Key takeaways
What this article covers, in order:
- फ्रीलान्सर म्हणून मला खरंच GST रजिस्ट्रेशन लागतं का?
- मी कोणता दर लावायचा?
- परदेशी क्लायंट्स, exports आणि LUT
- दर महिन्याला returns की QRMP?
- एक खरीखुरी वाटणारी तिमाही: पुण्याची अनन्या
- ITC मधल्या ज्या चुका आम्ही सगळ्यात जास्त पाहतो
तुमच्या US क्लायंटने आत्ताच डॉलरमध्ये पेमेंट केलंय, एका भारतीय स्टार्टअपला शुक्रवारपर्यंत "प्रॉपर GST invoice" हवंय, आणि तुम्हाला खरंच GSTIN लागतो का हेच नक्की माहीत नाही. तुम्ही रजिस्टर्ड फ्रीलान्सर किंवा कन्सल्टंट असाल, तर HelloBooks Free वर एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B शून्य खर्चात, थेट GST portal वर फाइल करू शकता. बहुतेक एकट्याने काम करणारे प्रोफेशनल्स महिन्याला मोजकीच invoices काढतात, त्यामुळे फ्री प्लॅनमधले वर्षाला 200 transactions साधारणपणे पुरेसे असतात.
चला, GST तुमच्याकडून नेमकं काय अपेक्षित करतो ते पाहूया. त्यात जवळपास प्रत्येक फ्रीलान्सरला गोंधळात टाकणारा भाग पण आहे: परदेशी क्लायंट्स.
फ्रीलान्सर म्हणून मला खरंच GST रजिस्ट्रेशन लागतं का?
एका आर्थिक वर्षात तुमचा aggregate turnover ₹20 लाखांच्या पुढे गेला (special category राज्यांत ₹10 लाख), तर हो. Aggregate turnover म्हणजे तुमच्या PAN खाली भारतभर तुम्ही जे काही बिल करता ते सगळं, आणि त्यात exports सुद्धा येतात.
इथेच लोक गडबडतात. कोल्हापूरची डिझायनर काव्या घ्या. ती वर्षाला ₹28 लाख बिल करते, आणि सगळं US मधल्या क्लायंट्सना. तिचं म्हणणं असतं, "exports तर zero-rated आहेत, मग मला GST लागू होत नाही." पण होतो. Zero-rated म्हणजे हिशोबाच्या बाहेर नाही, त्यामुळे तिला रजिस्ट्रेशन करावंच लागेल.
बरेच फ्रीलान्सर्स ₹20 लाखांच्या आधीच रजिस्टर करतात. बहुतेक वेळा कारण असं असतं की भारतीय क्लायंट invoice वर GSTIN असल्याशिवाय पेमेंट सोडत नाही. कधी कधी ₹1.2 लाखाच्या लॅपटॉपवरचा GST परत मिळवायचा असतो. दोन्ही कारणं योग्यच. फक्त एवढं लक्षात ठेवा की एकदा रजिस्टर झालात की प्रत्येक period ला फाइल करावं लागतं, शांत महिन्यांत nil returns सुद्धा, आणि nil return चुकवला तरी late fee बसतेच.
मी कोणता दर लावायचा?
जवळपास सगळं फ्रीलान्स काम 18% मध्ये येतं. क्लायंट तुमच्याच राज्यात असेल तर 9% CGST अधिक 9% SGST, दुसऱ्या राज्यात असेल तर 18% IGST. बदलतो तो SAC code:
| तुम्ही करत असलेलं काम | नेहमीचा SAC | नेहमीचा दर |
|---|---|---|
| सॉफ्टवेअर डेव्हलपमेंट, IT कन्सल्टिंग | 998313 / 998314 | 18% |
| ग्राफिक आणि वेब डिझाइन | 998391 / 998392 | 18% |
| कंटेंट रायटिंग, भाषांतर | 998395 / 998399 group | 18% |
| मॅनेजमेंट कन्सल्टिंग | 998311 | 18% |
| फोटोग्राफी, व्हिडिओ प्रॉडक्शन | 998381 / 998382 group | 18% |
तुम्ही प्रत्यक्षात जे काम करता त्याला जुळणारा 6-अंकी code निवडा. GSTR-1 आता HSN/SAC-wise summary मागतो, त्यामुळे code खरंच महत्त्वाचा आहे.
