Key takeaways
What this article covers, in order:
- तुम्ही काय claim करता त्यातल्या चुका
- तुम्ही काय report करता त्यातल्या चुका
- तुम्ही काय भरता त्यातल्या चुका
- सगळं नजरेखाली ठेवण्यातल्या चुका
- पटकन स्व-तपासणी
- HelloBooks कशी मदत करतं
GST च्या बहुतेक अडचणी फसवणुकीने किंवा मोठ्या निर्णयाने सुरू होत नाहीत. त्या छोट्या गोष्टीने सुरू होतात: hotel bill वरचा GST credit म्हणून घेतला, वकिलाच्या invoice वर कोणीच reverse charge भरला नाही, GSTR-1 एक आकडा सांगतो आणि GSTR-3B दुसराच. या छोट्या गोष्टी साठत जातात, आणि शेवटी system-generated intimation येते. खाली त्या बारा चुका आहेत ज्या आम्हाला छोट्या व्यवसायांमध्ये सगळ्यात जास्त दिसतात, प्रत्येक का त्रास देते, आणि त्याऐवजी काय करायचं.
तुम्ही काय claim करता त्यातल्या चुका
1. कायद्याने blocked केलेल्या गोष्टींवर ITC घेणं
अशोक सांगलीत printing press चालवतो. तो team च्या जेवणाच्या bills, मालकाच्या गाडीचा insurance आणि clients ना दिलेल्या दिवाळी भेटवस्तू यांवर GST credit घेत होता. तिन्ही Section 17(5) खाली blocked credits आहेत. खाणं-पिणं, खाजगी वापराची motor vehicles (काही अपवादांसह), भेटवस्तू आणि वैयक्तिक वापर, हे नेहमीचे संशयित.
उपाय म्हणजे हे खर्च नोंदवतानाच "ITC नाही" असं tag करा, म्हणजे credit मुळात तुमच्या GSTR-3B पर्यंत पोहोचणारच नाही. नंतर reverse केलं तर व्याज लागतं.
2. GSTR-2B मध्ये नसलेलं credit घेणं
तुमच्या supplier ने नीट tax invoice दिला. तुम्ही पैसे दिले. पण त्याने GSTR-1 भरलेला नाही, म्हणून bill तुमच्या GSTR-2B मध्ये नाही. सध्याच्या नियमांनुसार 2B मध्ये न दिसणारं credit अजून उपलब्ध नाही. तरीही घेतलं, तर system जास्तीचं credit flag करते, आणि मग intimation पाठवते.
ते दिसेपर्यंत थांबा, supplier कडे पाठपुरावा करा, आणि ज्या महिन्यात दिसेल त्या महिन्यात घ्या. FY 2026-27 च्या bills साठी, भरून काढायला अजून 30 नोव्हेंबर 2027 पर्यंत वेळ आहे.
3. 180 दिवसांचा payment नियम विसरणं
तुम्ही ITC घेतलं आणि invoice च्या तारखेपासून 180 दिवसांत supplier ला पैसे दिले नाहीत, तर ते credit व्याजासह reverse करावं लागतं. पैसे दिल्यावर ते परत मिळतं. लांब credit cycles असलेले, किंवा supplier सोबत वाद असलेले व्यवसाय यावर खूपदा अडखळतात. दर quarter ला एकदा तुमचं payables ageing तपासा.
तुम्ही काय report करता त्यातल्या चुका
4. GSTR-1 आणि GSTR-3B जुळत नाहीत
GSTR-1 सांगतो तुमचा output tax ₹3,40,000 होता. GSTR-3B मध्ये ₹3,10,000 भरले. ₹30,000 चा फरक म्हणजे नेमकं तेच जे system शोधते, आणि आजकाल 3B चा liability table GSTR-1 मधून आपोआप भरला जातो, तो याच कारणासाठी. नेहमीची कारणं म्हणजे 3B भरल्यानंतर GSTR-1 मध्ये invoice जोडला, किंवा 3B books ऐवजी spreadsheet वरून भरला.
आधी GSTR-1 भरा, आपोआप भरलेला 3B त्याच्याशी तपासा, आणि मगच पैसे भरा.
