Key takeaways
What this article covers, in order:
- તો composition ખરેખર છે શું?
- બંને સાથે-સાથે
- ત્રણ ધંધા, ત્રણ જવાબ
- નક્કી કરતા પહેલાં તમારી જાતને આ પૂછો
- કોઈ પણ બાજુ કેવી રીતે સ્વિચ કરવું?
- ઝડપી નિર્ણય ચેકલિસ્ટ
હોલસેલ બજારમાં કોઈકે કહ્યું કે composition માં "ફક્ત 1%, કોઈ માથાકૂટ નહીં". તમારા CA ના જુનિયરે કહ્યું કે "ધંધો વધારવો હોય તો" regular GST સારું. બંને સાચા છે, અલગ-અલગ ધંધા માટે. Composition તમને ફાવે જો તમે મોટા ભાગે સીધા ગ્રાહકોને વેચતા હો, મોટા ભાગે લોકલ અને ઓછા GST વાળો માલ ખરીદતા હો, અને બહુ ઓછું કાગળકામ જોઈતું હોય. Regular GST તમને ફાવે જો તમે બીજા બિઝનેસને વેચતા હો, ખરીદી પર ઘણો GST ભરતા હો, રાજ્ય બહાર વેચતા હો, કે ઝડપથી વધવાની ગણતરી હોય.
ચાલો જોઈએ, તમે કયામાં આવો છો.
તો composition ખરેખર છે શું?
Composition માં તમે તમારા ટર્નઓવરની એક નાની, ફિક્સ ટકાવારી GST તરીકે ભરો છો. તમે તમારાં બિલ પર GST ચાર્જ નથી કરતા, અને ખરીદી પર ક્રેડિટ ક્લેઇમ નથી કરતા. કામ ઓછું, પણ ખરીદી પર ભરેલો GST સીધો ખર્ચ બની જાય છે.
FY 2026-27 માટે મુખ્ય નિયમો આવા છે. ગયા વર્ષનું aggregate turnover ₹1.5 કરોડ સુધી હોય (અમુક special category રાજ્યોમાં ₹75 લાખ) તો manufacturer, trader અને restaurant જોડાઈ શકે. સર્વિસ આપનારા માટે ₹50 લાખની લિમિટ સાથે અલગ સ્કીમ છે. રેટ સામાન્ય રીતે trader અને manufacturer માટે 1%, દારૂ ન પીરસતી restaurant માટે 5%, અને સર્વિસ સ્કીમમાં 6% છે. એના આધારે આયોજન કરતા પહેલાં તમારી ચોક્કસ કેટેગરીનો રેટ GST પોર્ટલ પર ચેક કરી લો.
તમે tax invoice નહીં, bill of supply આપો છો. બીજા રાજ્યના ગ્રાહકોને માલ વેચી શકતા નથી. E-commerce પ્લેટફોર્મ દ્વારા માલ ફક્ત તમારા જ રાજ્યમાં વેચી શકો, અને એ પણ નિયમોની શરતો પ્રમાણે. અને GSTR-1 તથા GSTR-3B ને બદલે, તમે દર ક્વાર્ટરે CMP-08 દ્વારા ટેક્સ ભરો (ક્વાર્ટર પછીની 18 તારીખ સુધીમાં) અને વર્ષે એક GSTR-4 ફાઇલ કરો (FY 2026-27 માટે 30 જૂન 2027 સુધીમાં).
અમુક ધંધા તો જોડાઈ જ ન શકે, જેમ કે આઇસક્રીમ, પાન મસાલા અને તમાકુ પ્રોડક્ટના manufacturer, અને casual તથા non-resident taxable person.
