Key takeaways
What this article covers, in order:
- એકથી વધુ GSTIN કેમ મળે?
- દરેક GSTIN પોતે એક taxpayer છે
- તમારી પોતાની બ્રાન્ચો વચ્ચે સ્ટોક મોકલવો
- લિમિટ PAN-લેવલ ટર્નઓવર પર ગણાય
- બધાં રાજ્યોમાં ટકી રહે એવો ફાઇલિંગનો ક્રમ
- મલ્ટી-GSTIN મહિનાના અંતનું ચેકલિસ્ટ
દીપકભાઈનો ઇલેક્ટ્રિકલ સપ્લાયનો ધંધો અમદાવાદમાં સરસ ચાલ્યો, એટલે મહારાષ્ટ્રના ગ્રાહકોને સાચવવા એમણે ભિવંડીમાં ગોડાઉન ખોલ્યું. થોડાં અઠવાડિયાં પછી એમના એકાઉન્ટન્ટે જાણે આડવાતમાં કહ્યું કે હવે એમની પાસે બે GSTIN છે, રિટર્નના બે સેટ છે, અને ભિવંડી મોકલેલા સ્ટોક માટે tax invoice જોઈએ. કોઈએ એમને આ કહ્યું જ નહોતું. તમે પણ આવી સ્થિતિમાં હો, તો ટૂંકમાં: દરેક GSTIN અલગ taxpayer ગણાય છે અને પોતાનું GSTR-1 અને GSTR-3B ફાઇલ કરે છે, તમારા પોતાના GSTIN વચ્ચેના ટ્રાન્સફર સામાન્ય રીતે ટેક્સેબલ છે, અને અમુક મહત્વની લિમિટ તમારા આખા PAN પરના ટર્નઓવરથી નક્કી થાય છે.
એકથી વધુ GSTIN કેમ મળે?
GST રજિસ્ટ્રેશન રાજ્ય પ્રમાણે થાય છે. કોઈ રાજ્યમાં આવેલા ધંધાના સ્થળથી તમે ટેક્સેબલ સપ્લાય કરો, તો એ રાજ્યમાં રજિસ્ટ્રેશન જોઈએ, અને દરેક સાથે 15 અક્ષરનો પોતાનો GSTIN આવે. વચ્ચેનો PAN એ જ રહે છે, એનાથી જ સિસ્ટમને ખબર પડે કે બધા તમારા છે.
તમે ઇચ્છો તો એક જ રાજ્યની અંદર પણ, ધંધાનાં અલગ-અલગ સ્થળો માટે, એકથી વધુ રજિસ્ટ્રેશન રાખી શકો. અમુક ધંધા ફેક્ટરી અને રિટેલ ચેઇનને અલગ રાખવા આવું કરે છે. એનાથી ફાઇલિંગ વધે છે, એટલે વિચારો કે આ અલગ રાખવું ખરેખર કામનું છે કે નહીં.
દરેક GSTIN પોતે એક taxpayer છે
આ વાત લોકોને નવાઈ પમાડે છે. GST માટે તમારું અમદાવાદ અને ભિવંડીનું રજિસ્ટ્રેશન "distinct persons" છે. દરેકનું પોતાનું electronic cash ledger અને credit ledger, પોતાનું GSTR-1, GSTR-3B અને (ટર્નઓવર લિમિટથી ઉપર) GSTR-9, પોતાની ડ્યૂ ડેટ, અને મોડું થાય તો પોતાનું વ્યાજ અને લેટ ફી.
એક GSTIN ના ledger માંની ક્રેડિટ બીજાની જવાબદારી ભરવા વાપરી ન શકાય. ભિવંડીમાં ₹2 લાખની ક્રેડિટ પડી રહી હોય અને અમદાવાદ કેશ ભરતું હોય, તો એ ઉકેલવા જેવી આયોજનની સમસ્યા છે, પોર્ટલનો બગ નહીં.
