Key takeaways
What this article covers, in order:
- ખરીદનાર રજિસ્ટર્ડ છે કે નહીં, એ કેમ મહત્વનું?
- તો દરેક વેચાણ ક્યાં જાય?
- દરેક સેક્શનમાં કઈ વિગત જોઈએ?
- ક્રેડિટ નોટ કેવી રીતે જુદી રીતે સંભાળાય?
- ગ્રાહકને GSTIN મોડો મળે તો?
- તમારા ખરીદનારના ઇનબોક્સમાં પહોંચતી ભૂલો
સુનીતાબેન અમદાવાદથી હાથે બનાવેલું ફર્નિચર વેચે છે. એક જ અઠવાડિયામાં એ વડોદરાની એક રજિસ્ટર્ડ હોટેલને, શોરૂમમાં સીધા આવેલા એક ગ્રાહકને, અને ₹1,40,000 નો ડાઇનિંગ સેટ ઓર્ડર કરનાર દિલ્હીના એક ઘર-ખરીદનારને ઇન્વોઇસ આપે છે. ત્રણ વેચાણ, GSTR-1 માં ત્રણ જુદી જગ્યા. B2B વેચાણ (ખરીદનાર પાસે GSTIN હોય) Table 4 માં ઇન્વોઇસ-દીઠ રિપોર્ટ થાય. અનરજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને થયેલું B2C વેચાણ રકમ અને રૂટ પ્રમાણે વહેંચાય: ₹1 લાખથી ઉપરનાં આંતરરાજ્ય (inter-state) ઇન્વોઇસ Table 5 (B2C Large) માં ઇન્વોઇસ-દીઠ જાય, અને બાકીનું બધું Table 7 (B2C Small) માં રાજ્ય પ્રમાણે, રેટ પ્રમાણે સમરી તરીકે જાય.
આ વિભાજન ફક્ત કાગળિયાં ખાતર નથી. તમારું ઇન્વોઇસ કોના GSTR-2B માં જશે, અને તમારા ખરીદનારને ક્રેડિટ મળશે કે નહીં, એ આનાથી નક્કી થાય.
ખરીદનાર રજિસ્ટર્ડ છે કે નહીં, એ કેમ મહત્વનું?
રજિસ્ટર્ડ ખરીદનાર તમારી પાસેથી ખરીદેલા માલ પર ઇનપુટ ટેક્સ ક્રેડિટ લઈ શકે. પણ એ ત્યારે જ લઈ શકે જ્યારે તમારું ઇન્વોઇસ એના GSTR-2B માં દેખાય, અને એ ત્યાં ત્યારે જ દેખાય જ્યારે તમે એના GSTIN સાથે B2B સેક્શનમાં રિપોર્ટ કર્યું હોય.
ભૂલથી B2B વેચાણને B2C તરીકે રિપોર્ટ કરો, તો પણ ટેક્સ તો સરકાર સુધી પહોંચે છે, એટલે તમને લાગે કે કંઈ નુકસાન નથી થયું. પણ તમારા ગ્રાહકની ક્રેડિટ ગાયબ થઈ જાય. અને એનો ફોન આવશે જ.
અનરજિસ્ટર્ડ ખરીદનાર ITC લઈ ન શકે, એટલે એમાંના મોટા ભાગ માટે પોર્ટલને ઇન્વોઇસ લેવલની વિગત જોઈતી નથી. સમરી પૂરતી છે. અપવાદ મોટાં આંતરરાજ્ય વેચાણ છે, જે સરકાર એક-એક કરીને ટ્રેક કરવા માગે છે.