બંને સાથે-સાથે
| Composition સ્કીમ | Regular GST | |
|---|---|---|
| કોણ જોડાઈ શકે | ટર્નઓવર ₹1.5 કરોડ સુધી (માલ, restaurant) કે ₹50 લાખ (સર્વિસ સ્કીમ); અમુક રાજ્યોમાં ઓછી | કોઈ પણ રજિસ્ટર્ડ વ્યક્તિ |
| વેચાણ પર ટેક્સ | ટર્નઓવરના ફિક્સ %, તમારા માર્જિનમાંથી ભરવાનો | દરેક આઇટમનો રેટ (0%, 5%, 18%, 40%), ગ્રાહક પાસેથી વસૂલાય |
| ખરીદી પર ક્રેડિટ | નહીં | હા, eligible ખરીદી પર |
| તમે આપો એ બિલ | Bill of supply | Tax invoice |
| બીજા રાજ્યમાં માલ વેચવો | મંજૂરી નથી | મંજૂરી છે |
| તમારો B2B ખરીદનાર ક્રેડિટ લઈ શકે? | ના | હા |
| રિટર્ન | CMP-08 ત્રિમાસિક, GSTR-4 વાર્ષિક | GSTR-1 અને GSTR-3B (માસિક કે QRMP), ₹2 કરોડથી ઉપર GSTR-9 |
| મહેનત | ઓછી | મધ્યમ |
ત્રણ ધંધા, ત્રણ જવાબ
આ ગોળ આંકડાવાળા દાખલા છે, તમારા ચોક્કસ કેસ માટેની સલાહ નથી.
ભાવનગરમાં સુરેશભાઈની કરિયાણાની દુકાન
વર્ષે લગભગ ₹60 લાખનું વેચાણ, લગભગ બધું સોસાયટીના પરિવારોને. એ જે ખરીદે છે એમાં મોટા ભાગે ઓછા કે nil રેટવાળો રોજિંદો માલ છે.
1% ના હિસાબે composition સુરેશભાઈને એમના માર્જિનમાંથી વર્ષે આશરે ₹60,000 નો પડે. Regular GST માં એ ગ્રાહકો પાસેથી ટેક્સ વસૂલે અને ITC ક્લેઇમ કરે, પણ લોટ અને સાબુ લેવા આવનાર કોઈને tax invoice જોઈતો નથી, અને એમણે GSTR-1 ને GSTR-3B ભરવાં પડે અને આઇટમના રેટનું ધ્યાન રાખવું પડે. ગુમાવવા જેવી ITC એમની પાસે બહુ ઓછી છે.
સુરેશભાઈને સાદગી જોઈતી હોય, તો composition કદાચ એમને ફાવે.
અમદાવાદમાં ફરહાનભાઈનું ફર્નિચર વર્કશોપ
લગભગ ₹1.2 કરોડનું વેચાણ, મોટા ભાગે GST-રજિસ્ટર્ડ interior designer અને contractor ને. એ પ્લાયવુડ, લેમિનેટ અને હાર્ડવેર ખરીદે છે, મોટા ભાગે 18% પર.
અહીં composition નુકસાન કરે છે. ફરહાનભાઈ ટર્નઓવર પર 1% ભરે અને 18% વાળા કાચા માલની બધી ક્રેડિટ ગુમાવે. એનાથી પણ ખરાબ, એમના designer ક્લાયન્ટ એમનાં બિલ પર ક્રેડિટ ન લઈ શકે, એટલે સરખા ભાવે પણ regular GST વાળો હરીફ એમને સસ્તો લાગે.
ચોખ્ખું regular GST.
વડોદરાનાં નેહાબેન, ₹40 લાખનું બિલિંગ કરતાં કન્સલ્ટન્ટ
મોટા ભાગે કંપનીઓને, એમાંથી બે-ત્રણ બીજા રાજ્યોમાં.
સર્વિસ composition સ્કીમ એમને ટર્નઓવરના 6% માં પડે, અને કોઈ ક્રેડિટ નહીં. એમના કોર્પોરેટ ક્લાયન્ટને યોગ્ય tax invoice જોઈએ, જેથી એ 18% પાછા ક્લેઇમ કરી શકે. Regular GST માં એ કરી શકે.
ફરી regular GST, અને એમાં કોઈ હરીફાઈ જ નથી.