| એક GSTIN | એક PAN પર એકથી વધુ GSTIN | |
|---|---|---|
| રિટર્ન | દર પિરિયડે એક GSTR-1, એક GSTR-3B | દરેક GSTIN નો એક સેટ |
| Credit ledger | એક | દરેક GSTIN નું અલગ; ભેગું ન થાય |
| તમારી પોતાની બ્રાન્ચમાં માલ મોકલવો | સપ્લાય નથી | સામાન્ય રીતે distinct persons વચ્ચેનો ટેક્સેબલ સપ્લાય |
| QRMP ની પાત્રતા (₹5 કરોડ) | તમારું ટર્નઓવર | આખા PAN નું aggregate |
| E-invoicing (₹5 કરોડ) | તમારું ટર્નઓવર | આખા PAN નું aggregate |
| GSTR-9 (₹2 કરોડ) | તમારું ટર્નઓવર | આખા PAN નું aggregate, પછી દરેક GSTIN ફાઇલ કરે |
તમારી પોતાની બ્રાન્ચો વચ્ચે સ્ટોક મોકલવો
દીપકભાઈ અમદાવાદથી ભિવંડી ₹4 લાખના કેબલ મોકલે, ત્યારે પૈસાની કોઈ લેવડદેવડ ન થાય તો પણ GST એને એક distinct person થી બીજા distinct person ને થયેલો સપ્લાય ગણે છે. અમદાવાદ IGST ચાર્જ કરીને tax invoice આપે. ભિવંડી એ ખરીદી નોંધે અને IGST ને ક્રેડિટ તરીકે ક્લેઇમ કરે, પછી ગ્રાહકને વેચે ત્યારે ફરી GST ચાર્જ કરે.
કાગળ પર બધું સરભર થઈ જાય. વ્યવહારમાં તમારે valuation સાચું રાખવું પડે (જ્યાં લેનાર પૂરી ક્રેડિટ લઈ શકે એવા ઘણા કેસમાં નિયમો ઇન્વોઇસ પર જાહેર કરેલી કિંમત માન્ય રાખે છે, પણ વિગતો ચોક્કસ છે), અને કન્સાઇનમેન્ટ લિમિટ ક્રોસ કરે તો માલ સાથે e-way bill જોઈએ. અમદાવાદનું sales register બ્રાન્ચ ટ્રાન્સફરને વેચાણ તરીકે બતાવશે, એટલે ગ્રાહકોએ ખરેખર ચૂકવ્યા એના કરતાં "ટર્નઓવર" વધારે દેખાય તો નવાઈ ન પામતા.
હેડ ઓફિસ ભરે એ ભાડું અને સોફ્ટવેર જેવી સહિયારી સર્વિસનું શું?
હેડ ઓફિસ એવી વસ્તુઓ માટે ભરે જે બધી બ્રાન્ચ વાપરે, જેમ કે એકાઉન્ટિંગ ફર્મ, સેન્ટ્રલ સોફ્ટવેર સબ્સ્ક્રિપ્શન કે જાહેરાત, તો એની ક્રેડિટ હેડ ઓફિસના GSTIN માં બેસે છે. 1 એપ્રિલ 2025 થી, થર્ડ પાર્ટી પાસેથી આવી સહિયારી input services લેતા બિઝનેસે સામાન્ય રીતે Input Service Distributor (ISD) તરીકે રજિસ્ટર કરવું પડે અને માસિક ISD રિટર્ન દ્વારા એ ક્રેડિટ, જે બ્રાન્ચોએ વાપરી હોય એમને વહેંચવી પડે. હેડ ઓફિસ પોતે બ્રાન્ચોને જે સર્વિસ આપે એ અલગ સવાલ છે, જેને ક્યારેક cross-charge કહે છે. આ વિસ્તારમાં ઘણું અસ્પષ્ટ છે, એટલે એન્ટ્રી સેટ કરતા પહેલાં તમારા CA સાથે એક કલાક બેસવું કામનું છે.
લિમિટ PAN-લેવલ ટર્નઓવર પર ગણાય
એક સામાન્ય ભૂલ છે GSTIN પ્રમાણે અલગ-અલગ લિમિટ ચેક કરવી. QRMP ની પાત્રતા, e-invoicing અને GSTR-9 ની જરૂરિયાત, બધું aggregate turnover પર આધારિત છે, જે આખા ભારતમાં એક જ PAN હેઠળના દરેક GSTIN ને ભેગા કરે છે.