परदेशी क्लायंट्स, exports आणि LUT
परदेशातल्या कुणाला बिल केलं तर ते export of services तेव्हाच धरलं जातं जेव्हा IGST Act च्या Section 2(6) मधल्या पाचही अटी पूर्ण होतात. तुम्ही भारतात आहात. क्लायंट भारताबाहेर आहे. Place of supply भारताबाहेर आहे. तुम्हाला convertible foreign exchange मध्ये पैसे मिळतात (किंवा RBI परवानगी देते तिथे रुपयांत). आणि तुम्ही दोघं एकाच व्यक्तीची दोन ऑफिसं नाही आहात.
खरंच export असेल तर ते zero-rated आहे, आणि बिल करायचे दोन मार्ग आहेत. जवळपास सगळे Letter of Undertaking (LUT) फाइल करतात आणि IGST अजिबात लावत नाहीत. दुसरा मार्ग म्हणजे 18% IGST आधी भरायचा आणि नंतर refund मागायचा, ज्यात महिनोनमहिने पैसे अडकून राहतात. स्वतःहून हे क्वचितच कुणी करतं.
LUT तुम्ही GST portal वर Form RFD-11 मध्ये फाइल करता. तो एका आर्थिक वर्षासाठी valid असतो, त्यामुळे प्रत्येक FY च्या सुरुवातीला, FY 2026-27 च्या तुमच्या पहिल्या export invoice आधी, तो करून टाका. तो फ्री आहे आणि साधारण दहा मिनिटं लागतात. तो तुम्ही स्वतः फाइल करता; HelloBooks LUT फाइल करत नाही.
Invoice वर "Supply meant for export under LUT without payment of IGST" असं लिहा आणि तुमचा LUT reference नंबर टाका. प्रत्येक डॉलर किंवा युरोच्या रिसीटसाठी बँकेचं FIRA किंवा e-BRC जपून ठेवा. कुणी विचारलं तर पेमेंटच्या अटीचा तोच तुमचा पुरावा.
काही केसेस स्पष्ट नसतात, जसं intermediary काम, भारतात असलेल्या मालावरच्या services, किंवा भारतीय subsidiary असलेला परदेशी क्लायंट. त्यांना export मानण्याआधी CA शी बोला.
दर महिन्याला returns की QRMP?
तुमचा turnover ₹5 कोटींच्या खाली असेल (आणि फ्रीलान्सर म्हणून तो असतोच), तर तुम्ही QRMP निवडू शकता. GSTR-1 तिमाहीतून एकदा, पुढच्या महिन्याच्या 13 तारखेपर्यंत, आणि GSTR-3B तुमच्या राज्यानुसार 22 किंवा 24 तारखेपर्यंत फाइल करायचा. प्रत्येक तिमाहीच्या पहिल्या दोन महिन्यांत देय tax PMT-06 ने 25 तारखेपर्यंत भरायचा.
ज्याचं उत्पन्न बहुतेक exports मधून येतं त्याच्यासाठी हा मोठा दिलासा आहे. वर्षाला 24 returns वरून 8 वर येता, आणि महिन्याचे challans लहान किंवा nil असतात. एखाद्या भारतीय क्लायंटला दर महिन्याला आपली invoices GSTR-2B मध्ये हवी असतील, तर फक्त तेवढी optional IFF मधून 13 तारखेपर्यंत अपलोड करू शकता.
