Key takeaways
What this article covers, in order:
- શરૂઆત સર્ટિફિકેટથી કરો, ઇન્વોઇસ બુકથી નહીં
- સર્ટિફિકેટ આવ્યા પહેલાં થયેલા વેચાણનું શું?
- માસિક કે ત્રિમાસિક? પહેલી ડ્યૂ ડેટ પહેલાં નક્કી કરો
- પહેલો ઇન્વોઇસ બનાવતા પહેલાં ચોપડા સેટ કરો
- તમારું પહેલું GSTR-1
- તમારું પહેલું GSTR-3B
એપ્રૂવલનો ઇમેઇલ આવે, તમે સર્ટિફિકેટ ડાઉનલોડ કરો, અને દસેક મિનિટ માટે લાગે કે હવે આપણે પાક્કા વેપારી થઈ ગયા. પછી સવાલ ઊભો થાય: હવે શું ફાઇલ કરવાનું, અને ક્યાં સુધીમાં? ટૂંકો જવાબ: તમારું રજિસ્ટ્રેશન જે ટેક્સ પિરિયડમાં લાગુ પડે છે, એ પિરિયડનું પહેલું GSTR-1 અને GSTR-3B ભરવાનું જ છે, ભલે તમે એક પણ વસ્તુ વેચી ન હોય. ચાલો જોઈએ કે GSTIN થી સાફ-સુથરા પહેલા ફાઇલિંગ સુધી કોઈ ગભરાટ વગર કેવી રીતે પહોંચવું.
શરૂઆત સર્ટિફિકેટથી કરો, ઇન્વોઇસ બુકથી નહીં
તમારું રજિસ્ટ્રેશન સર્ટિફિકેટ (Form REG-06) ખોલો અને બે તારીખ શોધો. બંને એક નથી, અને એનો ફરક લોકો ધારે છે એના કરતાં વધારે મહત્વનો છે.
રજિસ્ટ્રેશનની effective date એ તારીખ છે જ્યારથી તમારી GST જવાબદારી શરૂ થાય છે. Date of issue એ તારીખ છે જ્યારે ડિપાર્ટમેન્ટે ખરેખર તમને એપ્રૂવ કર્યા. જો તમે થ્રેશોલ્ડ ક્રોસ કર્યાના 30 દિવસમાં અરજી કરી હોય, તો effective date સામાન્ય રીતે એ દિવસ હોય છે જ્યારે તમે જવાબદાર બન્યા, જે સર્ટિફિકેટ આવ્યું એના બે-ત્રણ અઠવાડિયાં પહેલાંની પણ હોઈ શકે.
ત્યાં જ છો તો કંટાળાજનક પણ જરૂરી વિગતો ચેક કરી લો: legal name, trade name, ધંધાનું મુખ્ય સ્થળ, કોઈ વધારાનું ગોડાઉન કે દુકાન. વધારાનું સ્થળ ચડાવવાનું રહી ગયું હોય તો પછી e-way bill બનાવતી વખતે કે ખોટા સરનામે નોટિસ આવે ત્યારે તકલીફ પડશે. અત્યારે જ non-core amendment થી સુધારી લો.
સર્ટિફિકેટ પર એક વધુ વાત: એ બતાવે છે કે તમે regular taxpayer છો કે composition માં. આ લેખ regular taxpayer માટે છે, એટલે કે જે GSTR-1 અને GSTR-3B ભરે છે. Composition ડીલરનો ક્રમ અલગ છે (CMP-08 અને GSTR-4).
સર્ટિફિકેટ આવ્યા પહેલાં થયેલા વેચાણનું શું?
અંજલિબેનનો દાખલો લો, એમણે વડોદરામાં હોમ-ડેકોરનો ધંધો શરૂ કર્યો. એમની effective date 2 સપ્ટેમ્બર 2026 છે, પણ સર્ટિફિકેટ 18 સપ્ટેમ્બર 2026 એ ઇશ્યૂ થયું. એ 16 દિવસમાં એમણે થોડાં બુટિકને ₹1,80,000 નું બિલિંગ કર્યું, GSTIN વગરના સાદા ઇન્વોઇસ પર.