5. चुकीचं place of supply
प्रत्यक्षात inter-state supply असताना CGST आणि SGST लावणं, किंवा उलट. Tax चुकीच्या सरकारच्या खात्यात जातो. दुरुस्त करायला credit note, योग्य head खाली नवीन invoice, आणि चुकीच्या tax साठी refund claim लागतो. ही चूक बहुतेक वेळा चुकीचं राज्य असलेल्या customer master मुळे, किंवा माल कुठे deliver होतोय हे न विचारल्यामुळे होते.
6. B2B invoices B2C म्हणून report होणं
तुम्ही खरेदीदाराचा GSTIN घेतला नाही, तर त्याचा invoice B2C summary मध्ये जातो आणि त्याचं credit जातं. 15 तारखेला, जेव्हा तो त्याचा 2B बघेल, तेव्हा चिडलेल्या फोनची अपेक्षा ठेवा. व्यावसायिक ग्राहकांसाठी GSTIN हा बंधनकारक field करा.
7. चुकीचे किंवा नसलेले HSN codes
सप्टेंबर 2025 मधल्या rate बदलांमुळे बऱ्याच items चे slabs बदलले. तुमच्या item master मध्ये अजूनही जुने rates किंवा अस्पष्ट HSN codes असतील, तर प्रत्येक invoice ला ती चूक वारसाहक्काने मिळते. तुमची item list सध्याच्या rates शी एकदा, नीट, तपासा. कंटाळवाणी दुपार, पण नंतरच्या बऱ्याच दुरुस्त्या वाचवते.
तुम्ही काय भरता त्यातल्या चुका
8. Reverse charge चुकणं
काही खरेदीमध्ये supplier ऐवजी तुम्ही, खरेदीदार, GST भरायला जबाबदार असता. वकिलाकडून legal services, बऱ्याच प्रकरणांत goods transport agency services, आणि काही इतर notified services ही नेहमीची उदाहरणं, आणि unregistered मालकाकडून commercial property भाड्याने घेणं हे पण ऑक्टोबर 2024 पासून बऱ्याच व्यवसायांसाठी reverse charge खाली आहे. RCM चा tax GSTR-3B मधून cash मध्ये भरा, आणि eligible असेल तर ITC म्हणून घ्या.
Auditor विचारेपर्यंत कोणालाच RCM आठवत नाही. Vendor वर flag लावा म्हणजे system आठवण करून देईल.
9. व्याज ऐच्छिक समजणं
तुम्ही tax cash मध्ये उशिरा भरला, तर Section 50 खाली वर्षाला 18% व्याज लागतं, कोणी demand पाठवो वा न पाठवो. दुर्लक्ष केलं म्हणून ते नाहीसं होत नाही; ते नंतरच्या notice मध्ये जास्त व्याजासह दिसतं. Return सोबतच भरा.
सगळं नजरेखाली ठेवण्यातल्या चुका
10. Nil returns न भरणं
"या महिन्यात विक्रीच नव्हती, म्हणून भरला नाही." Nil returns पण returns च असतात. ते चुकवले तर late fees जमतात, पुढचा return अडतो, आणि सलग दोन periods GSTR-3B भरला नाही, तर तुमचं e-way bill generation पण block होऊ शकतं. चुकवत राहिलात तर registration रद्द होऊ शकतं.
11. Portal intimations कडे दुर्लक्ष
Mismatch intimations (जसं GSTR-1 विरुद्ध 3B मधले फरक, किंवा 2B च्या तुलनेत जास्तीचं ITC) तुम्हाला पैसे भरायला किंवा स्पष्टीकरण द्यायला एक खिडकी देतात. उत्तर दिलं नाही, तर system पुढच्या period साठी तुमचं GSTR-1 filing मर्यादित करू शकते. या तुमच्या portal dashboard वर आणि email वर येतात, आणि दोन्ही ठिकाणी सहज नजरेतून सुटतात. तुमचा CA फाइल करत असला तरी महिन्यातून किमान एकदा portal वर login करा.
12. Registration चा तपशील जुना होऊ देणं
तुम्ही गोदाम बदललं, नवीन branch जोडली, bank account बदललं, किंवा एखादा partner गेला. यातलं काहीच portal वर update झालं नाही. Officers registered पत्त्यावर येतात, notices जुन्या emails वर जातात, आणि e-way bills चुकीच्या origin सह निघतात. काहीही बदललं की दिलेल्या वेळेत तुमचं registration amend करा.
