે છે અને એ period સાથે સચવાઈ જાય છે.
ખરો ફાયદો ઝડપ નથી, જોકે એ પણ સારી વાત છે. ફાયદો એ છે કે એક જ invoice રેકોર્ડ તમારા ચોપડા અને રિટર્ન બંનેમાં જાય છે. બંને વચ્ચે ફરક પડી જ ન શકે.
એક સાચા જેવો મહિનો: ભુજના રમેશભાઈ
રમેશભાઈ ભુજમાં નાની દુકાનમાંથી કચ્છી હસ્તકલાની વસ્તુઓ વેચે છે અને દર મહિને ફાઇલ કરે છે. એ કાલ્પનિક ઉદાહરણ છે, પણ એમનો સપ્ટેમ્બર 2026 એકદમ સામાન્ય મહિનો છે.
Gujaratની રજિસ્ટર્ડ દુકાનોને છ invoice, એટલે CGST અને SGST. Delhiની રજિસ્ટર્ડ દુકાનોને બે invoice, IGST સાથે. Mumbaiના એક અનરજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને ₹1,40,000નું એક invoice, જે limitથી વધુનું inter-state B2C છે. પ્રવાસીઓને ₹62,000નું કાઉન્ટર વેચાણ, 12% પર. અને Delhiની એક દુકાનને એક credit note, જેણે તિરાડ વાળો દીવો પાછો મોકલ્યો હતો.
સપ્ટેમ્બર 2026નું એમનું GSTR-1 11 ઓક્ટોબર 2026એ ડ્યૂ છે. આઠ invoice 4Aમાં જાય. Mumbai વાળું invoice ટેબલ 5માં. કાઉન્ટર વેચાણ 7માં એક લાઇનમાં. Credit note 9Bમાં. પછી HSN અને documents ટેબલ.
ફાઇલ કર્યાના બે દિવસ પછી એમને ખ્યાલ આવે છે કે Gujaratના એક invoiceમાં GSTINનો એક આંકડો ખોટો છે. ચીડ ચડે, પણ સુધરી શકે. સપ્ટેમ્બર 2026નું GSTR-3B ફાઇલ કરતાં પહેલાં GSTR-1Aથી સુધારી શકે, કે પછીના GSTR-1માં amend કરી શકે.
GSTR-1 પહેલાં કરતાં વધુ મહત્ત્વનું કેમ છે
જુલાઈ 2025ના tax periodથી GSTR-3Bમાં વેચાણની જવાબદારી સીધી GSTR-1, IFF અને GSTR-1Aમાંથી આવે છે, અને તમે એ edit નથી કરી શકતા. GSTR-1માં જે રિપોર્ટ કરશો, એ જ GSTR-3Bમાં ચૂકવશો. એક invoice ચૂકી જાઓ તો ઓછું ભરાય, અને પાછળ વ્યાજ આવે. એક invoice બે વાર રિપોર્ટ થાય, તો સુધારો નહીં ત્યાં સુધી વધારે ભરાતું રહે.
તમારા ખરીદનાર પણ પોતાની Invoice Management System (IMS)માં તમારા invoice જુએ છે, જ્યાં એ દરેકને accept કે reject કરી શકે. કોઈ ખરીદનાર invoice reject કરે, તો ફોન ઉપાડો. એમાં કદાચ કંઈક સુધારવાનું છે.
જે ભૂલો સામે આવશે, અને શું કરવું
| તમને શું દેખાય | શું કરવું |
|---|---|
| B2B રેકોર્ડ પર "Invalid GSTIN" | Portal પર Search Taxpayerથી GSTIN ચેક કરો, પછી સુધારો |
| ટેક્સનો પ્રકાર place of supply સાથે મળતો નથી | Inter-state એટલે IGST; intra-state એટલે CGST + SGST. Invoice સુધારો |
| HSN summary invoiceના ટોટલ સાથે મળતો નથી | દરેક invoice લાઇન પર HSN/SAC code છે એની ખાતરી કરો |
| ફાઇલ કર્યા પછી એક invoice યાદ આવ્યું | GSTR-3B પહેલાં GSTR-1Aથી ઉમેરો, કે પછીના GSTR-1માં |
| ખોટા period માટે ફાઇલ થઈ ગયું | ફાઇલ થયેલા રિટર્ન delete નથી થતા; પછીના GSTR-1માં amendmentથી સુધારો |
LUT હેઠળ export, SEZ supplies કે જૂનાં ઘણાં amendments હોય, ત્યાં ફાઇલ કરતાં પહેલાં CAને બતાવી દેવું સારું.