એ વેચાણ ટેક્સેબલ હતું. કાયદો એમને એ ગાળા માટે revised tax invoice આપવાની છૂટ આપે છે, સર્ટિફિકેટ ઇશ્યૂ થયાની તારીખથી એક મહિનાની અંદર. એટલે 18 ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં એમણે બુટિકને યોગ્ય tax invoice મોકલવા જોઈએ, અને એ એમના પહેલા GSTR-1 માં જાય. એમના ખરીદનારને ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ મળે, અને એમનો પહેલો પિરિયડ ઓછો રિપોર્ટ થયેલો ન રહે.
માસિક કે ત્રિમાસિક? પહેલી ડ્યૂ ડેટ પહેલાં નક્કી કરો
તમારું aggregate turnover ₹5 કરોડ સુધી હોય, તો તમે QRMP (Quarterly Return, Monthly Payment) હેઠળ ફાઇલ કરી શકો. નહીં તો માસિક. બંનેની સરખામણી આ રહી:
| માસિક ફાઇલિંગ | QRMP (ટર્નઓવર ₹5 કરોડ સુધી) | |
|---|---|---|
| GSTR-1 | આવતા મહિનાની 11 તારીખ સુધીમાં | ક્વાર્ટર પછીની 13 તારીખ સુધીમાં (મહિના 1 અને 2 માં B2B ઇન્વોઇસ માટે વૈકલ્પિક IFF, એ પણ 13 તારીખ સુધીમાં) |
| GSTR-3B | આવતા મહિનાની 20 તારીખ સુધીમાં | ક્વાર્ટર પછીની 22 કે 24 તારીખ સુધીમાં, તમારા રાજ્ય પ્રમાણે |
| ટેક્સ ભરવો | દરેક GSTR-3B સાથે | મહિના 1 અને 2 માટે 25 તારીખ સુધીમાં PMT-06 ચલણ, બાકીનો ત્રિમાસિક 3B સાથે |
| વર્ષનાં રિટર્ન | 24 | 8, વત્તા માસિક પેમેન્ટ |
પોર્ટલ નવા રજિસ્ટ્રેશનવાળાને તમે જે જાહેર કર્યું હોય એના આધારે ડિફોલ્ટ વિકલ્પ પર મૂકે છે. Returns હેઠળ "Opt-in for Quarterly Return" માં તમે એ જોઈ અને બદલી શકો, પોર્ટલ જે સમયગાળામાં છૂટ આપે એમાં.
તો કયો પસંદ કરવો? તમારા ગ્રાહકો મોટા ભાગે બીજા બિઝનેસ હોય, તો એમને દર મહિને તમારા ઇન્વોઇસ એમના GSTR-2B માં દેખાય એ જોઈશે. માસિક ફાઇલિંગ, કે IFF સાથે QRMP, એમને ખુશ રાખે. તમે મોટા ભાગે સીધા ગ્રાહકોને વેચતા હો અને વોલ્યુમ નાનું હોય, તો QRMP તમારી ઘણી સાંજ બચાવે.
પહેલો ઇન્વોઇસ બનાવતા પહેલાં ચોપડા સેટ કરો
સીધું બિલિંગ શરૂ કરી દેવાની લાલચ રોકો. ચાલીસ ઇન્વોઇસ પછી સેટઅપની ભૂલ સુધારવી બહુ ત્રાસદાયક છે.
ફાઇનાન્સિયલ વર્ષ માટે યુનિક હોય એવી ઇન્વોઇસ સિરીઝ પસંદ કરો, જેમ કે INV/26-27/001. GST ક્રમસર નંબર માગે છે, 16 અક્ષર સુધી.