નક્કી કરતા પહેલાં તમારી જાતને આ પૂછો
તમારી પાસેથી કોણ ખરીદે છે? તમારા ગ્રાહકોમાં સારો એવો ભાગ GST-રજિસ્ટર્ડ બિઝનેસનો હોય, તો composition તમને એમના માટે ઓછા આકર્ષક બનાવે. ઘણા લોકો માટે આટલાથી જ વાત પતી જાય.
ખરીદી વખતે તમે કેટલો GST ભરો છો? તમારા inputs પર 18% લાગતો હોય અને માર્જિન પાતળું હોય, તો એ ક્રેડિટ ગુમાવવી composition થી થતી બચત કરતાં મોંઘી પડી શકે. ગયા વર્ષનું purchase register કાઢો અને ખરેખર સરવાળો કરો.
તમે રાજ્ય બહાર માલ મોકલો છો, કે મોકલવા માગો છો? Composition માલ માટે એ દરવાજો બંધ કરી દે.
તમે ₹1.5 કરોડની નજીક છો? વર્ષની વચ્ચે લિમિટ ક્રોસ કરો, તો એ સમયથી composition છોડવું પડે, tax invoice પર જવું પડે, GSTR-1 અને GSTR-3B ફાઇલ કરવાનું શરૂ કરવું પડે, અને સ્ટોક પર ITC ગણવી પડે. વર્ષની અધવચ્ચે ઉતાવળમાં આ બધું કરવામાં કોઈ મજા નથી.
અને સાચું કહો, માસિક રિટર્નથી તમે કેટલા ડરો છો? સારા સોફ્ટવેર સાથે, regular GST નું કામ પાંચ વર્ષ પહેલાં કરતાં ઘણું હળવું છે. ઘણા માલિકો માટે આ "માથાકૂટ" મોટા ભાગે 2017 ની યાદ છે.
કોઈ પણ બાજુ કેવી રીતે સ્વિચ કરવું?
આવતા વર્ષ માટે composition માં જોડાવું હોય, તો ફાઇનાન્સિયલ વર્ષ શરૂ થાય એ પહેલાં GST પોર્ટલ પર CMP-02 ફાઇલ કરો. FY 2027-28 માટે એટલે 31 માર્ચ 2027 સુધીમાં. તમારી પાસેના સ્ટોક પરની ક્રેડિટ રિવર્સ કરવા ITC-03 પણ ફાઇલ કરવું પડશે.
પોતાની મરજીથી બહાર નીકળવું હોય તો CMP-04 ફાઇલ કરો. પછી regular taxpayer બન્યા એના આગલા દિવસે પાસે રહેલા સ્ટોક પર ITC-01 દ્વારા ક્રેડિટ ક્લેઇમ કરી શકો, શરતોને આધીન.
લિમિટ ક્રોસ થઈ ગઈ હોય, તો મંજૂર સમયમાં withdraw કરવું પડે. આ દરેકમાં સ્ટોકની ગણતરી અને ખાસ ફોર્મ આવે છે, એટલે સ્વિચ પર CA ની નજર નખાવો, ખાસ કરીને જો એ વર્ષની વચ્ચે થઈ રહ્યું હોય.
ઝડપી નિર્ણય ચેકલિસ્ટ
- [ ] ગયા વર્ષનું ટર્નઓવર મારી કેટેગરી અને રાજ્યની composition લિમિટની અંદર હતું
- [ ] મોટા ભાગના ગ્રાહકો સામાન્ય ગ્રાહકો છે, GST-રજિસ્ટર્ડ બિઝનેસ નહીં
- [ ] હું બીજા રાજ્યોમાં માલ નથી વેચતો
- [ ] ખરીદી પર હું ઓછો GST ભરું છું, કે મારા inputs મોટા ભાગે exempt કે ઓછા રેટવાળા છે
- [ ] મારા રાજ્ય બહાર marketplace દ્વારા વેચાણ પર હું આધાર નથી રાખતો
- [ ] આ વર્ષે લિમિટ ક્રોસ થાય એવી ધારણા નથી
છએ છ પર ટિક? તો composition તમને ફાવી શકે. બે કે વધુ ખૂટ્યા? તો કદાચ regular GST પર રહેવું વધુ સારું.