મીરાબેનનો દાખલો લો, એમની ગુજરાત, રાજસ્થાન અને મહારાષ્ટ્રમાં ત્રણ બેકરીની ચેઇન છે. દરેક ₹1.9 કરોડ કરે છે. એકલી જોઈએ તો દરેક ₹2 કરોડની નીચે છે, પણ એમનું aggregate ₹5.7 કરોડ છે. એટલે એ QRMP માંથી બહાર, ત્રણેય GSTIN એ GSTR-9 ફાઇલ કરવું પડે, અને ₹5 કરોડ ક્રોસ કર્યા હોવાથી આવતા ફાઇનાન્સિયલ વર્ષથી B2B ઇન્વોઇસ પર e-invoicing લાગુ પડે. (બેકરી મોટા ભાગે B2C વેચે છે, એટલે e-invoicing કદાચ ફક્ત એમનાં કેટરિંગ અને હોલસેલ બિલને જ લાગે.)
બધાં રાજ્યોમાં ટકી રહે એવો ફાઇલિંગનો ક્રમ
ત્રણ-ચાર રજિસ્ટ્રેશન હોય, ત્યારે જોખમ કોઈ એક મોટી ભૂલનું નથી. જોખમ છે કોઈ એક નાનો GSTIN ભૂલી જવાનું. અમુક ટેવો જે મદદ કરે:
બધા GSTIN માટે એક જ કેલેન્ડર રાખો. ત્રિમાસિક GSTR-3B માં ડ્યૂ ડેટ રાજ્ય પર આધાર રાખે છે, 22 કે 24 તારીખ, એટલે તમારા બે GSTIN ની તારીખ અલગ હોઈ શકે. માસિક ફાઇલિંગમાં બધા માટે 20 તારીખ.
દર મહિને દરેક GSTIN અલગથી બંધ કરો. બ્રાન્ચ ટ્રાન્સફરના બે પગ છે; ચેક કરો કે એક GSTIN ના દરેક આઉટવર્ડ બ્રાન્ચ ઇન્વોઇસની સામે બીજામાં એ જ કિંમતની ઇનવર્ડ એન્ટ્રી છે.
દરેક GSTIN માટે GSTR-2B reconcile કરો. તમારા સપ્લાયર ચોક્કસ GSTIN પર બિલ બનાવે છે, અને ક્યારેક ખોટા GSTIN પર બનાવી દે છે. અમદાવાદમાં વપરાયેલી વસ્તુની ક્રેડિટ ભિવંડીના 2B માં આવી જાય, તો એ સીધી ખસેડી શકાતી નથી.
જે GSTIN માં ક્રેડિટ પડી રહે છે એના પર નજર રાખો. જે બ્રાન્ચ ફક્ત ટ્રાન્સફર મેળવે અને લોકલ વેચે, એમાં ક્રેડિટ ભેગી થઈ શકે. દર ક્વાર્ટરે એનું ledger જુઓ.
બ્રાન્ચ કે GSTIN ના ડાયમેન્શન સાથે ચોપડાનો એક જ સેટ વાપરો, જેથી તમારું P&L આખો ધંધો બતાવે અને રિટર્ન અલગ રહે.