તો દરેક વેચાણ ક્યાં જાય?
| વેચાણનો પ્રકાર | ખરીદનાર | રકમ અને રૂટ | GSTR-1 ટેબલ | વિગતનું લેવલ |
|---|---|---|---|---|
| B2B | રજિસ્ટર્ડ (GSTIN છે) | કોઈ પણ રકમ, કોઈ પણ રૂટ | 4A (રિવર્સ ચાર્જ હોય તો 4B) | ઇન્વોઇસ-દીઠ |
| B2C Large (B2CL) | અનરજિસ્ટર્ડ | આંતરરાજ્ય, ઇન્વોઇસ વેલ્યુ ₹1 લાખથી ઉપર | 5 | ઇન્વોઇસ-દીઠ |
| B2C Small (B2CS) | અનરજિસ્ટર્ડ | રાજ્યની અંદર કોઈ પણ રકમ, કે ₹1 લાખ સુધીનું આંતરરાજ્ય | 7 | રાજ્ય અને રેટ પ્રમાણે સમરી |
| એક્સપોર્ટ | વિદેશી | કોઈ પણ | 6A | ઇન્વોઇસ-દીઠ |
| SEZ ને સપ્લાય / deemed exports | રજિસ્ટર્ડ | કોઈ પણ | 6B / 6C | ઇન્વોઇસ-દીઠ |
B2CL ની મર્યાદા પહેલાં ₹2.5 લાખ હતી. 1 ઓગસ્ટ 2024 થી એ ઘટીને ₹1 લાખ થઈ, અને પોર્ટલ થોડું પછી અપડેટ થયું. કોઈ જૂના Excel ટેમ્પ્લેટમાં હજી ₹2.5 લાખ લખેલું હોય, તો એને ફેંકી દો.
પાછા સુનીતાબેન પર આવીએ. વડોદરાની હોટેલનું ઇન્વોઇસ હોટેલના GSTIN સાથે Table 4A માં જાય; એ રાજ્યની અંદરનું (ગુજરાતથી ગુજરાત) છે, એટલે CGST વત્તા SGST. શોરૂમમાં સીધા આવેલા ગ્રાહકનું વેચાણ ગુજરાતની સમરીના ભાગ તરીકે Table 7 માં જાય. દિલ્હીનો ડાઇનિંગ સેટ આંતરરાજ્ય છે, અનરજિસ્ટર્ડ છે, અને ₹1 લાખથી ઉપર છે, એટલે એ Table 5 માં B2CL છે, ઇન્વોઇસ નંબર, તારીખ, વેલ્યુ અને place of supply (દિલ્હી) સાથે. એ ડાઇનિંગ સેટ ₹95,000 નો હોત, તો એ Table 7 માં જાત, place of supply દિલ્હી હેઠળ સમરીમાં.
દરેક સેક્શનમાં કઈ વિગત જોઈએ?
B2B માટે દરેક ઇન્વોઇસમાં ખરીદનારનો GSTIN, ઇન્વોઇસ નંબર, તારીખ, ઇન્વોઇસ વેલ્યુ, place of supply, રિવર્સ ચાર્જ લાગુ પડે છે કે નહીં, ઇન્વોઇસનો પ્રકાર (રેગ્યુલર, SEZ, deemed export), અને રેટ પ્રમાણે ટેક્સેબલ વેલ્યુ અને ટેક્સ જોઈએ.
B2CL માટે ઇન્વોઇસ નંબર, તારીખ, વેલ્યુ, place of supply, રેટ અને ટેક્સેબલ વેલ્યુ. GSTIN તો હોય જ નહીં.
B2CS માટે તમે ઇન્વોઇસની યાદી આપતા જ નથી. Place of supply અને રેટના દરેક જોડકા માટે કુલ ટેક્સેબલ વેલ્યુ અને ટેક્સ રિપોર્ટ કરો. એટલે "ગુજરાત, 18%, ₹3,40,000" ચાલીસ બિલને આવરી લેતી એક લાઇન હોઈ શકે.
ક્રેડિટ નોટ કેવી રીતે જુદી રીતે સંભાળાય?
B2B અને B2C નું વિભાજન અહીં પણ આગળ ચાલે છે.
રજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને આપેલી ક્રેડિટ અને ડેબિટ નોટ Table 9B માં CDNR (credit/debit notes, registered) તરીકે જાય. એ મૂળ ઇન્વોઇસની જેમ જ તમારા ખરીદનારના GSTR-2B માં પહોંચે, અને IMS સાથે ખરીદનાર એને સ્વીકારી કે નકારી શકે.
અનરજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને આપેલી ક્રેડિટ નોટ Table 9B માં CDNUR તરીકે ત્યારે જ જાય, જ્યારે મૂળ ઇન્વોઇસ B2CL કે એક્સપોર્ટ હોય. B2CS વેચાણ માટે નોટની અલગ એન્ટ્રી નથી. તમે બસ એ જ રાજ્ય અને રેટ માટે એ મહિનાની Table 7 સમરીમાંથી ઘટાડો બાદ કરી દો.
એટલે શોરૂમનો ગ્રાહક ₹6,000 ની ખુરશી પાછી આપે, તો સુનીતાબેન મહિનાના ગુજરાત 18% B2CS આંકડામાંથી ₹6,000 ઘટાડે. દિલ્હીનો ખરીદનાર ડાઇનિંગ સેટ પાછો આપે, તો એ B2CL ઇન્વોઇસ સામે ક્રેડિટ નોટ આપે અને એને CDNUR તરીકે રિપોર્ટ કરે.
ગ્રાહકને GSTIN મોડો મળે તો?
આવું તો રોજ બને. કોઈ કોન્ટ્રાક્ટર સપ્ટેમ્બર 2026 માં માલ ખરીદે, ઓક્ટોબર 2026 માં રજિસ્ટર્ડ થાય, અને તમને કહે "જૂનાં બિલ પર GSTIN નાખી દો ને".
ઇન્વોઇસ એ રજિસ્ટર્ડ થયા એ પહેલાં બન્યું હોય, તો એ વખતે એ યોગ્ય રીતે જ B2C વેચાણ હતું. સામાન્ય રીતે પછીથી એને B2B ઇન્વોઇસમાં ફેરવાતું નથી. એ પહેલેથી રજિસ્ટર્ડ હતા અને કહેવાનું ભૂલી ગયા હતા, તો સુધારાની સમય મર્યાદાની અંદર, પછીના GSTR-1 (Table 9A) માં ઇન્વોઇસ સુધારીને GSTIN ઉમેરી શકો. એ જ મહિનાનું GSTR-3B ફાઇલ કરવાનું હજી બાકી હોય, તો GSTR-1A વધુ સાફ રસ્તો છે. આ બાબતે શંકા હોય તો તમારા CA સાથે ચેક કરો, કારણ કે આની અસર એમની ક્રેડિટ અને તમારા રેકોર્ડ બંને પર પડે.
તમારા ખરીદનારના ઇનબોક્સમાં પહોંચતી ભૂલો
સૌથી સામાન્ય ભૂલ GSTIN માં ટાઇપિંગની છે. એક અક્ષર ખોટો, અને ઇન્વોઇસ બીજા કોઈના GSTR-2B માં જઈ પડે, કે અમાન્ય તરીકે પાછું આવે. GSTIN પોર્ટલ પર ત્યારે ચકાસો જ્યારે ગ્રાહક ઉમેરો, ફાઇલ કરો ત્યારે નહીં.
પછી આવે B2B વેચાણ B2CS માં રિપોર્ટ થઈ જવું, કારણ કે સેલ્સમેને બિલ બનાવતી વખતે GSTIN લીધો જ નહીં. કાઉન્ટર સ્ટાફને શીખવો: પ્રિન્ટ કરતા પહેલાં "GST નંબર, સાહેબ?"
પછી છે જૂની ₹2.5 લાખની B2CL મર્યાદા વાપરવી, B2CS લાઇનમાં place of supply ખોટું રાખવું (બધું તમારા પોતાના રાજ્ય હેઠળ રિપોર્ટ કરવું), અને B2B ક્રેડિટ નોટને CDNR તરીકે ફાઇલ કરવાને બદલે B2C સમરીમાં બાદ કરી દેવી.