HelloBooks કેવી રીતે મદદ કરે છે
HelloBooks તમે એમાં બનાવેલા invoiceમાંથી GSTR-1 તૈયાર કરે છે અને HelloBooksની અંદરથી સીધું GST portal પર ફાઇલ કરે છે. JSON નહીં, ફરી upload નહીં. Free પ્લાન પર એક GSTIN માટે GSTR-1 filing unlimited છે, ₹0માં, કાર્ડ વગર અને મુદત વગર.
તમારા invoice પર શરૂઆતથી જ HSN/SAC code અને place of supply હોય છે, જેનાથી HSN ટેબલ અને ટેક્સની વહેંચણી સાચી રહે છે. Freeમાં 2 users અને વર્ષે 200 transaction સુધી સામેલ છે, અને તમે તમારા CAને એ જ ચોપડામાં invite કરી શકો. GSTR-1 filing પેજ પર સ્ક્રીન-બાય-સ્ક્રીન સમજ છે, અને code વિશે ખાતરી ન હોય તો અમારી HSN અને SAC માર્ગદર્શિકા કામ લાગશે.
FAQs
GSTR-1 ક્યારે ડ્યૂ હોય?
માસિક filer પછીના મહિનાની 11મી સુધીમાં ફાઇલ કરે, એટલે ઓક્ટોબર 2026 માટે 11 નવેમ્બર 2026. QRMP filer quarter પછીની 13મી સુધીમાં ફાઇલ કરે, એટલે ઓક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026ના quarter માટે 13 જાન્યુઆરી 2027. મુદત વધી હોય તો portal પર ચેક કરો.
કોઈ સોફ્ટવેર વગર GSTR-1 ફાઇલ થઈ શકે?
હા. Invoice સીધા portalમાં ટાઇપ કરી શકો, કે bulk upload માટે ફ્રી offline tool વાપરી શકો. સોફ્ટવેર મોટે ભાગે સમય અને ટાઇપિંગની ભૂલો બચાવે છે.
ફાઇલ થઈ ગયા પછી GSTR-1 revise કરી શકાય?
Revise નહીં, પણ સુધારી શકાય. એ periodનું GSTR-3B ફાઇલ કરતાં પહેલાં એ જ period માટે GSTR-1A વાપરો, કે પછીના GSTR-1માં amendment રિપોર્ટ કરો.
વેચાણ ન થયું હોય તો પણ GSTR-1 ફાઇલ કરવાનું?
હા, nil GSTR-1 તરીકે. Portal પર કરી શકો, કે રજિસ્ટર્ડ મોબાઇલ પરથી SMSથી.
ફાઇલ કરવા OTP પૂરતો છે, કે DSC જોઈએ?
Proprietor, partnership અને મોટા ભાગના બીજા taxpayers EVC (OTP)થી ફાઇલ કરી શકે. કંપનીઓએ DSC વાપરવું પડે. તમારા GSTIN માટે કયા વિકલ્પ છે, એ filing સ્ક્રીન બતાવે છે.
બની શકે તો 9મી કે 10મીએ ફાઇલ કરી દો. બાકીનું ભારત portal પર ન હોય ત્યારે એ ઘણું સહકાર આપે છે.
ફ્રીમાં શરૂ કરો — GST ફાઇલિંગ સામેલ, કાર્ડની જરૂર નથી. HelloBooks ફ્રી અજમાવો