एक खरीखुरी वाटणारी तिमाही: पुण्याची अनन्या
अनन्या UX कन्सल्टंट आहे, महाराष्ट्रात रजिस्टर्ड आणि QRMP वर. ऑक्टोबर 2026 ते डिसेंबर 2026 चे तिचे आकडे असे आहेत (अर्थातच उदाहरणादाखल):
| बाब | रक्कम |
|---|---|
| सिंगापूरच्या क्लायंटला export invoices, LUT खाली | ₹6,00,000 |
| बंगळुरूचा स्टार्टअप (inter-state, IGST 18%) | ₹1,50,000 + ₹27,000 IGST |
| पुण्याची एजन्सी (त्याच राज्यात, 9% + 9%) | ₹80,000 + ₹7,200 CGST + ₹7,200 SGST |
| रजिस्टर्ड डीलरकडून घेतलेला लॅपटॉप | ₹90,000 + ₹16,200 IGST |
| भारतीय सॉफ्टवेअर subscriptions | ₹12,000 + ₹2,160 IGST |
तिचा output tax ₹27,000 IGST अधिक ₹14,400 CGST/SGST, म्हणजे एकूण ₹41,400. तिचं ITC ₹18,360 IGST आहे, पण दोन्ही purchase invoices तिच्या GSTR-2B मध्ये दिसली तरच.
IGST credit आधी IGST liability विरुद्ध वापरलं जातं. त्यामुळे ₹8,640 IGST भरायचा राहतो, आणि ₹7,200 CGST व ₹7,200 SGST cash मध्ये जातात. तिमाहीचा निव्वळ cash साधारण ₹23,040, त्यातून ऑक्टोबर 2026 आणि नोव्हेंबर 2026 मध्ये PMT-06 ने आधीच भरलेलं वजा. ₹6 लाखांचे exports GSTR-1 मध्ये zero-rated supplies म्हणून दिसतात. ते turnover मध्ये भर घालतात, tax मध्ये नाही.
तिच्या deadlines GSTR-1 साठी 13 जानेवारी 2027 आणि GSTR-3B साठी 22 जानेवारी 2027 (महाराष्ट्र 22 तारखेच्या गटात आहे). आणि तिचे transactions किती? या तिमाहीत तीन sales invoices आणि दोन bills. सिंगापूरला दर महिन्याला बिल केलं तरी वर्षभरात साधारण 30 ते 40 entries होतील.
ITC मधल्या ज्या चुका आम्ही सगळ्यात जास्त पाहतो
सगळ्यात मोठी चूक म्हणजे GST invoice आहे म्हणजे credit मिळणारच असं धरून चालणं. तसं नाही, जोपर्यंत supplier ने ते रिपोर्ट केलं नाही आणि ते तुमच्या GSTR-2B मध्ये दिसत नाही. ते नसेल तर फाइल करण्याआधी supplier च्या मागे लागा.
दुसरी चूक परदेशी tools ची. डिझाइन apps, hosting आणि AI tools जे परदेशातून बिल होतात, ते रजिस्टर्ड व्यक्तीसाठी साधारणपणे import of services असतात. त्यावरचा GST तुम्ही स्वतः reverse charge खाली भरता आणि मग credit म्हणून परत घेता. कागदावर निव्वळ परिणाम शून्य. पण ते टाळलंत तर नोटीस येऊन tax अधिक interest मागितलं जाऊ शकतं.
मग blocked credits. जेवण, क्लब मेंबरशिप आणि वैयक्तिक वापराच्या गोष्टी Section 17(5) खाली बाहेर आहेत. अर्धा वैयक्तिक वापराचा फोन हा तुमचा विवेकाचा प्रश्न आहे, तेव्हा शहाणपणाने ठरवा.
एक चांगली बातमी: exports साठी वापरलेल्या inputs वरचं credit वाया जात नाही. तुमचं जवळपास सगळं उत्पन्न exports मधून येत असल्याने ते साठत गेलं, तर LUT खाली accumulated ITC चा refund मागू शकता. ती portal वरची वेगळी प्रक्रिया आहे, आणि पहिल्यांदा CA ची मदत घेणं योग्य ठरेल.
HelloBooks कशी मदत करतं
HelloBooks Free एका GSTIN साठी GSTR-1 आणि GSTR-3B थेट GST portal वर HelloBooks मधूनच फाइल करतं. फाइल export करून दुसरीकडे अपलोड करायची गरज नाही. ₹0, कार्ड नाही, expiry नाही.
