Key takeaways
What this article covers, in order:
- आधी, HSN आणि SAC मध्ये फरक काय?
- मी किती अंक report करायचे?
- B2B आणि B2C tabs मुळे काय बदललं?
- प्रत्येक column मध्ये काय हवं?
- माझा Table 12 बाकीच्या GSTR-1 शी का जुळत नाही?
- आणि Table 13 चं काय?
तुम्ही प्रत्येक invoice टाकलं आहे, totals बरोबर दिसतायत, आणि तरी GSTR-1 Table 12 वर warning दाखवतो. परत एकदा. Table 12 म्हणजे त्या कालावधीत तुम्ही जे काही विकलं त्याचा HSN-wise summary: प्रत्येक HSN (माल) किंवा SAC (सेवा) code, नग, taxable value आणि कर. Apr 2025 च्या tax period पासून त्याचे वेगळे B2B आणि B2C tabs झाले आहेत, आणि codes टाइप न करता portal च्या dropdown मधून निवडावे लागतात.
किती अंक, हे तुमच्या turnover वर ठरतं: मागच्या वर्षी तुम्ही ₹5 कोटी किंवा कमी असाल तर 4, जास्त असाल तर 6. बहुतेक त्रास तीन गोष्टींमुळे होतो: चुकीचे अंक, invoice tables शी न जुळणारा summary, आणि अर्थ न लागणारी units.
आधी, HSN आणि SAC मध्ये फरक काय?
HSN (Harmonised System of Nomenclature) codes मालाचं वर्गीकरण करतात. ते आंतरराष्ट्रीय आहेत, chapters मध्ये मांडलेले, म्हणजे 0402 हे दुधाची पावडर, 6109 हे T-shirts, 8471 हे computers.
SAC (Services Accounting Code) ही सेवांसाठी भारताची code यादी आहे. सगळे SAC codes 99 ने सुरू होतात. Legal services 9982 खाली, IT services 9983 खाली, restaurant services 9963 खाली.
GSTR-1 मध्ये दोन्ही एकाच Table 12 मध्ये जातात. एक माल आणि एक सेवा, याची portal ला पर्वा नसते; त्याला फक्त योग्य code, योग्य अंक आणि जुळणारे आकडे हवे असतात.
मी किती अंक report करायचे?
| मागच्या FY मधला एकूण turnover | Table 12 मधले अंक |
|---|---|
| ₹5 कोटीपर्यंत | 4 |
| ₹5 कोटींपेक्षा जास्त | 6 |
फक्त या registration चा नाही, तर तुमच्या PAN वरच्या सगळ्या GSTINs चा मागच्या वर्षीचा turnover बघा. FY 2025-26 मध्ये ₹4.8 कोटी असलेली firm पूर्ण FY 2026-27 मध्ये 4 अंकच report करते, वर्षाच्या मध्येच ₹5 कोटी ओलांडले तरीही.
किमानपेक्षा जास्त अंक report करायला नेहमीच परवानगी आहे. काटेकोर वर्गीकरण असलेले काही व्यवसाय (pharma, auto parts) स्वतःच्या सोयीसाठी invoices वर 8 अंकी codes ठेवतात. Portal ला ज्या पातळीवर हवे आहेत त्या पातळीवरचे codes dropdown देईल, म्हणून जुळणारा निवडा.
B2B आणि B2C tabs मुळे काय बदललं?
2025 आधी एका HSN ची सगळी विक्री एकत्र दाखवता येत होती. आता Table 12 ला दोन tabs आहेत.
B2B tab नोंदणीकृत व्यक्तींना केलेल्या पुरवठ्यासाठी आहे, आणि तो Tables 4, 6B, 6C, 9B वगैरे मधल्या तुमच्या B2B invoices, credit/debit notes आणि amendments शी जुळायला हवा.
B2C tab नोंदणी नसलेल्या ग्राहकांना केलेल्या पुरवठ्यासाठी आहे, आणि तो B2C large, B2C small, exports आणि nil-rated tables शी तपासला जातो.
म्हणजे नाशिकमधल्या आनंदच्या hardware दुकानाने Nov 2026 मध्ये HSN 7318 (screws आणि bolts) चा ₹3,20,000 चा माल विकला, त्यातला ₹2,00,000 नोंदणीकृत contractors ना आणि ₹1,20,000 counter वर, तर तो दोन ओळी report करतो: B2B tab मध्ये 7318 खाली ₹2,00,000 आणि B2C tab मध्ये 7318 खाली ₹1,20,000. एकच code, दोन नोंदी.
