Key takeaways
What this article covers, in order:
- "फ्री" या शब्दावर डोळे झाकून विश्वास का ठेवायचा नाही?
- ते खरंच तुमचे returns फाइल करतं का?
- तुमचं input tax credit सुरक्षित राहील का?
- मार्च 2027 मध्येही ते तुम्हाला पुरेल का?
- त्यावर विश्वास ठेवता येईल का, आणि सोडून जाता येईल का?
- गुण कसे द्यायचे?
एप्रिल 2026 मध्ये तुम्ही एका "फ्री" GST app वर sign up केलं, तीन महिन्यांचे invoices टाकले, आणि 18 जुलै 2026 ला कळलं की filing चं बटण दाबायला paid plan लागतो. ही गोष्ट आम्ही इतक्या वेळा ऐकली आहे की आता कंटाळा आलाय. उपाय सोपा आहे: पक्कं ठरवण्याआधी तपासा की सॉफ्टवेअर खरंच GSTR-1 आणि GSTR-3B फ्रीमध्ये फाइल करतं का, त्याच्या मर्यादा तुमच्या व्यवहारांच्या संख्येला पुरतात का, आणि सोडून जायचं ठरवलं तर तुमचा डेटा तुमच्यासोबत येतो का. खालचे 15 मुद्दे तपासायला साधारण एक तास लागतो.
"फ्री" या शब्दावर डोळे झाकून विश्वास का ठेवायचा नाही?
कारण भारतातल्या GST सॉफ्टवेअरमध्ये "फ्री" चे चार वेगवेगळे अर्थ होतात.
काही apps GST invoice बनवू देतात, पण filing तुमच्यावर सोडतात. काही return तयार करून एक JSON फाइल देतात, जी तुम्हाला स्वतः portal वर upload करावी लागते. काही पूर्ण filing देतात, पण फक्त काही आठवड्यांसाठी. आणि थोडेच असे असतात ज्यांचा फ्री plan कायम टिकतो, फक्त वेळेऐवजी व्यवहारांच्या संख्येवर किंवा users वर मर्यादा असते.
यातलं काहीच फसवणूक नाही. फक्त प्रत्येक प्रकार वेगळ्या व्यवसायाला जमतो. ₹40 लाख turnover असलेला आणि दर महिन्याला return भरणारा trader आणि बहुतेक महिने nil GSTR-3B भरणारा freelancer, यांची गरज अगदी वेगळी असते. म्हणून homepage वरच्या banner कडे बघून नाही, तर तुमच्या परिस्थितीकडे बघून tool निवडा.
ते खरंच तुमचे returns फाइल करतं का?
सुरुवात इथून करा. सॉफ्टवेअर या पाचात नापास झालं, तर बाकीच्या गोष्टींना फारसा अर्थ नाही.
| # | तपासणी | चांगलं उत्तर असं दिसतं |
|---|---|---|
| 1 | फ्री plan वर कोणते returns फाइल करता येतात? | GSTR-1 आणि GSTR-3B, pricing page वर नावासकट लिहिलेले |
| 2 | ते फाइल करतं, की फक्त फाइल export करतं? | app च्या आतूनच GST portal ला फाइल करतं, तुमच्या OTP/EVC ने sign-off करून |
| 3 | filing वर संख्येची मर्यादा आहे की वेळेची? | monthly किंवा quarterly filings अमर्यादित, कुठलीही expiry नाही |
| 4 | GSTR-3B फाइल करण्याआधी व्याज आणि late fee दाखवतं का? | portal जेवढं लावणार तोच आकडा |
| 5 | तुमची return frequency हाताळतं का? | monthly आणि QRMP (quarterly, हवं असल्यास IFF सह) |
मुद्दा 2 वर बरेच लोक अडखळतात. Export करून upload करण्याचा मार्ग चालतो, पण दर महिन्याला ती एक जादा पायरी असते, आणि चुका थेट रात्री 10 वाजता portal वर गेल्यावरच दिसतात. Direct filing मुळे तपासणी, review आणि sign करणं, सगळं एकाच ठिकाणी होतं.
तुम्ही कधी return उशिरा भरला असेल, तर मुद्दा 4 महत्त्वाचा आहे. उशिरा cash मध्ये भरलेल्या tax वर वर्षाला 18% व्याज लागतं, आणि शिवाय उशिराच्या प्रत्येक दिवसाला late fee (nil return साठी कमी, आणि turnover प्रमाणे कमाल मर्यादा असते). Submit दाबण्याआधीच नेमकी रक्कम दिसलेली केव्हाही बरी.