દર મહિનાનો B2B/B2C ચેક
- [ ] GSTIN ધરાવતા દરેક ગ્રાહકનાં ઇન્વોઇસ પર એ છે
- [ ] રજિસ્ટર્ડ ખરીદનારનાં બધાં ઇન્વોઇસ સાચા GSTIN સાથે Table 4 માં છે
- [ ] ₹1 લાખથી ઉપરનાં આંતરરાજ્ય અનરજિસ્ટર્ડ ઇન્વોઇસ Table 5 માં છે
- [ ] Table 7 place of supply અને રેટ પ્રમાણે વહેંચાયેલું છે, તમારા પોતાના રાજ્ય હેઠળ ભેગું નથી
- [ ] રજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને આપેલી ક્રેડિટ નોટ CDNR તરીકે રિપોર્ટ થઈ છે
- [ ] B2CS નો માલ પાછો આવ્યો હોય એ Table 7 માં બાદ થયો છે
- [ ] સેક્શન પ્રમાણેના તમારા ટોટલ તમારા સેલ્સ રજિસ્ટર સાથે મળે છે
HelloBooks કેવી રીતે મદદ કરે છે
HelloBooks દરેક ઇન્વોઇસ પર ગ્રાહકનો GSTIN અને place of supply જુએ છે, એટલે એને ખબર હોય કે વેચાણ GSTR-1 ના કયા સેક્શનમાં જાય. B2B, B2CL અને B2CS તમારે હાથે છૂટા પાડવાના નથી. ક્રેડિટ નોટ મૂળ ઇન્વોઇસ સાથે જોડાયેલી હોય છે, એટલે એ પણ એની પાછળ સાચી જગ્યાએ જાય. તૈયાર થાઓ ત્યારે, Free પ્લાન પર એક GSTIN માટે તમે HelloBooks ની અંદરથી GSTR-1 સીધું GST પોર્ટલ પર ફાઇલ કરો. વધુ માહિતી GSTR-1 ફાઇલિંગ પેજ અને ફ્રી GST બિલિંગ સોફ્ટવેર પેજ પર છે.
FAQs
અનરજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને રાજ્યની અંદર ₹3 લાખનું વેચાણ B2CL ગણાય?
ના. B2CL ફક્ત ₹1 લાખથી ઉપરનાં આંતરરાજ્ય વેચાણને આવરી લે છે. અનરજિસ્ટર્ડ ખરીદનારને રાજ્યની અંદરનું વેચાણ, રકમ ગમે તેટલી હોય, B2CS છે.
₹1 લાખની મર્યાદા ટેક્સેબલ વેલ્યુ પર લાગે કે ઇન્વોઇસ વેલ્યુ પર?
ઇન્વોઇસ વેલ્યુ પર, ટેક્સ સહિત.
ઇચ્છું તો B2C વેચાણ ઇન્વોઇસ-દીઠ રિપોર્ટ કરી શકું?
Table 7 માં નહીં. B2CS place of supply અને રેટ પ્રમાણેની સમરી છે. કોઈ પૂછે તો કામ આવે એ માટે એક-એક ઇન્વોઇસ તમારા ચોપડામાં રાખો.
મારો ગ્રાહક રજિસ્ટર્ડ કમ્પોઝિશન ડીલર છે. B2B કે B2C?
B2B. એની પાસે GSTIN છે, એટલે Table 4 માં રિપોર્ટ કરો. એ ITC લઈ ન શકે, પણ ઇન્વોઇસ તો B2B સેક્શનમાં જ જાય.
મારી દુકાન પરના B2CS વેચાણનું place of supply શું?
કાઉન્ટર પર વેચાયેલા માલ માટે સામાન્ય રીતે તમારું રાજ્ય, કારણ કે ડિલિવરી ત્યાં જ થાય છે. ગ્રાહકને મોકલેલા માલ માટે, જ્યાં માલની ડિલિવરી થાય એ.
બિલ બનાવતી વખતે જ GSTIN લઈ લો, અને GSTR-1 નો મોટો ભાગ જાતે ગોઠવાઈ જશે.
ફ્રીમાં શરૂ કરો — GST ફાઇલિંગ સામેલ, કાર્ડની જરૂર નથી. HelloBooks ફ્રી અજમાવો