आणि dropdown?
HSN codes हाताने टाइप करणं आता बंद झालं. तुम्ही यादीतून निवडता, आणि सरकारच्या HSN master मधून वर्णन आपोआप भरलं जातं. Typos कमी होतात. याचा अर्थ असाही की तुमच्या billing software च्या item master मध्ये एखादा बनवलेला किंवा जुना code असेल, तर ते आता कळेल. तुमची item list गर्दीच्या हंगामाआधी साफ करा, 10 तारखेला नाही.
प्रत्येक column मध्ये काय हवं?
| Field | काय भरायचं | नेहमीची चूक |
|---|---|---|
| HSN/SAC | Dropdown मधून निवडा | जुन्या दर यादीतला code वापरणं |
| Description | आपोआप भरलं जातं | इथे काही करायचं नाही |
| UQC (unit) | NOS, KGS, MTR, LTR वगैरे. सेवांसाठी portal परवानगी देईल तसं "OTH" किंवा "NA" | एकाच वस्तूसाठी वेगवेगळ्या invoices मध्ये BOX आणि NOS मिसळणं |
| Total quantity | कालावधीतली बेरीज | Quantity च्या field मध्ये किंमत टाकणं |
| Rate | त्या ओळीचा कर दर | एक HSN दोन दरांनी विकलं तर दोन ओळी लागतात |
| Taxable value | Discount वजा करून बेरीज | Value मध्ये कर धरणं |
| IGST / CGST / SGST / Cess | कराच्या रकमा | एकाच ओळीवर IGST आणि CGST दोन्ही लावणं |
सेवांना जवळजवळ कधीच अर्थपूर्ण quantity नसते, म्हणून त्यांच्या UQC चा जास्त विचार करू नका. सेवांसाठी portal जे स्वीकारतो ते निवडा.
एकाच कालावधीत एक HSN code दोन वेगवेगळ्या दरांनी विकला गेला असेल (22 Sep 2025 च्या दर बदलांच्या वेळी हे खूप झालं), तर प्रत्येक दरासाठी वेगळी ओळ report करा.
माझा Table 12 बाकीच्या GSTR-1 शी का जुळत नाही?
Portal Table 12 मधले totals invoice-level tables शी तुलना करतो. ते वेगळे असतील तर तो flag करतो. हे लिहिताना या validations warnings म्हणून दिसतात आणि तरीही फाइल करू देतात, पण portal ची ताजी advisory बघा, कारण हे कडक होऊ शकतं.
Mismatch ची नेहमीची कारणं:
- Credit notes वजा केलेल्या नाहीत. HSN 8516 वर ₹20,000 ची credit note दिली असेल, तर HSN summary तेवढ्याने कमी व्हायला हवा.
- Advance adjustments. Tables 11A/11B मध्ये मिळालेले आणि adjust केलेले advances हाताने केलेल्या summaries मध्ये गोंधळ घालू शकतात.
- Nil-rated आणि exempt वस्तू सोडून दिल्या. त्या सुद्धा 0% करावर HSN summary मध्ये यायला हव्यात.
- Rounding. Invoice-level वर जवळच्या रुपयापर्यंत केलेलं rounding शेकडो invoices मध्ये वाढत जातं.
- B2B/B2C विभागणी अंदाजाने केली. एखादा ग्राहक महिन्याच्या मध्येच नोंदणीकृत झाला, तर आधीची आणि नंतरची invoices योग्य tab मध्ये जायला हवीत.
सगळ्यात स्वच्छ उपाय म्हणजे Table 12 कधीच हाताने बनवू नका. ज्या invoice data मधून इतर tables बनतात, त्याच data मधून तो generate करा. मग उरलेले फरक म्हणजे खऱ्या चुका.
आणि Table 13 चं काय?
GSTR-1 च्या तळाशी आलाच आहात, तर Table 13 issue केलेल्या documents चा summary मागतो: invoice series, पासून आणि पर्यंत नंबर, एकूण issue केलेले आणि रद्द केलेले. हे सोपं आहे, आणि तुमच्या numbering मधल्या पोकळ्या इथेच दिसतात. तुमची series 0141 वरून 0145 वर उडी मारत असेल, तर मधले तीन रद्द म्हणून नोंदवलेले आहेत याची खात्री करा.