तुमचं input tax credit सुरक्षित राहील का?
| # | तपासणी | चांगलं उत्तर असं दिसतं |
|---|---|---|
| 6 | GSTR-2B reconciliation फ्री plan मध्ये आहे का? | purchase bills GSTR-2B शी जुळवले जातात, mismatch ची यादी मिळते |
| 7 | घेता येणारं आणि न घेता येणारं ITC वेगळं दाखवतं का? | eligible, ineligible आणि pending credit वेगवेगळं दिसतं |
| 8 | purchase bill टाकणं सोपं आहे का? | प्रत्येक bill वर GSTIN, HSN/SAC आणि tax ची विभागणी |
GSTR-2B दर महिन्याला साधारण 14 तारखेच्या आसपास portal वर येतो. तुमचं सॉफ्टवेअर ते जुळवू शकत नसेल, तर एकतर तुम्ही अंदाजाने ITC घेता किंवा एक संपूर्ण संध्याकाळ VLOOKUP सोबत घालवता. खरं सांगायचं तर, बहुतेक छोट्या व्यवसायांसाठी हे एक feature सगळ्या invoice templates पेक्षा जास्त किमतीचं आहे.
मार्च 2027 मध्येही ते तुम्हाला पुरेल का?
| # | तपासणी | चांगलं उत्तर असं दिसतं |
|---|---|---|
| 9 | व्यवहार किंवा invoice ची मर्यादा किती? | स्पष्ट आकडा, जो तुम्ही मागच्या वर्षाशी तुलना करू शकता |
| 10 | किती GSTIN? | तुमच्याकडे असलेल्या प्रत्येक registration साठी पुरेसे |
| 11 | किती users? | किमान तुम्ही आणि तुमचा CA |
| 12 | basic reports आहेत का? | P&L, Balance Sheet, receivables आणि payables aging |
मुद्दा 9 साठी खरंच मोजा. Sales invoices, purchase bills, खर्च, receipts, payments. मागच्या वर्षीचा GSTR-1 आणि तुमचं bank statement घेतलं तर दहा मिनिटांत अंदाजे आकडा मिळतो. तुम्ही मर्यादेच्या जवळपास असाल, तर फेब्रुवारी 2027 पर्यंत ती ओलांडाल असंच धरून चला. व्यवसाय वाढतो, आणि वर्षाच्या मध्येच मर्यादा आली की घाईघाईत निर्णय घ्यावा लागतो.
त्यावर विश्वास ठेवता येईल का, आणि सोडून जाता येईल का?
| # | तपासणी | चांगलं उत्तर असं दिसतं |
|---|---|---|
| 13 | फ्री plan कायमचा आहे का? | expiry नाही, card लागत नाही |
| 14 | upgrade केलं तर किती खर्च, आणि काय मिळतं? | जाहीर केलेली किंमत आणि features ची स्पष्ट यादी |
| 15 | तुमचा डेटा बाहेर काढता येतो का? | download करता येणारे reports; फाइल केलेले returns तर portal वर राहतातच |
गुण कसे द्यायचे?
प्रत्येक मुद्द्याला 0, 1 किंवा 2 गुण द्या. Vendor च्या site वर स्पष्ट लिहिलं असेल तर दोन, अर्धवट खरं असेल किंवा support ला विचारावं लागलं असेल तर एक, आणि उत्तर "नाही" असेल किंवा शोधूनही सापडलं नसेल तर शून्य.
30 पैकी 20 पेक्षा कमी म्हणजे धोक्याची घंटा. पण कोणत्या मुद्द्यांना शून्य मिळालं ते जास्त बारकाईने बघा. 1, 2 किंवा 6 ला शून्य म्हणजे बहुतेक वेळा तुम्ही GST fields असलेलं billing software बघताय, filing software नाही. 9 किंवा 13 ला शून्य म्हणजे पुढे कधीतरी जबरदस्तीने software बदलावं लागणार.
तीन मालक, तीन वेगळी उत्तरं
मीना पुण्यात घरून बेकरी चालवते. ₹18 लाख turnover, वर्षाला साधारण 120 व्यवहार, एक GSTIN, QRMP अंतर्गत quarterly return. तिच्यासाठी 1, 2, 5 आणि 13 हे मुद्दे सगळ्यात महत्त्वाचे. 200 व्यवहारांची मर्यादा असलेला फ्री plan तिला अगदी व्यवस्थित पुरतो.
राहुलचा मुंबईत electronics चा व्यापार आहे. ₹1.2 कोटी turnover, वर्षाला 2,000 पेक्षा जास्त invoices, बहुतेक consignments वर e-way bills. जवळपास कुठल्याही फ्री plan वर तो मुद्दा 9 मध्ये नापास होणार, आणि त्यात काही वाईट नाही. त्याच्यासाठी खरा उपयोगी प्रश्न मुद्दा 14 आहे: paid tier ची किंमत किती, आणि त्यात e-way bills आहेत का?
आयेशा नागपूरमध्ये freelance designer आहे. ₹25 लाखाचं billing, बहुतेक services, काही डझन invoices. एकदा due date चुकीची समजल्यामुळे तिने ₹1,200 late fee भरली होती, म्हणून तिच्यासाठी मुद्दा 4 महत्त्वाचा. तिचा CA दर quarter ला review करतो, म्हणून मुद्दा 11 सुद्धा. दोन फ्री users, एक तिच्यासाठी आणि एक CA साठी, अगदी बरोबर बसतं.