મલ્ટી-GSTIN મહિનાના અંતનું ચેકલિસ્ટ
- [ ] દરેક GSTIN ની ડ્યૂ ડેટ નોંધી (ત્રિમાસિક 3B માટે રાજ્ય પ્રમાણે)
- [ ] Inter-state હોય ત્યાં બધા બ્રાન્ચ ટ્રાન્સફર ઇન્વોઇસ IGST સાથે બનાવ્યા
- [ ] મેળવનાર GSTIN માં મેળ ખાતી ઇનવર્ડ એન્ટ્રી નોંધી
- [ ] લિમિટથી ઉપરના ટ્રાન્સફર માટે e-way bill બનાવ્યાં
- [ ] દરેક GSTIN માટે GSTR-2B અલગથી reconcile કર્યું
- [ ] ખોટા GSTIN પર આવેલાં સપ્લાયર બિલ અલગ તારવીને સુધારવા પાછાં મોકલ્યાં
- [ ] લાગુ પડે ત્યાં સહિયારી input service ની ક્રેડિટ ISD દ્વારા વહેંચી
- [ ] દરેક GSTIN ના credit ledger નું બેલેન્સ જોયું
- [ ] આખા PAN નું aggregate turnover ₹2 કરોડ, ₹5 કરોડ અને ₹10 કરોડની લાઇન સામે ચેક કર્યું
HelloBooks કેવી રીતે મદદ કરે છે
HelloBooks Free એક GSTIN આવરી લે છે, GSTR-1 અને GSTR-3B HelloBooks ની અંદરથી સીધા GST પોર્ટલ પર ફાઇલ કરે છે. એક જ રાજ્યના ધંધા માટે એ બરાબર છે. Pro પ્લાન (₹499/મહિને) એક legal entity ના દરેક GSTIN ને આવરી લે છે, એટલે એક PAN અને અનેક રાજ્યોમાં રજિસ્ટ્રેશનવાળો ધંધો ચોપડાનો એક જ સેટ રાખી શકે અને દરેક GSTIN નાં રિટર્ન એક જ જગ્યાએથી ફાઇલ કરી શકે, બ્રાન્ચ સ્ટાફ માટે અનલિમિટેડ યુઝર અને રોલ સાથે. તમારા ગ્રુપમાં અનેક legal entity હોય, જેમ કે પ્રોપ્રાઇટરશિપ અને પ્રાઇવેટ લિમિટેડ કંપની, દરેકનો પોતાનો PAN, તો Business પ્લાન (₹1,999/મહિને) એ બધાને સાથે સંભાળે છે. HelloBooks ISD રિટર્ન ફાઇલ નથી કરતું; તમારા CA એ જ ચોપડામાં એના પર કામ કરી શકે. Pricing પેજ પર પ્લાન સરખાવો, અથવા દરેક GSTIN માટે GSTR-3B ફાઇલિંગ અને GSTR-2B reconciliation કેવી રીતે કામ કરે છે એ જુઓ.
FAQs
દરેક રાજ્ય માટે અલગ GSTIN જોઈએ?
કોઈ રાજ્યમાં આવેલા ધંધાના સ્થળથી તમે ટેક્સેબલ સપ્લાય કરો, તો હા, ત્યાં રજિસ્ટ્રેશન જોઈએ. બીજે ક્યાંકથી એ રાજ્યમાં વેચવા માત્રથી ત્યાં રજિસ્ટ્રેશનની જરૂર નથી પડતી.
એક GSTIN ની ITC બીજામાં ટેક્સ ભરવા વાપરી શકું?
ના. દરેક GSTIN નું પોતાનું credit ledger છે. ક્રેડિટ એમની વચ્ચે ફક્ત યોગ્ય વ્યવહારથી જ જાય, જેમ કે બ્રાન્ચ ટ્રાન્સફર ઇન્વોઇસ કે ISD distribution.
બીજા રાજ્યમાં આવેલી મારી બ્રાન્ચમાં સ્ટોક ટ્રાન્સફર ટેક્સેબલ છે?
સામાન્ય રીતે હા. એક જ PAN હેઠળ અલગ-અલગ રાજ્યોનાં રજિસ્ટ્રેશન distinct persons છે, એટલે ટ્રાન્સફર માટે IGST સાથે tax invoice અને, લિમિટથી ઉપર, e-way bill જોઈએ.
QRMP ની પાત્રતા દરેક GSTIN પ્રમાણે ચેક થાય?
ના. એ તમારા આખા PAN ના aggregate turnover પર આધારિત છે. કુલ ₹5 કરોડથી ઉપર હોય, તો તમારો કોઈ GSTIN QRMP વાપરી ન શકે.
એક PAN હેઠળ ત્રણ GSTIN માટે મને HelloBooks નો કયો પ્લાન જોઈએ?
Pro (₹499/મહિને) એક legal entity ના બધા GSTIN આવરી લે છે. Free એક GSTIN આવરી લે છે. Business (₹1,999/મહિને) અનેક legal entity માટે છે.
નવા રાજ્યમાં ધંધો ખોલવો એ સારી સમસ્યા છે. બસ, બીજો GSTIN પહેલી નોટિસ પછી નહીં, પહેલા જ અઠવાડિયે બરાબર સેટ કરી દો.
ફ્રીમાં શરૂ કરો — GST ફાઇલિંગ સામેલ, કાર્ડની જરૂર નથી. HelloBooks ફ્રી અજમાવો