Table 12 साठी फाइलिंगआधीची छोटी तपासणी
- [ ] अंक मागच्या FY च्या turnover नुसार (4 किंवा 6)
- [ ] तुमच्या master मधल्या प्रत्येक वस्तूला dropdown यादीतला वैध code
- [ ] B2B आणि B2C विक्री वेगळ्या tabs वर
- [ ] Credit notes नी योग्य HSN ओळी कमी केल्या
- [ ] Nil-rated आणि exempt विक्री 0% वर समाविष्ट
- [ ] प्रत्येक दरासाठी प्रत्येक HSN ची एक ओळ
- [ ] प्रत्येक वस्तूसाठी UQC एकसारखं
- [ ] Table 12 चे totals invoice tables शी जुळतात
- [ ] Table 13 मधल्या document नंबरमध्ये स्पष्टीकरण नसलेली पोकळी नाही
मागच्या महिन्यात चुकीचा HSN वापरला असेल तर?
कर बरोबर होता आणि फक्त code चुकला असेल, तर परिणाम सहसा summary पुरताच राहतो, आणि तुम्ही पुढे तो सुधारता. चुकीच्या code मुळे दर चुकला असेल, तर तो कराचा प्रश्न आहे: तुम्हाला credit किंवा debit notes द्याव्या लागतील, त्या कालावधीचा GSTR-3B भरण्याआधी GSTR-1A मधून amend करावं लागेल, किंवा पुढच्या GSTR-1 मध्ये amend करावं लागेल. सीमारेषेवरच्या उत्पादनांचे वर्गीकरणाचे वाद (हे food preparation की नमकीन? part की accessory?) हीच ती जागा जिथे CA आपली फी कमावतो, म्हणून एखाद्याला विचारा.
HelloBooks कशी मदत करतं
HelloBooks मध्ये तुम्ही प्रत्येक वस्तू किंवा सेवेवर HSN किंवा SAC code एकदाच सेट करता, आणि तो प्रत्येक invoice वर येतो. GSTR-1 साठीचा HSN summary त्याच invoices मधून बनतो, म्हणून तो वेगळी spreadsheet न राहता बाकीच्या रिटर्नशी जुळतो. मग Free plan वर एका GSTIN साठी तुम्ही GSTR-1 थेट HelloBooks मधूनच GST portal वर भरू शकता. जास्त माहितीसाठी GSTR-1 filing page आणि आमचा HSN/SAC page बघा.
FAQs
₹1.5 कोटींखालच्या छोट्या व्यवसायांना GSTR-1 मध्ये HSN report करावा लागतो का?
हो. Reporting ची अट ₹5 कोटींच्या मर्यादेवर आधारित आहे. त्याखाली तुम्ही 4 अंक report करता; regular taxpayers ना Table 12 मधूनच सूट नाही.
माझ्या सेवेसाठी योग्य SAC कुठे सापडेल?
CBIC website सेवांचं वर्गीकरण प्रसिद्ध करते. वर्णनाने शोधा, explanatory notes बघा, आणि सध्याच्या दर notification शी दर तपासा.
एकच HSN B2B आणि B2C दोन्ही tabs मध्ये report करता येतो का?
हो, आणि त्या कालावधीत तो नोंदणीकृत आणि नोंदणी नसलेल्या दोन्ही ग्राहकांना विकला असेल तर करायलाच हवा.
Table 12 mismatch मुळे मला GSTR-1 भरता येणार नाही का?
हे लिहिताना तो warning दाखवतो आणि फाइल करू देतो. हे बदलू शकतं, म्हणून GST portal ची सध्याची advisory बघा, आणि तरीही mismatches सुधारा कारण नंतर reconciliation अवघड होतं.
QRMP फाइलर्स IFF मध्ये HSN report करतात का?
नाही. IFF मध्ये फक्त B2B invoices आणि notes जातात. HSN summary तिमाही GSTR-1 मध्ये जातो.
एकदा item master नीट केला, की Table 12 हा GSTR-1 चा भीती वाटणारा भाग राहत नाही.
मोफत सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, card नको. Try HelloBooks Free