GSTR-2B reconciliation दाखवतं की कोणती purchase invoices 2B मध्ये आहेत, म्हणजे तुम्ही फक्त जे मिळू शकतं तेवढंच claim करता. Milestone पूर्ण झाल्याच्या दिवशीच मोबाइल app वरून invoices काढू शकता; फाइलिंग मात्र वेबवर HelloBooks मध्ये होतं. उशीर झाला असेल तर GSTR-3B फाइल करण्याआधी GST portal चा स्वतःचा interest आणि late-fee आकडा दाखवतो. Bank statement import वापरून क्लायंटकडून आलेले पैसे आणि Razorpay payouts जुळवू शकता, आणि export ची बाजू तपासायला तुमच्या CA ला त्याच books मध्ये invite करू शकता.
₹499/महिना चा Pro कधी योग्य ठरतो? जेव्हा तिसरी व्यक्ती टीममध्ये येते, जेव्हा वर्षाला 200 पेक्षा जास्त entries होतात, किंवा जेव्हा तुम्हाला GSTR-9 फाइल करायला तयार स्वरूपात generate करून हवा असतो. कधी दुसऱ्या राज्यात रजिस्टर केलंत तर Pro एका legal entity चे सगळे GSTIN पण कव्हर करतो. pricing एकदा बघून घ्या.
तुमचं GST वर्ष एका पानावर
- [ ] exports धरून turnover ₹20 लाखांच्या पुढे जाईल असं दिसलं की रजिस्टर करा
- [ ] प्रत्येक FY च्या सुरुवातीला LUT फाइल करा
- [ ] प्रत्येक invoice वर योग्य 6-अंकी SAC टाका
- [ ] दर महिना की QRMP, हे विचारपूर्वक ठरवा
- [ ] ITC claim करण्याआधी GSTR-2B reconcile करा
- [ ] परदेशी subscriptions reverse charge साठी तपासा
- [ ] प्रत्येक export रिसीटसाठी FIRA किंवा e-BRC जपून ठेवा
- [ ] तुमच्या turnover नुसार गरज असेल तर FY 2026-27 च्या GSTR-9 साठी 31 डिसेंबर 2027 डायरीत नोंदवा
FAQs
माझे सगळे क्लायंट्स परदेशात असतील तर मला GST रजिस्ट्रेशन लागतं का?
हो, FY मध्ये तुमचा aggregate turnover ₹20 लाखांच्या पुढे गेला की. Exports zero-rated असले तरी ते या आकड्यात मोजले जातात.
HelloBooks माझा LUT फाइल करतं का?
नाही. LUT तुम्ही स्वतः GST portal वर RFD-11 मध्ये फाइल करता. HelloBooks तुमचे GSTR-1 आणि GSTR-3B फाइल करतं, आणि तिथेच तुमची export invoices रिपोर्ट होतात.
मी LUT शिवाय export करत असेन तर?
तांत्रिकदृष्ट्या IGST भरून नंतर refund मागायला हवा होता. यातलं काहीच केलं नसेल, तर CA बरोबर बसून ते लवकरात लवकर नियमित करून घ्या.
एकट्या कन्सल्टंटसाठी HelloBooks Free पुरेसं आहे का?
बहुतेक लोकांसाठी हो. एक GSTIN, GSTR-1 आणि GSTR-3B फाइलिंग, आणि वर्षाला 200 transactions मिळतात. जास्त users, जास्त व्हॉल्यूम किंवा GSTR-9 साठी Pro वर जाल.
QRMP वर असतानाही मला दर महिन्याला पैसे भरावे लागतात का?
हो. तिमाहीच्या पहिल्या दोन महिन्यांसाठी PMT-06 ने 25 तारखेपर्यंत भरता, आणि मग तिमाहीच्या GSTR-3B मध्ये हिशोब पूर्ण करता.
Returns बद्दल आणखी माहिती आमच्या GSTR-1 filing आणि GSTR-3B filing गाइड्समध्ये आहे. वर्षाच्या पहिल्या export invoice आधी LUT फाइल करा, तुमची FIRAs एकाच फोल्डरमध्ये ठेवा, आणि फ्रीलान्स GST दर तिमाहीला 20 मिनिटांचं काम होऊन जातं.
फ्री सुरू करा — GST फाइलिंग समाविष्ट, कार्डची गरज नाही. Try HelloBooks Free