દરેક પ્રોડક્ટ કે સર્વિસને એનો HSN કે SAC કોડ આપો. નાના બિઝનેસ (ટર્નઓવર ₹5 કરોડ સુધી) સામાન્ય રીતે B2B ઇન્વોઇસ પર 4-અંકનો HSN બતાવે, મોટા 6 અંક, પણ નક્કી કરતા પહેલાં પોર્ટલ પર અત્યારની જરૂરિયાત ચેક કરી લો.
પછી રેટ સાચા રાખો. 22 સપ્ટેમ્બર 2025 થી લાગુ થયેલા rate rationalisation પછી, મોટા ભાગની વસ્તુઓ હવે 5% કે 18% માં છે, અને થોડી demerit goods માટે 40%. તમે જૂના ભાવપત્રકમાંથી કે સપ્લાયરના 2024 ના ઇન્વોઇસમાંથી રેટ કોપી કરતા હો, તો દરેક લાઇન ફરી ચેક કરો.
અને બિલ બનાવતા પહેલાં ગ્રાહકોના GSTIN ભેગા કરી લો. ખરીદનારના GSTIN વગરનો B2B ઇન્વોઇસ B2C તરીકે રિપોર્ટ થઈ જાય, અને તમારા ગ્રાહકની ક્રેડિટ જાય. એ તમને ફોન કરશે, સામાન્ય રીતે 19 તારીખે.
Place of supply ની જાળ
તમારા જ રાજ્યમાં વેચો છો? CGST વત્તા SGST. બીજા રાજ્યમાં કોઈને વેચો છો? IGST. સાંભળવામાં સહેલું. છતાં inter-state વેચાણ પર CGST + SGST લગાવી દેવું, પહેલાં રિટર્નમાં અમે જોઈએ છીએ એ સૌથી સામાન્ય ભૂલ છે. એ સુધારવા credit note અને નવો ઇન્વોઇસ બનાવવો પડે, અને ખોટા હેડમાં ભરેલા ટેક્સનો અલગથી ઉકેલ લાવવો પડે.
તમારું પહેલું GSTR-1
GSTR-1 માં તમે શું વેચ્યું એની યાદી હોય છે. પહેલા પિરિયડ માટે તમે effective date થી B2B ઇન્વોઇસ (revised ઇન્વોઇસ સહિત) રિપોર્ટ કરશો, B2C વેચાણ (મોટાં inter-state વેચાણ અલગ-અલગ, બાકીનાં રેટ અને રાજ્ય પ્રમાણે સમરીમાં), કોઈ credit કે debit note, export કે SEZ સપ્લાય થયાં હોય તો એ, અને બે ટેબલ જે લોકો ઘણી વાર ભૂલી જાય છે: HSN summary અને document summary.
કોઈ વેચાણ નથી થયું? તો પણ nil GSTR-1 ભરી દો. એક મિનિટ લાગે. ન ભરો તો તમારું GSTR-3B અટકે અને નકામી લેટ ફી ચડતી જાય.
તમારું પહેલું GSTR-3B
આ એ રિટર્ન છે જેમાં પૈસા ખરેખર ભરાય છે. Table 3.1 માં તમારો output tax GSTR-1 માંથી આપોઆપ ભરાઈ જાય છે, એટલે ફરી ટાઇપ કરવાને બદલે એને રિવ્યૂ કરો.
ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ GSTR-2B માંથી આવે છે, જે પોર્ટલ પછીના મહિનાની લગભગ 14 તારીખે બનાવે છે. પહેલા મહિને તમારું 2B પાતળું લાગી શકે, કારણ કે તમારા બધા સપ્લાયરે ફાઇલ નહીં કર્યું હોય. એ સામાન્ય છે. જે 2B માં ખરેખર દેખાય અને સાચે જ eligible હોય એટલું જ ક્લેઇમ કરો; બાકીનું પછીના મહિનામાં દેખાય ત્યારે લઈ શકાય.