HelloBooks કેવી રીતે મદદ કરે છે
HelloBooks regular GST taxpayer માટે બન્યું છે. Free પ્લાન પર તમે એક GSTIN માટે GSTR-1 અને GSTR-3B, HelloBooks ની અંદરથી સીધા GST પોર્ટલ પર ફાઇલ કરો, ખરીદીને GSTR-2B સાથે reconcile કરીને જુઓ કે કઈ ક્રેડિટ ખરેખર ક્લેઇમ કરી શકાય, અને ઇન્વોઇસ, બિલ અને રિપોર્ટ એક જગ્યાએ રાખો. HelloBooks CMP-08 કે GSTR-4 ફાઇલ નથી કરતું, એટલે તમે composition પસંદ કરો તો એ GST પોર્ટલ પર જાતે કે તમારા CA દ્વારા ફાઇલ કરવાં પડશે. તમે composition થી regular GST પર જતા હો, તો tax invoice આપવાનું અને ITC ટ્રેક કરવાનું શરૂ કરવા એ તમને ચોખ્ખી જગ્યા આપે છે. પ્લાન pricing પેજ પર છે; GSTR-2B reconciliation કેવી રીતે કામ કરે છે એ પણ વાંચી શકો, અને HelloBooks કયાં GST રિટર્ન આવરી લે છે એ જોઈ શકો.
FAQs
Composition ડીલર tax invoice આપી શકે?
ના. તમે bill of supply આપો છો અને ગ્રાહક પાસેથી GST ચાર્જ ન કરી શકો, એટલે જ બિઝનેસ ખરીદનાર તમારાં બિલ પર ક્રેડિટ નથી લઈ શકતા.
નાના બિઝનેસ માટે composition હંમેશાં સસ્તું પડે?
ના. ખરીદી પર તમે ઘણો GST ભરતા હો, તો એ ક્રેડિટ ગુમાવવી ઓછા રેટથી થતી બચત કરતાં મોંઘી પડી શકે. ગયા વર્ષની ખરેખરની ખરીદી સામે સરખાવો.
Composition માં બીજા રાજ્યના ગ્રાહકને વેચી શકું?
માલ નહીં. Composition માં માલનો inter-state outward supply મંજૂર નથી. તમે રાજ્યો વચ્ચે સર્વિસ આપતા હો, તો અત્યારના નિયમ ચેક કરો.
વર્ષ દરમિયાન મારું ટર્નઓવર ₹1.5 કરોડ ક્રોસ કરે તો?
લિમિટ ક્રોસ થાય ત્યાંથી તમે composition માંથી બહાર નીકળો અને regular taxpayer તરીકે કામ શરૂ કરો: tax invoice, GSTR-1 અને GSTR-3B.
આવતા વર્ષ માટે ક્યારે જોડાવું?
વર્ષ શરૂ થાય એ પહેલાં CMP-02 ફાઇલ કરો. FY 2027-28 માટે, એ 31 માર્ચ 2027 સુધીમાં.
HelloBooks GSTR-4 કે CMP-08 ફાઇલ કરે છે?
ના. HelloBooks regular taxpayer માટે GSTR-1 અને GSTR-3B ફાઇલ કરે છે. Composition રિટર્ન સીધા GST પોર્ટલ પરથી કે તમારા CA દ્વારા જાય.
જે પણ રસ્તો પસંદ કરો, તમારા પોતાના આંકડા પરથી નક્કી કરજો, બાજુવાળી દુકાનને જે ફાવ્યું એના પરથી નહીં.
ફ્રીમાં શરૂ કરો — GST ફાઇલિંગ સામેલ, કાર્ડની જરૂર નથી. HelloBooks ફ્રી અજમાવો