(मीना, राहुल आणि आयेशा ही फक्त उदाहरणं आहेत, ग्राहक नाहीत.)
कोणत्या गोष्टी दिसल्या तर लांब राहायचं?
Pricing page वर returns ची नावंच नसतील तर सावध राहा. "GST compliance" म्हणजे जवळपास काहीही असू शकतं, म्हणून GSTR-1 आणि GSTR-3B लिखित स्वरूपात शोधा. कुठे countdown दिसत असेल, तर तो trial आहे. ते माहीत असेल आणि तुम्ही त्याचं budget ठेवलं असेल तर हरकत नाही, पण त्याला कायमचं फ्री समजू नका. GSTR-2B चा उल्लेखच नसेल तर ती एक मोठी उणीव आहे, कारण ITC न जुळवता GSTR-3B भरणं हेच बऱ्याच notices चं मूळ असतं. आणि मर्यादा sign up केल्यानंतरच दिसत असतील, तर स्वतःला विचारा, असं का?
एक निवडलं. आता पुढे काय?
खऱ्या return साठी वापरण्याआधी एकदा सराव करून बघा. मागच्या महिन्याची sales आणि purchases टाका, जरी तो return आधीच भरला असला तरी. GSTR-1 आणि GSTR-3B चे summaries तुम्ही प्रत्यक्ष भरलेल्या आकड्यांशी तुलना करा. जुळले, तर पुढच्या महिन्याचा return software मधून भरा, आणि submit दाबण्याआधी तो पहिला return एकदा तुमच्या CA ला दाखवा.
या एका सरावात setup च्या कंटाळवाण्या चुका पकडल्या जातात: चुकीचा state code, एखाद्या item ला HSN नसणं, exclusive हवा असताना inclusive टाकलेला rate. Exports, reverse charge किंवा एकापेक्षा जास्त राज्यांत व्यवहार असतील, तर तुमचा setup एकदा CA कडून नीट तपासून घ्या.
HelloBooks कशी मदत करतं
छोट्या व्यवसायांसाठी HelloBooks Free बनवताना आम्ही हीच चेकलिस्ट डोळ्यासमोर ठेवली. ते ₹0 आहे, credit card लागत नाही आणि त्याला expiry नाही. एका GSTIN साठी अमर्यादित GSTR-1 आणि GSTR-3B filing मिळतं, जे HelloBooks च्या आतूनच थेट GST portal ला फाइल होतं, आणि सोबत ITC tracking सह GSTR-2B reconciliation. GSTR-3B वर व्याज आणि late fee फाइल करण्याआधीच GST portal चा स्वतःचा आकडा म्हणून दिसतात. Free मध्ये 2 users आहेत, त्यामुळे तुमचा CA त्याच books मध्ये काम करू शकतो, आणि वर्षाला 200 व्यवहारांपर्यंत invoices, bills, quotes, aging reports, P&L, Balance Sheet आणि Cash Flow मिळतात.
Free मध्ये काय नाही: GSTR-9, e-invoicing, e-way bills, एकापेक्षा जास्त GSTIN, किंवा वर्षाला 200 पेक्षा जास्त व्यवहार. हे सगळं Pro मध्ये ₹499/महिना ला आहे. pricing बघा, फ्री विरुद्ध paid GST software बद्दल आमचं मत वाचा, आणि GSTR-3B filing कसं चालतं ते पाहा.
FAQs
कुठला एक मुद्दा अजिबात सोडायचा नाही?
फ्री plan GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal ला, कुठल्याही वेळेच्या मर्यादेशिवाय फाइल करतो का, हा. ते नसेल, तर बाकी सगळी नुसती सजावट.
माझे व्यवहार कसे मोजायचे?
मागच्या 12 महिन्यांचे sales invoices, purchase bills, खर्च, आणि receipts व payments यांची बेरीज करा. तुमचं bank statement आणि मागच्या वर्षीचा GSTR-1 घेतला तरी पुरेसा जवळचा आकडा मिळतो.
फ्री trial कधी घेण्यासारखा असतो का?
हो, trial संपल्यावरच्या paid किमतीचं budget तुम्ही आधीच ठेवलं असेल तर. फक्त ते फ्री आहे असं समजून संपूर्ण वर्षाचं नियोजन त्यावर करू नका.
FY 2026-27 च्या मध्येच software बदलता येतं का?
येतं. फाइल केलेले returns portal वर राहतात. खरं काम आहे open invoices, opening balances आणि ITC records हलवण्याचं, म्हणून quarter संपताना बदलणं सगळ्यात सोपं.
मला तरीही CA लागेल का?
नेहमीचं filing बहुतेक software सांभाळतं. Notices, exports, reverse charge किंवा annual return साठी मात्र CA ची फी देणं अजूनही फायद्याचं आहे.
ज्याचा banner सगळ्यात मोठा आहे ते नाही, तर जे तुमच्या चेकलिस्टमध्ये पास होतं ते निवडा.
फ्री सुरुवात करा — GST filing समाविष्ट, card नको. HelloBooks Free वापरून बघा