એક જોગવાઈ જાણવા જેવી છે. જો તમે જવાબદાર બન્યાના 30 દિવસમાં અરજી કરી હોય, તો effective date ના આગલા દિવસે સ્ટોકમાં રહેલા inputs પર Form ITC-01 દ્વારા ITC ક્લેઇમ કરી શકો એવું બને. એની પોતાની શરતો અને સમયમર્યાદા છે, એટલે નક્કી કરતા પહેલાં તમારા CA સાથે દસ મિનિટ વાત કરી લેવી સારી.
કેશમાં ટેક્સ ભરવાનો હોય તો પોર્ટલ પર ચલણ બનાવો, net banking કે UPI થી ભરો, અને 3B માં સેટ-ઓફ કરો. મોડું ભરો તો કેશવાળા ભાગ પર Section 50 નું વર્ષે 18% વ્યાજ લાગવા માંડે. લેટ ફી રોજના ₹50 છે (nil રિટર્ન માટે ₹20), ટર્નઓવર પ્રમાણેની મર્યાદા સાથે.
એક કામની ટિપ: 20 તારીખની સાંજે પોર્ટલ કીડીની ચાલે ચાલે છે, કારણ કે અડધું ભારત ત્યારે જ ફાઇલ કરે છે. 17 કે 18 તારીખે ફાઇલ કરી શકો, તો કરી જ નાખો.
પહેલા પિરિયડનું ચેકલિસ્ટ
- [ ] REG-06 ડાઉનલોડ કર્યું; effective date અને issue date નોંધી
- [ ] એ બે તારીખ વચ્ચેના વેચાણ માટે revised ઇન્વોઇસ, issue date થી એક મહિનામાં આપ્યા
- [ ] ફાઇલિંગની ફ્રિક્વન્સી નક્કી કરી (માસિક કે QRMP)
- [ ] ઇન્વોઇસ સિરીઝ, HSN/SAC કોડ અને અત્યારના GST રેટ સેટ કર્યા
- [ ] દરેક B2B ગ્રાહકના GSTIN ભેગા કર્યા
- [ ] ખરીદીનાં બિલ સપ્લાયરના GSTIN સાથે સાચવ્યાં
- [ ] GSTR-2B બને પછી એક વાર ચેક કર્યું
- [ ] GSTR-1 ફાઇલ કર્યું (વેચાણ ન હોય તો nil)
- [ ] ડ્યૂ ડેટ પહેલાં ટેક્સ ભર્યો અને GSTR-3B ફાઇલ કર્યું
- [ ] ઓપનિંગ સ્ટોક માટે ITC-01 વિશે CA સાથે વાત કરી
પહેલાં રિટર્નમાં અમે જોઈએ છીએ એ ભૂલો
સૌથી મોટી ભૂલ: effective date ને બદલે સર્ટિફિકેટની તારીખથી ગણવું. તમારી જવાબદારી effective date થી શરૂ થાય છે, બસ.
બીજી: "ફાઇલ કરવા જેવું કંઈ હતું જ નહીં" કહીને ફાઇલ ન કરવું. Nil રિટર્ન પણ રિટર્ન જ છે, અને ન ભરેલો પિરિયડ આગલાને અટકાવે છે.
પછી આવે, GSTR-2B માં ન હોય એવા બિલ પર ITC ક્લેઇમ કરવું. તમને લાગે કે આ તો તમારી ક્રેડિટ છે. પણ સપ્લાયરે ફાઇલ ન કર્યું હોય તો પોર્ટલ તમારો સાથ નહીં આપે, અને પછી તમારે વ્યાજ સાથે એ રિવર્સ કરવું પડશે.