पटकन स्व-तपासणी
| तपासणी | किती वेळा | पकडली जाणारी चूक |
|---|---|---|
| blocked असेल तिथे expense ledgers "ITC नाही" tag केलेले | नोंदवताना | 1 |
| Books मधलं ITC विरुद्ध GSTR-2B | दर महिन्याला | 2 |
| 180 दिवसांवरचं payables ageing | दर quarter ला | 3 |
| GSTR-1 tax विरुद्ध GSTR-3B tax | प्रत्येक 3B आधी | 4 |
| Customer master: राज्य आणि GSTIN | ग्राहक जोडताना | 5, 6 |
| Item master: HSN आणि rates | वर्षातून एकदा, आणि rate बदलांनंतर | 7 |
| RCM साठी flag केलेले vendors | vendors जोडताना | 8 |
| उशिराच्या cash payment वर भरलेलं व्याज | प्रत्येक उशिराच्या return सोबत | 9 |
| प्रत्येक period च्या return ची स्थिती | दर महिन्याला | 10 |
| Portal notices आणि intimations | दर महिन्याला | 11 |
| Registration चा तपशील विरुद्ध वास्तव | काहीही बदललं की | 12 |
वर्षापेक्षा जुनी, किंवा मोठ्या रकमेची चूक सापडली, तर दुरुस्त करण्याआधी CA शी बोला. गोष्टी दुरुस्त करायचा बहुतेक वेळा एक योग्य क्रम असतो.
HelloBooks कशी मदत करतं
यातल्या बऱ्याच चुका नोंदी आणि returns वेगवेगळ्या ठिकाणी असल्यामुळे होतात. HelloBooks Free मध्ये तुम्ही ग्राहकाचा GSTIN, राज्य आणि HSN codes सह invoices काढता, म्हणजे place of supply आणि B2B reporting बरोबर येतं, आणि त्याच books मधून एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal ला फाइल करता. GSTR-2B reconciliation कोणती bills प्रत्यक्षात claim करता येतात ते दाखवतं, आणि AP ageing मुळे 180 दिवसांची तपासणी पटकन होते. GSTR-3B फाइल करण्याआधी HelloBooks व्याज आणि late fee GST portal जसं मोजतं तसंच दाखवतं, म्हणजे अंदाज लावावा लागत नाही. ते ₹0 आहे, card नको, expiry नाही; फ्री plan, HSN/SAC codes आणि GSTR-3B filing बघा.
FAQs
छोट्या व्यवसायांना GST notices येण्याचं सगळ्यात सामान्य कारण कोणतं?
Returns मधले mismatches: GSTR-1 विरुद्ध GSTR-3B चा output tax, आणि घेतलेलं ITC विरुद्ध GSTR-2B. दोन्ही system कडूनच पकडले जातात.
Business lunch किंवा client gift वरचा GST claim करता येतो का?
साधारणपणे नाही. खाणं-पिणं आणि भेटवस्तू Section 17(5) खालच्या blocked credits मध्ये येतात, अगदी थोड्या अपवादांसह.
180 दिवसांत supplier ला पैसे दिले नाहीत तर काय?
त्या bill वर घेतलेलं ITC व्याजासह reverse करायचं, आणि पैसे दिल्यावर पुन्हा घेता येतं.
GSTR-3B न भरल्याने e-way bills वर परिणाम होतो का?
हो. सलग दोन tax periods GSTR-3B भरला नाही, तर तुमच्या GSTIN साठी e-way bill generation block होऊ शकतं.
मला एक जुनी चूक सापडली. या महिन्याच्या return मध्ये सरळ दुरुस्त करू का?
नेहमीच नाही. Period आणि प्रकारानुसार काही दुरुस्त्यांना वेळेची मर्यादा असते किंवा DRC-03 payment लागतं. जुनं काहीही दुरुस्त करण्याआधी CA ला विचारा.
यातली कोणतीच चूक टाळायला प्रतिभावंत असायची गरज नाही. फक्त तुम्ही खरंच पाळाल असा महिन्याचा दिनक्रम हवा.
फ्री सुरुवात करा — GST filing समाविष्ट, card नको. HelloBooks Free वापरून बघा