HelloBooks કેવી રીતે મદદ કરે છે
HelloBooks Free થી નવા રજિસ્ટર થયેલા બિઝનેસ એક GSTIN માટે GSTR-1 અને GSTR-3B, HelloBooks ની અંદરથી સીધા GST પોર્ટલ પર ફાઇલ કરી શકે છે, ₹0 માં, કોઈ credit card વગર અને કોઈ એક્સપાયરી વગર. તમે HSN/SAC કોડ અને સાચા CGST/SGST/IGST ભાગ સાથે ઇન્વોઇસ બનાવો, ખરીદીનાં બિલ નોંધો, અને GSTR-2B સામે reconcile કરો, જેથી કઈ ક્રેડિટ ક્લેઇમ કરવી સલામત છે એ ખબર પડે. GSTR-3B ફાઇલ કરતા પહેલાં, તમને વ્યાજ અને લેટ ફી બરાબર એ જ રીતે દેખાશે જે રીતે GST પોર્ટલ ગણે છે. તમારા પહેલા રિટર્ન પર નજર નાખવા તમે તમારા CA ને એ જ ચોપડામાં બોલાવી શકો. Free માં વર્ષે 200 ટ્રાન્ઝેક્શન અને 2 યુઝર સુધી આવરી લેવાય છે; એનાથી આગળ વધો તો પેઇડ પ્લાનમાં શું છે એ pricing પેજ પર છે. GSTR-1 ફાઇલિંગ અને GSTR-3B ફાઇલિંગ કેવી રીતે કામ કરે છે એ અહીં જુઓ.
FAQs
જે મહિને રજિસ્ટ્રેશન મળ્યું એ મહિનાનું ફાઇલ કરવું પડે?
હા. તમારી effective date જે ટેક્સ પિરિયડમાં આવે ત્યાંથી રિટર્ન શરૂ થાય છે. 25 સપ્ટેમ્બર 2026 એ રજિસ્ટર થયા? તમારાં પહેલાં રિટર્ન સપ્ટેમ્બર 2026 નાં થશે, અથવા QRMP હેઠળ જુલાઈ–સપ્ટેમ્બર 2026 ક્વાર્ટરનાં.
પહેલા મહિને કોઈ વેચાણ નથી થયું. તો પણ ફાઇલ કરવું પડે?
હા, nil GSTR-1 અને nil GSTR-3B. Nil રિટર્ન પર લેટ ફી ઓછી છે, પણ શૂન્ય નથી.
રજિસ્ટ્રેશન પહેલાંની ખરીદી પર ITC ક્લેઇમ કરી શકાય?
ક્યારેક. જો તમે જવાબદાર બન્યાના 30 દિવસમાં અરજી કરી હોય, તો effective date ના આગલા દિવસે સ્ટોકમાં રહેલા inputs પર ITC-01 દ્વારા ITC ક્લેઇમ કરી શકો. Capital goods અને સર્વિસના નિયમ અલગ છે, એટલે CA સાથે ચેક કરો.
મારો GSTIN આવ્યા પહેલાં મેં ગ્રાહકોને બિલ આપ્યાં. હવે શું?
સર્ટિફિકેટની issue date થી એક મહિનાની અંદર એ વેચાણ માટે revised tax invoice આપો, અને એને તમારા પહેલા GSTR-1 માં રિપોર્ટ કરો.
નવા બિઝનેસે QRMP પસંદ કરવું જોઈએ?
ટર્નઓવર ₹5 કરોડ સુધી હોય અને મોટા ભાગના ગ્રાહકો સામાન્ય ગ્રાહકો હોય, તો QRMP કાગળકામ ઘટાડે. બિઝનેસ ખરીદનારા એમની ક્રેડિટ માટે તમારા ઇન્વોઇસ પર આધાર રાખતા હોય, તો માસિક જાઓ અથવા IFF સાથે QRMP વાપરો.
પહેલું રિટર્ન જ સૌથી અઘરું હોય છે. બે-ત્રણ વાર થઈ જાય પછી એ ચાની એક પ્યાલીમાં પતી જાય એવું રોજનું કામ બની જાય.
ફ્રીમાં શરૂ કરો — GST ફાઇલિંગ સામેલ, કાર્ડની જરૂર નથી. HelloBooks ફ્રી અજમાવો
